Sąd Najwyższy nie przyjął skargi D.R. w sporze o podział majątku wspólnego

D.R., uczestnik postępowania o podział majątku wspólnego zainicjowanego

wnioskiem M.M., wniósł skargę kasacyjną od postanowienia Sądu Okręgowego w

Lublinie z 17 kwietnia 2024 r. (sygn. akt II Ca 167/23), skarżąc je w pkt I 3b, I 3c

oraz pkt II, tj. w części dotyczącej rozliczenia środków pobranych przez uczestnika

z rachunku bankowego, środków uzyskanych ze sprzedaży indyków oraz oddalenia

zgłoszonych przez niego roszczeń o rozliczenie nakładów i ciężarów związanych z

prowadzoną działalnością gospodarczą.

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania oparto na

przesłankach określonych w art. 3989 § 1 pkt 1 i 4 k.p.c., wskazując odpowiednio

na występowanie istotnego zagadnienia prawnego oraz oczywistą zasadność

skargi.

I CSK 3551/24

2

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Określone w art. 3984 § 2 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. wymaganie uzasadnienia

w skardze kasacyjnej wniosku o przyjęcie jej do rozpoznania zostaje spełnione, jeśli

skarżący wykaże, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Cel wymagania

przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być zatem osiągnięty jedynie przez

powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze publicznoprawnym,

które – zgodnie z art. 3989 § 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. – będą mogły stanowić

podstawę oceny skargi kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Na tych

jedynie przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie w kwestii

przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Odnośnie do pierwszej powołanej przesłanki, zgodnie z ugruntowanym w

orzecznictwie Sądu Najwyższego poglądem, za istotne zagadnienie prawne w

rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. uznaje się zagadnienie nowe i dotychczas

niewyjaśnione. Musi ono mieć charakter istotny i być zagadnieniem ściśle

jurydycznym, tj. dającym się przedstawić w sposób syntetyczny i oderwany od

kontrowersji dotyczących ustaleń faktycznych lub oceny dowodów (zob.

postanowienie Sądu Najwyższego z 22 grudnia 2008 r., III CSK 285/08). Chodzi

przy tym o zagadnienie o charakterze abstrakcyjnym, którego wyjaśnienie przyczyni

się do rozwoju jurysprudencji, a jego rozstrzygnięcie będzie miało znaczenie nie

tylko dla oceny konkretnej, jednostkowej sprawy, ale także dla innych podobnych

spraw. Zaznaczyć należy, że dla skutecznego powołania przesłanki z art. 3989 § 1

pkt 1 k.p.c. – zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego – konieczne

jest odpowiednie sformułowanie zagadnienia, wskazanie przepisów prawa, na tle

których ono powstało oraz przedstawienie analizy jurydycznej wskazującej na

występujące rozbieżności interpretacyjne co do jego rozstrzygnięcia (por. np.

postanowienia Sądu Najwyższego z 23 maja 2018 r., I CSK 33/18, z 15 czerwca

2016 r., V CSK 4/16, oraz z 21 czerwca 2016 r., V CSK 21/16). Zaprezentowana

kwestia powinna spełniać wymagania stawiane zagadnieniu prawnemu

przedstawianemu Sądowi Najwyższemu przez sąd drugiej instancji w razie

I CSK 3551/24

3

powstania poważnych wątpliwości (art. 390 § 1 k.p.c. – zob. postanowienia Sądu

Najwyższego: z 23 stycznia 2014 r., I UK 361/13 oraz z 14 września 2012 r., I UK

218/12), których nie można rozwiązać za pomocą powszechnie przyjętych reguł

wykładni prawa (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 8 maja 2015 r., III CZP

16/15 oraz z 24 października 2012 r., I PK 129/12). Samo sformułowanie pytań i

przedstawienie własnych wątpliwości czy też twierdzeń nie jest wystarczające do

wykazania istnienia istotnego zagadnienia prawnego. Postępowanie kasacyjne nie

jest trzecią instancją sądową, lecz nadzwyczajnym środkiem służącym realizacji

funkcji publicznoprawnych Sądu Najwyższego (zob. np. postanowienia Sądu

Najwyższego: z 17 lipca 2019 r., II CSK 152/18 oraz z 26 stycznia 2012 r., I PK

124/11). Ponadto przedstawione zagadnienie musi rzeczywiście występować w

sprawie oraz mieścić się w zakresie problematyki podlegającej ocenie ze względu

na podstawę faktyczną i prawną zaskarżonego orzeczenia (por. postanowienie

Sądu Najwyższego z 27 marca 2019 r., III CSK 258/18). W orzecznictwie Sądu

Najwyższego podkreśla się, że istotne zagadnienie prawne powinno pozostawać w

ścisłym związku z ustalonym stanem faktycznym sprawy oraz motywami, na

których oparto zaskarżone orzeczenie. Nie może ono abstrahować od przesłanek,

które rzeczywiście stanowiły podstawę rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji ani

zmierzać do uzyskania odpowiedzi prawnej odnoszącej się do stanu faktycznego

odmiennego od ustalonego przez sądy meriti (por. postanowienia Sądu

Najwyższego z 22 grudnia 2008 r., III CSK 285/08, z 18 września 2012 r., II CSK

180/12 i z 9 stycznia 2017 r., II CSK 423/16). Zagadnienie powinno zatem być

przedstawione na tle ustaleń faktycznych stanowiących podstawę zaskarżonego

orzeczenia.

Co do przesłanki określonej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., należy wskazać, że

w orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono, iż zachodzi ona wtedy, gdy

zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej wynika prima facie, bez

potrzeby przeprowadzania głębszej analizy prawnej. Dotyczy to zatem jedynie

kwalifikowanych uchybień przepisom prawa materialnego albo procesowego,

zarzucanych sądowi drugiej instancji w skardze kasacyjnej, mających charakter

elementarny, polegających w szczególności na oparciu rozstrzygnięcia na wykładni

przepisu oczywiście sprzecznej z jednolitą i ugruntowaną jego wykładnią

I CSK 3551/24

4

przyjmowaną w orzecznictwie i nauce prawa, zastosowaniu przepisu już

nieobowiązującego albo jego oczywiście błędnym zastosowaniu w ustalonym stanie

faktycznym. Do wykazania oczywistej zasadności skargi powinno wystarczyć jedno

konkretne twierdzenie, jedna stanowcza i przekonująca od razu teza wskazująca

racje podważające rozstrzygnięcie. Na tym właśnie polega „oczywista” zasadność

środka zaskarżenia w rozumieniu przyjętym w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. (zob.

postanowienie Sądu Najwyższego z 17 grudnia 2019 r., IV CSK 307/19). Nie jest

natomiast wystarczające samo twierdzenie o oczywistym lub rażącym naruszeniu

prawa. O spełnieniu przesłanki określonej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. można mówić

dopiero wówczas, gdy wskazywane naruszenie prawa prowadzi do wydania

oczywiście nieprawidłowego orzeczenia.

Postępowanie kasacyjne – poza sytuacją określoną w art. 3989 § 1 pkt 4

k.p.c. – nie służy realizacji indywidualnego interesu strony, lecz ma charakter

publicznoprawny. Jego celem jest zapewnienie jednolitości wykładni prawa oraz

rozwój jurysprudencji (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 4 lutego 2000 r., II

CZ 178/99). Tym samym na etapie przedsądu (posiedzenia Sądu Najwyższego w

przedmiocie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania) brak jest podstaw do

poszukiwania przesłanek przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wyłącznie w

treści zarzutów kasacyjnych czy też w uzasadnieniu podstaw skargi kasacyjnej,

gdyż obowiązek ich wykazania spoczywa na stronie skarżącej i nie może być

przedmiotem rekonstrukcji dokonywanej przez Sąd Najwyższy. W konsekwencji

ocena spełnienia wskazanych przesłanek ogranicza się do analizy argumentacji

przedstawionej w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania. Wymagane jest przy tym przedstawienie odpowiedniego wywodu

jurydycznego, opartego na analizie przepisów, orzecznictwa i poglądów prawnych,

wskazujących, że rzeczywiście w świetle kryteriów określonych w art. 3989 § 1

k.p.c. istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy, także w

przypadku powołania się na przesłankę określoną w pkt 4 tego przepisu (zob. m.in.

postanowienia Sądu Najwyższego: z 4 lutego 2000 r., II CZ 178/99, z 22 marca

2001 r., V CZ 131/00, z 5 czerwca 2001 r., IV CZ 45/01, z 15 grudnia 2006 r., III CZ

93/06 i z 18 kwietnia 2012 r., I CSK 520/11).

I CSK 3551/24

5

Należy też podkreślić, że – jako nadzwyczajny środek zaskarżenia – skarga

kasacyjna nie może opierać się na zarzutach dotyczących ustaleń faktycznych i

oceny dowodów, a Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami faktycznymi

przyjętymi za podstawę zaskarżonego orzeczenia (art. 3983 § 3 oraz art. 39813 § 2

k.p.c.). Związanie to wyklucza nie tylko przeprowadzenie w jakimkolwiek zakresie

dowodów, lecz także badanie czy sąd drugiej instancji nie przekroczył granic

swobodnej ich oceny. Z tego punktu widzenia każdy zarzut skargi kasacyjnej, który

ma na celu polemikę z ustaleniami faktycznymi sądu drugiej instancji oraz oceną

dowodów, chociażby pod pozorem błędnej wykładni lub niewłaściwego

zastosowania określonych przepisów prawa materialnego, z uwagi na jego

sprzeczność z art. 3983 § 3 k.p.c. jest a limine niedopuszczalny (zob. np.

postanowienia Sądu Najwyższego: z 12 czerwca 2006 r., IV CSK 100/06 oraz z 10

sierpnia 2006 r., V CSK 211/06).

W świetle przedstawionych kryteriów skarżący nie wykazał istnienia

przesłanek z art. 3989 § 1 pkt 1 i 4 k.p.c., które uzasadniałyby przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania.

Odnośnie do pierwszej przesłanki skarżący wskazał, że w sprawie występuje

istotne zagadnienie prawne, które ujął w formie dwóch pytań: (1) czy środki

wyprowadzone z majątku wspólnego przez jednego z małżonków z uzasadnionych

względów i usprawiedliwionych przyczyn, w rozpoznawanej sprawie jako zwrot

pożyczki, podlegają bezwzględnemu rozliczeniu w postępowaniu o podział majątku

wspólnego bez badania przyczyn ich wyprowadzenia oraz czy środki te mogą być

rozpatrywane jako surogat środków należących przed zawarciem małżeństwa do

majątku osobistego jednego z małżonków, ewentualnie jako odpowiednik

poniesionych przez niego ciężarów i nakładów na majątek wspólny; (2) czy środki

pieniężne wprowadzone do małżeństwa oraz nakłady poczynione przed zawarciem

małżeństwa podlegają rozliczeniu niezależnie od sposobu ich wykorzystania, czy

też jedynie w razie wykazania, na co środki te i nakłady zostały przeznaczone oraz

czy wykorzystano je na majątek wspólny. Przedstawione przez skarżącego

zagadnienia zostały skonstruowane przy założeniu prawdziwości okoliczności

faktycznych, których Sądy meriti nie ustaliły. Skarżący zakłada w szczególności, że

rodzice przed zawarciem małżeństwa udzielili mu pożyczki w kwocie 500 000 zł, że

I CSK 3551/24

6

przelew tej kwoty dokonany przez uczestnika na ich rzecz stanowił spłatę

rzeczywiście istniejącego zobowiązania, że środki przeznaczone na rozpoczęcie

hodowli stanowiły przysporzenie wyłącznie na jego rzecz, a uzyskany następnie

dochód powinien być traktowany jako surogat składników jego majątku osobistego.

Sąd Okręgowy natomiast podzielając ustalenia Sądu Rejonowego, przyjął, że

uczestnik nie wykazał istnienia pożyczki od rodziców w kwocie 500 000 zł przed

zawarciem małżeństwa, nie udowodnił podstawy prawnej przelewu dokonanym na

rzecz rodziców ani tego, aby przysporzenia dokonywane przez rodziców były

kierowane wyłącznie do jego majątku osobistego. W konsekwencji pierwsze

zagadnienie zostało oparte nie na ustaleniach stanowiących podstawę

zaskarżonego postanowienia, lecz na własnej wersji stanu faktycznego

prezentowanej przez skarżącego. W rzeczywistości zmierza ono do podważenia

dokonanej przez Sądy oceny dowodów i poczynionych ustaleń, a nie do

rozstrzygnięcia rzeczywistego problemu wykładni art. 33 pkt 10 k.r.o. lub art. 45

k.r.o. Skarżący na podstawie własnych twierdzeń, które nie znalazły potwierdzenia

w ustaleniach faktycznych, konstruuje bowiem zagadnienie prawne, które w istocie

zmierza do kontroli prawidłowości rozstrzygnięcia wydanego w sprawie. Także

drugie zagadnienie nie przedstawia problemu prawnego wymagającego

wypowiedzi Sądu Najwyższego, ponieważ sprowadza się zasadniczo do pytania

również bez wskazania w treści zagadnienia przepisu, na tle którego ono powstało,

oraz krótkiego uzasadnienia bez wymaganego wywodu jurydycznego, przy czym z

dalszej części uzasadnienia wniosku oraz mając na uwadze podstawy kasacyjne,

wynika, że zagadnienie to odnosi się do odmowy rozliczenia kwoty 4 212 zł

znajdującej się na rachunku uczestnika przed zawarciem małżeństwa. Sąd

Okręgowy nie odmówił jednak uwzględnienia tego żądania wskutek określonej

wykładni art. 45 k.r.o., lecz dlatego, że uczestnik nie wykazał, na jaki składnik

majątku wspólnego środki te zostały przeznaczone. Również w tym zakresie

argumentacja wniosku sprowadza się zatem do kwestionowania oceny materiału

dowodowego i przyjętych ustaleń faktycznych, a nie do przedstawienia zagadnienia

prawnego o charakterze abstrakcyjnym.

Odnośnie do drugiej przesłanki, zdaniem skarżącego skarga kasacyjna jest

oczywiście uzasadniona, ponieważ Sąd drugiej instancji nie odniósł się w

I CSK 3551/24

7

uzasadnieniu do podniesionych w apelacji zarzutów dotyczących rozliczenia kwoty

4 212 zł oraz pożyczek w łącznej wysokości 89 999,97 zł, poza jednym zdaniem na

temat tych żądań i zarzutów apelacji. Stanowisko to pozostaje w sprzeczności z

treścią uzasadnienia zaskarżonego postanowienia. Sąd Okręgowy nie ograniczył

się bowiem do jednego zdania, lecz zaakceptował poczynione przez Sąd pierwszej

instancji ustalenia faktyczne i ocenę dowodów, uznając je za prawidłowe oraz

przyjmując za własne. Obszernie odniósł się do zarzutu naruszenia art. 233 § 1

k.p.c. i wyjaśnił, dlaczego argumentacja apelacji nie podważała oceny materiału

dowodowego dokonanej przez Sąd Rejonowy. Odniósł się także do zarzutów

dotyczących pożyczek i kredytu, wyjaśnił przyczyny odmowy ich rozliczenia,

rozważył zgłoszone przez uczestnika żądanie dotyczące kwoty 4 212 zł, a także

ocenił twierdzenia odnoszące się do charakteru prawnego kwoty 500 000 zł oraz

kosztów hodowli indyków. Nie można zatem podzielić twierdzenia skarżącego, że

zarzuty i żądania dotyczące tych kwot zostały przez Sąd drugiej instancji pominięte,

czy też, że „nie pochylił się” nad tymi kwestiami. Okoliczność, że ocena ta okazała

się niekorzystna dla skarżącego, nie oznacza nierozpoznania zarzutów

apelacyjnych ani nie świadczy o występowaniu kwalifikowanego, widocznego prima

facie naruszenia prawa prowadzącego do wydania oczywiście wadliwego

orzeczenia. Powołanie się ogólne na wadliwość uzasadnienia nie daje podstawy do

przyjęcia, iż skarżący wykazał oczywistą zasadność skargi. Należy też wskazać, że

zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego sąd drugiej instancji nie

ma obowiązku szczegółowego omawiania każdego argumentu podniesionego w

apelacji, lecz obowiązany jest rozpoznać sprawę w granicach zarzutów

apelacyjnych. Obowiązek ten nie oznacza konieczności kazuistycznego odnoszenia

się do każdego twierdzenia strony, lecz wymaga takiego uzasadnienia

rozstrzygnięcia, które pozwala stwierdzić, że zarzuty apelacyjne zostały w całości

rozważone przed wydaniem orzeczenia (por. postanowienia Sądu Najwyższego z

28 maja 2026 r., I CSK 1615/24 i z 14 października 2021 r., I CSK 173/21 oraz

wyroki Sądu Najwyższego z 20 stycznia 2000 r., I CKN 356/98, z 17 lipca 2009 r.,

IV CSK 110/09, z 15 grudnia 2011 r., II UK 106/11 i z 22 listopada 2017 r., II UK

556/16). Skoro zaś Sąd Okręgowy podzielił ustalenia i stanowisko Sądu

Rejonowego, odniósł się do podniesionych zarzutów, część z nich uwzględnił oraz

I CSK 3551/24

8

przedstawił motywy tej oceny, zmieniając m.in. sposób rozliczenia środków

pobranych z rachunku bankowego i uwzględniając wykazane koszty hodowli, brak

zatem podstaw do uznania, że zarzucane uchybienia miały charakter oczywisty, a

w konsekwencji, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona w rozumieniu

art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.

Zasadnicza część argumentacji stanowi zatem polemikę z oceną dowodów i

ustaleniami faktycznymi Sądów meritii, podczas gdy zarzuty w tym zakresie

stosownie do art. 3983 § 3 k.p.c. są niedopuszczalne, a Sąd Najwyższy pozostaje

związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego

orzeczenia (art. 39813 § 2 k.p.c.).

Trzeba również wskazać, że nie zachodzi nieważność postępowania, którą

Sąd Najwyższy bierze pod rozwagę – w granicach zaskarżenia – z urzędu (art.

39813 § 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.). Z przytoczonych względów należało odmówić

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 3989 § 2 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.).

[P.L.]

[SOP]