Wypowiedzenie kredytu z niepodjętym awizo. SN nie przyjął skargi dłużniczki hipotecznej

Wyrokiem z 19 czerwca 2020 r., XII C 786/18, Sąd Okręgowy we Wrocławiu

zasądził od solidarnie od pozwanych dłużników rzeczowych na rzecz nabywcy

wierzytelności 767 853,66 zł, z ograniczeniem odpowiedzialności do

nieruchomości, przy czym zapłata na rzecz nabywcy wierzytelności przez dłużnika

osobistego należności głównej, zasądzonej prawomocnym nakazem zapłaty,

zwalnia dłużników rzeczowych ze zobowiązania wobec nabywcy wierzytelności do

wysokości dokonanej zapłaty.

Na skutek apelacji dłużników rzeczowych wyrokiem z 23 czerwca 2021 r.,

I ACa 1020/20, Sąd Apelacyjny we Wrocławiu uchylił wyrok Sądu Okręgowego

i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.

I CSK 3539/24

2

Wyrokiem z 4 maja 2022 r., XII C 1877/21, Sąd Okręgowy we Wrocławiu

oddalił powództwo nabywcy wierzytelności.

W toku postępowania apelacyjnego 20 maja 2024 r. jeden z dłużników

rzeczowych zmarł, co skutkowało w stosunku do niego zawieszeniem

postępowania.

Wyrokiem zaskarżonym skargą kasacyjną Sąd Apelacyjny we Wrocławiu

zmienił wyrok Sądu Okręgowego w ten sposób, że zasądził na rzecz nabywcy

wierzytelności 767 853, 66 zł z ograniczeniem odpowiedzialności do hipoteki

umownej ustanowionej na nieruchomości, przy czym zapłata na rzecz dłużnika

rzeczowego przez dłużnika osobistego należności głównej we wskazanej kwocie,

wynikającej z prawomocnego nakazu zapłaty, zwalnia dłużnika rzeczowego

z zobowiązania wobec nabywcy wierzytelności.

Sąd drugiej instancji ustalił, że 27 października 2010 r. wierzyciel pierwotny

oraz dłużnik osobisty zawarli umowę kredytu hipotecznego, na podstawie której

bank udzielił kredytu w wysokości 768 453,37 zł. Zabezpieczeniem kredytu była

hipoteka zwykła w wysokości 768 453,37 zł oraz hipoteka kaucyjna do sumy

537 917,36 zł, na pierwszym i drugim miejscu, na nieruchomości stanowiącej

zabudowaną działkę, stanowiącej wyłączną własność kredytobiorcy.

Pismem z 21 marca 2012 r. bank skierował do kredytobiorcy oświadczenie

o wypowiedzeniu umowy kredytu w związku z powstaniem zaległości w jego

spłacie, z zachowaniem 30-dniowego okresu wypowiedzenia, przy czym wskazał

na możliwość cofnięcia wypowiedzenia w przypadku uregulowania w okresie

wypowiedzenia całości zaległych należności. Pismo zostało awizowane 27 marca

2012 r., powtórnie awizowane 3 kwietnia 2012 r., a następnie zwrócone, jako

niepodjęte z placówki pocztowej.

Bank i obecny wierzyciel 31 marca 2014 r. zawarli umowę sprzedaży

wierzytelności, która obejmowała również wierzytelność dochodzoną w niniejszym

postępowaniu. Kredytobiorca i jego rodzice 16 maja 2016 r. zawarli formie aktu

notarialnego umowę przeniesienia prawa własności nieruchomości w celu

zwolnienia z długu.

I CSK 3539/24

3

Sąd drugiej instancji wskazał, że nie było wątpliwości, co do przejścia

uprawnień i roszczeń wynikających ze spornej umowy kredytu, w drodze umowy

przelewu wierzytelności. W czasie, kiedy bank kierował do kredytobiorcy

wypowiedzenie umowy kredytu, pozwani nie byli jeszcze właścicielami

nieruchomości - dłużnikami rzeczowymi. Stali się nimi dopiero na skutek

przeniesienia na nich własności nieruchomości obciążonej hipoteką. Bank nie

musiał kierować do nich wypowiedzenia kredytu, a ocena skuteczności

wypowiedzenia umowy dotyczyć może wyłącznie wypowiedzenia wysłanego do

kredytobiorcy.

Pozwana dłużniczka hipoteczna wniosła o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania w uwagi na oczywistą zasadność wszystkich podniesionych zarzutów

kasacyjnych:

1) naruszenia prawa materialnego, tj. art. 65 § 1 i 2. w zw. z art. 3531 k.c.,

art. 75 pr.bank. oraz art. 78 ust. 1 u.k.w.h. przez przyjęcie, iż wystarczającym do

skutecznego postawienia w stan wymagalności roszczenia o spłatę kredytu było

wystawienie przez bank wobec kredytobiorcy bankowego tytułu egzekucyjnego

oraz wydanie przeciwko niemu nakazu zapłaty, podczas gdy strony uregulowały

procedurę wypowiedzenia umowy i nie istnieją żadne racjonalne powody, dla

których należałoby dopuścić możliwość dokonania przez bank takiego

wypowiedzenia umowy w sposób dorozumiany, a zarazem naruszający prawa

kredytobiorcy będącego konsumentem;

2) naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 3271 § 1 pkt 1 w zw. z art. 231

k.p.c., przez przyjęcie, iż mimo braku dowodu potwierdzającego należyte

wypełnienie przez bank procedury wypowiedzenia umowy kredytu, fakt

skutecznego dokonania tego wypowiedzenia był możliwy do ustalenia w drodze

domniemania faktycznego, podczas gdy Sąd Apelacyjny nie wyjaśnił w sposób

wyczerpujący, na podstawie jakich konkretnie znajdujących się w aktach sprawy

dowodach oparł to domniemanie, lecz również Sąd Apelacyjny domniemaniem tym

posłużył się w sytuacji istnienia dowodu braku należytego wypełnienia przez bank

procedury wypowiedzenia umowy kredytu, jakim jest znajdujący się w aktach

sprawy wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z 28 października 2019 r., XXV C

I CSK 3539/24

4

254/18 z uzasadnieniem, pozbawiający wykonalności bankowy tytuł egzekucyjny

wystawiony przez bank ze względu na niedoręczenie kredytobiorcy oświadczenia o

wypowiedzeniu kredytu;

3) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 5 k.c. w zw. z art. 78 ust. 1 u.k.w.h.

przez przyjęcie, iż zarzut skarżącej dotyczący braku wymagalności dochodzonego

roszczenia, oparty na braku dokonania skutecznego wypowiedzenia umowy

kredytu, jest sprzeczny z zasadami współżycia społecznego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wszystkie trzy zarzuty oparte są na założeniu, że bank nie wypowiedział

skutecznie umowy kredytu wobec kredytobiorcy, co ma potwierdzać wyrok

pozbawiający wykonalności bankowy tytuł egzekucyjny wystawiony przez bank.

Jednak okoliczność, że bank – według oceny Sądu, który pozbawił b.t.e.

wykonalności – nie dopełnił procedury wypowiedzenia kredytu przed wystawieniem

b.t.e., nie oznacza, że we wszystkich późniejszych procesach, zarówno przeciwko

kredytobiorcy jak i dłużnikom hipotecznym, należy przyjmować, że umowa kredytu

nadal wiąże. Sąd odwoławczy wskazał, że już po wystawieniu b.t.e. doszło do

szeregu zdarzeń pozwalających na ustalenie, że kredytobiorca wiedział

o wypowiedzeniu kredytu. W szczególności bank prowadził w oparciu o b.t.e.

postępowanie egzekucyjne, a po pozbawieniu go wykonalności uzyskał przeciwko

kredytobiorcy prawomocny nakaz zapłaty.

Ponadto budzi wątpliwości teza wyroku pozbawiającego b.t.e. wykonalności,

że wypowiedzenie nie zostało skutecznie doręczone. Z uzasadnienia zaskarżonego

wyroku oraz skargi kasacyjnej nie wynika, aby bank wysłał wypowiedzenie na adres

inny od wskazanego przez kredytobiorcę. Teza ta nie wiąże w procesie przeciwko

dłużnikom rzeczowym. Gdyby nawet jednak wiązała, to wiązałby również

prawomocny nakaz zapłaty przeciwko kredytobiorcy, oparty za założeniu

skutecznego wypowiedzenia kredytu.

Wobec oparcia wszystkich zarzutów kasacyjnych na założeniu niedoręczenia

kredytobiorcy wypowiedzenia umowy przed wystawieniem b.t.e., skarga kasacyjna

nie może zostać uznana za oczywiście uzasadnioną.

I CSK 3539/24

5

Ponadto Sąd Apelacyjny nie mógł naruszyć art. 3271 § pkt 1 k.p.c. Przepis

ten normuje treść uzasadnienia wyroku Sądu pierwszej instancji. Tymczasem sąd

drugiej instancji może naruszyć wyłącznie art. 387 § 21 k.p.c., regulujący treść

uzasadnienia wyroku sądu odwoławczego. Natomiast treść pozostałych przepisów

k.p.c., powołanych jako naruszone, nie ma związku z uzasadnieniem wniosku

o przyjęcie skargi do rozpoznania ze względu na oczywistą zasadność zarzutów

naruszenia przepisów postępowania.

Trzeba także zwrócić uwagę na fakt, że zgodnie z art. 78 ust. 1 u.k.w.h.,

jeżeli wymagalność wierzytelności hipotecznej zależy od wypowiedzenia przez

wierzyciela, wypowiedzenie jest skuteczne względem właściciela nieruchomości

niebędącego dłużnikiem osobistym, gdy było dokonane w stosunku do niego.

Jednak wypowiedzenie dokonane przed wyzbyciem się nieruchomości przez

dłużnika nie wymaga powtórzenia wobec nabywców nieruchomości, którzy stali się

wierzycielami rzeczowymi już po wypowiedzeniu wierzytelności. Nadto do

czynności wierzyciela hipotecznego, których następstwem jest postawienie

wierzytelności hipotecznej w stan wymagalności, zaliczane jest wezwanie

właściciela nieruchomości do zapłaty, doręczenie pozwu obejmującego żądanie

zasądzenia sumy wierzytelności, jak też doręczenie mu zawiadomienia o

dokonanym wypowiedzeniu w stosunku do dłużnika osobistego (zob. wyrok Sądu

Najwyższego z 8 marca 2018 r., II CSK 242/17).

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 k.p.c.

odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Na podstawie art. 98 i 99 k.p.c. nabywcy wierzytelności przysługuje od

skarżącej zwrot kosztów sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną w

wysokości stawki minimalnej określonej w stosowanym odpowiednio § 10 ust. 4 pkt

2 rozporządzenia Min. Sprawiedl. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.

Dariusz Pawłyszcze

(G.G.)

I CSK 3539/24

6

[a.ł]