Bank nie dostanie rozpoznania skargi w sporze o kredyt frankowy, zapłaci 2700 zł

Pozwany Bank (poprzednio) Bank1 spółka akcyjna wniósł skargę kasacyjną

od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 20 marca 2024 r., zaskarżając ten

wyrok w całości, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu.

I CSK 3560/24

2

W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

skarżący wskazał na potrzebę wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości i wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów oraz istotne

zagadnienia prawne tj.:

(1) potrzebę wykładni przepisów art. 3851 § 1 i 2 k.c., dotyczącej tego,

które postanowienia charakterystyczne dla umów kredytu indeksowanych do franka

szwajcarskiego są abuzywne, w przypadku stwierdzenia przez sąd, że uprawnienie

banku do ustalania kursu franka szwajcarskiego narusza rażąco interesy

konsumenta i jest niezgodne z dobrymi obyczajami: czy abuzywna jest wówczas

wyłącznie klauzula kursowa określająca sposób ustalenia wartości franka

szwajcarskiego, czy też wszystkie postanowienia dotyczące indeksacji kredytu, tj.

klauzula kursowa i klauzula ryzyka walutowego;

(2) zagadnienie prawne, polegające na tym, czy na etapie oceny

możliwości obowiązywania umowy po usunięciu postanowienia abuzywnego, tj. na

etapie, poprzedzającym etap zastępowania postanowienia abuzywnego przepisem

dyspozytywnym, dopuszczalne jest ustalenie treści umowy (stosunku prawnego)

w zakresie, który był regulowany przez abuzywną normę, na podstawie art. 65 § 1 i

2 k.c. lub art. 56 k.c. w zw. z art. 41 ustawy - Prawo wekslowe lub art. 56 k.c. w zw.

z art. 358 § 2 k.c. lub art. 56 k.c. ;

(3) zagadnienie prawne, dotyczące chwili jaką należy brać pod uwagę dla

oceny postanowienia uznawanego za abuzywne.

(4) zagadnienie prawne, polegające na ustaleniu, czy jeżeli bez

abuzywnego postanowienia umowa kredytu indeksowanego do franka

szwajcarskiego nie może obowiązywać, to dochodzi do automatycznej jego

substytucji normą dyspozytywną, o ile tylko zastosowanie środków krajowych

zapewnia doprowadzenie do sytuacji jaka miałby miejsce, gdyby umowa nie

zawierała tego abuzywnego postanowienia (…),

(5) zagadnienie prawne czy art. 358 § 2 k.c. stanowi szczegółowy przepis

dyspozytywny, który znajduje zastosowanie z mocy prawa w miejsce abuzywnej

klauzuli kursowej określającej sposób ustalenia kursu franka szwajcarskiego (…),

I CSK 3560/24

3

(6) zagadnienie prawne, czy rozważając unieważnienie umowy o kredyt

indeksowany do waluty obcej na skutek uznania, że postanowienia odsyłające do

tabeli kursów (klauzula kursowa) mają charakter niedozwolony należy mieć na

względzie wyłącznie oświadczenie kredytobiorcy, czy badać również, czy określone

rozstrzygnięcie prowadzi do zrealizowania celu Dyrektywy 93/13;

(7) zagadnienie prawne, czy w przypadku orzeczenia bezskuteczności

umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej w oparciu o przepisy

o postanowieniach abuzywnych (art. 3851 k.c. i n.) Bank pozostaje w opóźnieniu

wobec Kredytobiorcy co do zwrotu kwot uiszczonych w wykonaniu umowy

w okresie przed złożeniem przez Kredytobiorcę, po pouczeniu przez Sąd

i oświadczeniu w przedmiocie woli utrzymania w mocy umowy wobec abuzywności

postanowień umownych a w konsekwencji czy dopuszczalne jest naliczanie

odsetek za opóźnienie (art. 481 § 1 k.c.) za okres do chwili złożenia przez

prawidłowo poinformowanego o skutkach bezskuteczności umowy Kredytobiorcę

oświadczenia w przedmiocie woli utrzymania umowy w mocy.

W odpowiedzi na skargę powód wniósł o odmowę przyjęci skargi kasacyjnej

do rozpoznania, względnie jej oddalanie oraz zasądzenie kosztów postępowania

kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Brak jest uzasadnionych podstaw by przyjąć skargę kasacyjną do

rozpoznania.

Należy zauważyć, że oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania na potrzebie wykładni przepisów prawa budzących poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt

2 k.p.c.) wymaga wykazania, jaki konkretny przepis prawa, zastosowany w danej

sprawie, jest przedmiotem rozbieżnej wykładni w judykaturze sądowej i na czym

rozbieżność ta polega, co wymaga przytoczenia orzeczeń sądów wydanych

w takich samych lub istotnie zbliżonych stanach faktycznych, względnie, jaki

konkretny przepis prawa, zastosowany w danej sprawie, wymaga interpretacji ze

strony Sądu Najwyższego, z czego potrzeba ta wynika i z jakich powodów

dotychczasowy dorobek doktryny i orzecznictwa jest w tej mierze niewystarczający.

I CSK 3560/24

4

Nieodzowne jest ponadto, podobnie jak w przypadku przyczyny kasacyjnej

określonej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., wykazanie związku między oczekiwaną od

Sądu Najwyższego wykładnią prawa a wynikiem postępowania kasacyjnego (zob.

np. postanowienia Sądu Najwyższego: z 15 października 2002 r., II CZ 102/02; z 29

lipca 2015 r., I CSK 980/14; z 19 czerwca 2018 r., IV CSK 56/18).

Nie przekonują twierdzenia skarżącego o potrzebie wykładni art. 3851 §1 i 2

k.c. Po pierwsze, przepis musi budzić poważne wątpliwości, a zatem nie

wątpliwości zwykłe, które mogą być rozstrzygnięte przez sąd powszechny w toku

rozpoznawania sprawy, a wątpliwości kwalifikowane, wynikające z rozbieżnej jego

wykładni przez judykaturę i doktrynę. Po drugie, wskazane zagadnienia były już

przedmiotem szeregu rozstrzygnięć Sądu Najwyższego.

Co do zagadnienia nr 1, w judykaturze Sądu Najwyższego przyjmuje się

ścisłe powiązanie ze sobą klauzuli ryzyka walutowego i klauzuli spreadu

walutowego. Klauzula ryzyka walutowego nie może funkcjonować bez klauzuli

kursowej określającej przeliczenie zobowiązań stron celem ustalenia wysokości ich

świadczenia. Z kolei klauzula spreadowa nie ma racji bytu w umowie, w której nie

zastosowano mechanizmu przeliczeniowego i wynikającej z niego narażenia

konsumenta na ryzyko kursowe. W konsekwencji klauzule te składające się na

przyjęty w umowach kredytowych mechanizm przeliczeniowy są ze sobą ściśle

powiązane, a ich rozszczepienie byłoby zabiegiem sztucznym (zob. wyroki SN:

z 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22; z 8 listopada 2023 r., II CSKP 2099/22;

z 7 lutego 2024 r., II CSKP 1045/22; z 21 lutego 2024 r., II CSKP 225/23). Należy

zauważyć, że 24 czerwca 2026 r., III CZP 8/26, na skutek wniosku Prezesa Sądu

Najwyższego kierującego pracą Izby Cywilnej o rozstrzygnięcie zagadnienia

prawnego, skład całej Izby Cywilnej podjął uchwałę: Postanowienie umowy lub

wzorca umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej albo denominowanego

w walucie obcej, określające sposób wyznaczania kursu waluty na podstawie

średniego kursu tej waluty ustalanego przez Narodowy Bank Polski korygowanego

o marżę banku, podlega ocenie co do abuzywności (art. 3851 § 1 k.c.) wyłącznie

jako całość.

I CSK 3560/24

5

Co do zagadnienia nr 2, nr 4 i nr 5 należy zauważyć, że zostały one

wyjaśnione. W świetle orzecznictwa Sądu Najwyższego dla zastąpienia klauzul

abuzywnych nie jest możliwe sięganie po przepisy dyspozytywne, takich jak art. 41

ustawy Prawo wekslowe czy art. 358 § 2 k.c. w miejsce klauzul uznanych za

abuzywne, tak by można było stosować średni kurs NBP (zob. w szczególności

wyrok Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, z 7 lutego 2023 r.,

II CSKP 1541/22).

Dodatkowo należy wskazać, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego

rozstrzygnięto już, że między klauzulami ryzyka walutowego i spreadu walutowego

występuje ścisłe powiązanie (zob. m.in. wyroki SN: z 8 listopada 2022 r., II CSKP

1153/22; z 7 lutego 2024 r., II CSKP 1045/22, i z 6 marca 2024 r., II CSKP

2223/22). Jeżeli z umowy usunięte zostałyby postanowienia określające sposób

ustalenia kursu waluty, do zastosowania tzw. klauzuli ryzyka (zastosowania

mechanizmu indeksacji) konieczne byłoby zastąpienie takich postanowień innym

sposobem określenia kursu. Taki zabieg jest zaś niedopuszczalny w świetle punktu

pierwszego uchwały pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 25 kwietnia

2024 r., III CZP 25/22 (OSNC 2024, nr 12, poz. 118), w którym Sąd Najwyższy

wskazał, że w razie uznania, iż postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub

denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi

niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie

prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób

określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów,

w szczególności na podstawi art. 358 § 2 k.c.. Na podstawie art. 87 § 1 ustawy

o Sądzie Najwyższym uchwała ta ma moc zasady prawnej i wiąże Sąd Najwyższy

w niniejszej sprawie.

Co do zagadnienia nr 3, zwrócić uwagę również należy, że ocenę czy

postanowienie umowne jest niedozwolone (art. 3851 § 1 k.c.), dokonuje się według

stanu z chwili zawarcia umowy (zob. uchwałę składu siedmiu sędziów SN z 20

czerwca 2018 r., III CZP 29/17). Od tego też momentu klauzule abuzywne nie są

wiążące dla konsumenta, chyba że konsument wyrazi świadomą wolę na objęcie

go takim postanowieniem umownym.

I CSK 3560/24

6

Co do zagadnienia numer 6, sformułowano ono zostało w sposób niejasny

bez odniesienia się do skonkretyzowanych celów dyrektywy 93/13, i bez wskazania

wariantowych rozwiązań sformułowanego zagadnienia, dlatego wymyka się ono

ocenie.

Co do 7 zagadnienia, jego istota sprowadza się do określenia początku

naliczania odsetek od kwot roszczenia podlegających zwrotowi, to w uchwale z 25

kwietnia 2024 r. (III CZP 25/22) Sąd Najwyższy wskazał również, że oświadczenie

konsumenta co do braku woli związania niedozwolonym postanowieniem, ujęte

w uchwale Sądu Najwyższego z 7 maja 2021 r. (III CZP 6/21), nie wymaga dla swej

skuteczności żadnej szczególnej formy, sformułowania go w określony sposób, ani

złożenia w jakichś określonych okolicznościach, w szczególności przed sądem.

Wystarczające jest spełnienie wymagań określonych w art. 60 k.c. określającego

ogólne warunki wyrażania oświadczeń woli. Realizacja uprawnień wynikających

z abuzywności klauzuli i niezwiązania umową w całości może nastąpić również

przez wystosowanie wezwania banku do zwrotu kwot uiszczonych rat kredytu

z powołaniem się na niedozwolony charakter tych postanowień. Od tej chwili

niedozwolone postanowienie lub umowa w całości stają się trwale bezskuteczne,

a bezterminowe roszczenie konsumenta o zwrot spełnionych świadczeń staje się

zatem wymagalne (art. 455 k.c.). Prawo kredytobiorcy (konsumenta) do domagania

się od banku odsetek za opóźnienie, może uzasadniać moment upływu terminu

wskazanego w skierowanym do banku wezwaniu do zapłaty (zob. wyrok SN z 14

czerwca 2024 r., II CSKP 2205/22).

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 1 i 2 k.p.c.

odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania oraz stosownie do art. 98 § 1 i

3 k.p.c. w zw. z art. 39821 i art. 391 § 1 k.p.c. obciążył pozwanego kosztami

postępowania kasacyjnego.

(M.M.)

[SOP]

I CSK 3560/24

7