Sąd Najwyższy odmówił rozpoznania skargi syndyka o 248 tys. zł z masy upadłości

Wyrokiem z 28 czerwca 2023 r., wydanym w sprawie z powództwa Syndyka

masy upadłości I.W. (dalej Syndyk) przeciwko J.B. o uznanie za bezskuteczną

czynności prawnej w stosunku do masy upadłości i zapłatę na rzecz upadłej kwoty

248.000 zł, Sąd Okręgowy w Łodzi uznał za bezskuteczną w stosunku do masy

upadłości I.W., której upadłość ogłoszono postanowieniem Sądu Rejonowego dla

Łodzi - Śródmieścia w Łodzi z 17 listopada 2020 r. (XIVGU 936/20), czynność

polegającą na przekazaniu w 2018 roku przez I.W. na rzecz J.B. kwoty 248.000 zł

pochodzącej ze sprzedaży przez I.W. spółdzielczego własnościowego prawa do

lokalu mieszkalnego numer […] położonego w Ł. przy ulicy […]. Sąd pierwszej

instancji oddalił powództwo Syndyka o zapłatę i orzekł o kosztach postępowania.

I CSK 356/26

2

Apelacja Syndyka została oddalona wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Łodzi z

26 stycznia 2024 r. Syndyk wniósł od tego orzeczenia skargę kasacyjną, opierając

wniosek o jej przyjęcie do rozpoznania na przyczynach kasacyjnych objętych art.

3989 § 1 pkt 1 i 4 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia przysługującym

od prawomocnych orzeczeń sądu drugiej instancji, służącym ochronie interesu

publicznego przez zapewnienie jednolitości wykładni i stosowania prawa, wkład

Sądu Najwyższego w rozwój orzecznictwa i nauki prawa oraz eliminowanie z obrotu

prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu nieważnym lub orzeczeń

oczywiście niezgodnych z prawem. Stosownie do 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy

przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania w razie wykazania przez stronę, że w

sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni

przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Z punktu widzenia funkcji oraz

założeń skargi kasacyjnej jako nadzwyczajnego środka zaskarżenia,

rolą ,,przedsądu” jest wstępna selekcja skarg pod kątem spełniania wymienionych

wyżej kryteriów (przyczyn kasacyjnych) kwalifikujących skargę do jej

przedstawienia Sądowi Najwyższemu w celu merytorycznego rozpoznania.

We wniosku o przyjęcie skargi skarżący podniósł, że w sprawie występują

istotne zagadnienia prawne dotyczące kwestii, czy świadczenie dochodzone przez

syndyka na podstawie art. 134 ust 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. Prawo

upadłościowe (tekst jedn. Dz.U. z 2025 r., poz. 614, dalej: ,,p.u.”), podlegające

przekazaniu do masy upadłości podlega zasądzeniu na rzecz upadłego, na rzecz

imiennie oznaczonego syndyka, czy też na rzecz „masy upadłości",

czy w

sytuacji, w której przedmiotem bezskutecznej czynności upadłego jest świadczenie

pieniężne w oznaczonej kwocie, przewidziany w art. 134 ust 1 p.u. obowiązek

„wydania do masy upadłości oznaczonej kwoty" powinien być realizowany przez

I CSK 356/26

3

syndyka poprzez żądanie „zasądzenia oznaczonej kwoty" pieniężnej, czy też-jak

uznał Sąd Apelacyjny - syndyk winien sformułować żądanie „przekazania do masy

upadłości" tej oznaczonej kwoty pieniężnej, czy przepis art. 134 ust 1a p.u. (w

brzmieniu ustalonym ustawą z dnia 15 maja 2015 r. - Prawo restrukturyzacyjne,

obowiązującym w okresie od 1 stycznia 2016 r. do 30 listopada 2021 r.)

przewidujący kompetencję sędziego komisarza do oznaczenia osoby zobowiązanej

i zakresu obowiązku przekazania do masy upadłości składnika masy upadłości,

który z niej ubył na skutek dokonania przez upadłego bezskutecznej czynności, stoi

na przeszkodzie merytorycznemu rozpoznaniu żądania zasądzenia świadczenia

wynikającego z bezskutecznej czynności w postępowaniu procesowym i uzasadnia

przekazanie sprawy w zakresie tego roszczenia na podstawie odpowiednio

stosowanego art. 201 § 2 k.p.c. oraz art. 200 § 11 k.p.c. i art. 200 § 14 k.p.c. w zw. z

art. 391 § 1 k.p.c. do rozpoznania sędziemu komisarzowi (sędziemu

wyznaczonemu) w postępowaniu upadłościowym, czy też uzasadnia merytoryczne

rozpoznanie takiego żądania i jego oddalenie z uwagi na wybór błędnego rodzaju

postępowania cywilnego.

Odnosząc się do przywołanej przyczyny kasacyjnej należy podnieść, że w

świetle utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego oraz poglądów nauki,

istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest

problem nowy i dotychczas niewyjaśniony, dotyczący ważnego abstrakcyjnego

zagadnienia jurydycznego, którego rozstrzygnięcie przez Sąd Najwyższy przy

okazji rozpoznania skargi kasacyjnej przyczyni się do rozwoju orzecznictwa i nauki

prawa oraz będzie miało znaczenie nie tylko dla tej konkretnej, jednostkowej

sprawy, ale także dla innych podobnych spraw (zob. postanowienie Sądu

Najwyższego z 18 września 2012 r., II CSK 180/12. oraz z 2 grudnia 2014 r., II CSK

376/14).

Przedstawione przez skarżącego Syndyka problemy prawne nie mają

takiego charakteru ani waloru nowości, skoro są przedmiotem orzeczeń Sądu

Najwyższego oraz opracowań naukowych. Zgodnie z art. 144 p.u., upadły nie może

być stroną żadnego postępowania sądowego lub administracyjnego dotyczącego

mienia wchodzącego w skład masy upadłości, mimo, że dalej pozostaje podmiotem

danego stosunku prawnego w znaczeniu materialnoprawnym. Stroną postępowania

I CSK 356/26

4

sądowego dotyczącego tego mienia może być wyłącznie syndyk. Na gruncie

art.134 i art. 144 p.u. to syndyk masy upadłości występujący w sprawach

dotyczących masy upadłości jako powód lub pozwany jest adresatem wyrzeczenia

zawartego w wyroku wydanym w sprawie toczącej się z jego udziałem. W

postępowaniach sądowych z udziałem syndyka świadczenie dochodzone przez

syndyka lub przeciwko niemu podlega zasądzeniu na rzecz syndyka albo od niego

jako formalnej strony procesu, a nie na rzecz upadłego. Za przyjęciem takiego

stanowiska przemawia status syndyka jako zastępcy pośredniego upadłego,

którego legitymacja w postępowaniu dotyczącym masy upadłości została przez

ustawodawcę wyłączona. Upadły nie jest też uprawniony do odbioru świadczenia

zasądzonego orzeczeniem. W piśmiennictwie podnosi się, że to wyłącznie syndyk

jest uprawniony do odbioru świadczenia zasądzonego orzeczeniem, albowiem to

on posiada uprawnienie do żądania nadania na swoją rzecz klauzuli wykonalności i

wyegzekwowania świadczenia od dłużnika. Przyjęcie koncepcji, że świadczenie

podlega zasądzeniu na rzecz upadłego, mogłoby mieć miejsce wtedy, gdyby

syndyk był zastępcą bezpośrednim upadłego lub jego przedstawicielem

ustawowym i występowałby w procesie w imieniu i na rzecz upadłego, lecz taka

sytuacja nie zachodzi na gruncie art. 144 p.u. Należy przy tym wskazać, że w

świetle art. 134 ust. 1a p.u. w brzmieniu obowiązującym w okresie od 1 stycznia

2016 r. do 30 listopada 2021 r., syndyk dysponujący prawomocnym wyrokiem,

uznającym określoną czynność upadłego za bezskuteczną, mógł wezwać drugą

stronę tej czynności do przekazania do masy upadłości tego, co do niej nie weszło

wskutek powyższej czynności. Jeżeli osoba obowiązana do przekazania

składników majątkowych do masy upadłości nie wykonała swojego obowiązku na

wezwanie syndyka, sędzia-komisarz wskazywał taką osobę lub takie osoby i

określał zakres obowiązku każdej z nich. Na postanowienie sędziego-komisarza

przysługiwało zażalenie, zaś prawomocne postanowienie miało moc tytułu

wykonawczego.

Skarżący wskazał także, że w jego ocenie skarga kasacyjna jest oczywiście

uzasadniona ze względu na naruszenie przez Sąd Apelacyjny w Łodzi art. art. 160

ust 1 i art. 144 ust 2 p.u., art. 134 ust 1 p.u. i art. 201 § 2 k.p.c. oraz art. 134 ust 1a

p.u., art. 200 § 11 k.p.c. i art. 200 § 14 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c.

I CSK 356/26

5

Oparcie wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania na jej oczywistej

zasadności nakładało na skarżącego powinność wykazania, że Sąd drugiej

instancji dopuścił się oczywistego naruszenia przytoczonych we wniosku przepisów

prawa materialnego lub procesowego, dostrzegalnego prima facie, przy

wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej. Oczywiste jest tylko to, co można

dostrzec bez potrzeby głębszej analizy sprawy. Zarzucane uchybienia muszą mieć

zatem kwalifikowany charakter, dotyczyć konkretnych przepisów prawa i być

dostrzegalne w sposób jednoznaczny i oczywisty, na pierwszy rzut oka, co

skarżący winien wykazać we wniosku bez odwoływania się do podstaw

kasacyjnych i ich uzasadnienia, które nie podlegają badaniu na etapie tak zwanego

przedsądu (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 12 grudnia 2000, V CKN

1780/00, OSNC 2001, Nr 3, poz. 52; z 22 marca 2001 r., V CZ 131/00, OSNC

2001, Nr 10, poz. 156 oraz z 15 czerwca 2018 r., III CSK 38/18).Należy też

przypomnieć, że zgodnie z powszechnie aprobowanym w orzecznictwie i nauce

prawa poglądem, o przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania nie decyduje per se

nawet oczywiste naruszenie konkretnego przepisu, lecz jego skutek polegający na

wydaniu oczywiście nieprawidłowego orzeczenia, które nie może się ostać (zob.

postanowienie Sądu Najwyższego z 7 stycznia 2003 r., I PK 227/02, OSNP 2004 r.,

Nr 13, poz. 230).

Skarżący nie wykazał oczywistej, widocznej prima vista wadliwości

zaskarżonego orzeczenia Sądu drugiej instancji w powyższym rozumieniu. Należy

ponadto zwrócić uwagę na niekoherentność powołanych przyczyn kasacyjnych.

Oczywistość skargi kasacyjnej ma miejsce w razie sprzeczności zaskarżonego

orzeczenia z powszechnie akceptowaną, utrwaloną i niebudzącą wątpliwości

wykładnią prawa. Przesłanka pierwsza opiera się natomiast na wykazaniu przez

stronę, że zachodzą, zdaniem skarżącego, poważne wątpliwości prawe

wymagające wypowiedzi Sądu najwyższego na temat podniesionych istotnych

zagadnień prawnych.

W tym stanie rzeczy orzeczono, jak w sentencji.

I CSK 356/26

6

Agnieszka Piotrowska

(A.D.)

[SOP]