Skarga o spłatę za nieruchomość w podziale majątku nie trafi do rozpoznania przez SN

I CSK 3660/24

2

1. Postanowieniem z 30 marca 2023 r. Sąd Rejonowy dla Krakowa-

Krowodrzy w Krakowie ustalił, że przedmiotem zniesienia współwłasności pomiędzy

H.K. i B.K. jest prawo własności bliżej określonej nieruchomości położonej w N.,

gmina K. (pkt I); dokonał zniesienia współwłasności opisanej nieruchomości w ten

sposób, że przyznał ją na wyłączną własność uczestniczce B.K., córce K. i H.

(pkt II); ustalił wartość opisanej nieruchomości (pkt III); zasądził od uczestniczki

B.K. na rzecz wnioskodawczyni H.K. kwotę 130.645 zł tytułem spłaty, płatną w

bliżej określonych ratach (pkt IV); ustanowił na całej nieruchomości nieodpłatne i

dożywotnie prawo użytkowania całej nieruchomości na rzecz wnioskodawczyni

H.K., o wartości 95.105,96 zł (pkt V); ustalił łączną wartość bliżej określonych

ruchomości opisanych w postanowieniu wstępnym z 12 kwietnia 2018 r. (pkt VI);

zarządził sprzedaż wymienionych ruchomości przez komornika i określił sposób

dokonania podziału sumy uzyskanej ze sprzedaży (pkt VII); dokonał podziału

innych składników majątku wspólnego opisanych we wskazanych punktach

wymienionego postanowienia wstępnego i zasądził od uczestnika na rzecz

wnioskodawczyni bliżej określoną kwotę w terminie 1 miesiąca od

uprawomocnienia się postanowienia (pkt VIII); oddalił wszystkie bliżej określone

roszczenia finansowe uczestniczki B.K. oraz wnioskodawczyni H.K. (pkt IX-X);

orzekł w sprawie kosztów postępowania (pkt XI-XII) oraz postanowił przyznać

wymienionym adwokatom bliżej określone kwoty tytułem wynagrodzenia

za udzielenie wnioskodawczyni oraz uczestnikowi pomocy prawnej z urzędu

(pkt XIII-XIV).

2. Na skutek apelacji wnioskodawczyni i uczestników Sąd Okręgowy

w Krakowie postanowieniem z 27 czerwca 2024 r. zmienił zaskarżone

postanowienie w ten sposób, że: w pkt. IV określił, że wskazana tam kwota tytułem

spłaty jest płatna do dnia 30 czerwca 2025 r. wraz z ustawowymi odsetkami

za opóźnienie, na wypadek opóźnienia w płatności; wyeliminował punkt VI;

dotychczasowym punktom VII do XIV nadać oznaczenie odpowiednio VI do XIII;

w dotychczasowym pkt VIII (aktualnie VII) określił, że zasądzona tam kwota płatana

w bliżej określonych ratach, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie,

na wypadek opóźnienia w płatności (pkt 1); w pozostałym zakresie oddalił

wszystkie apelacje (pkt 2); rozstrzygnął o kosztach postępowania apelacyjnego

I CSK 3660/24

3

(pkt 3) oraz postanowił przyznać wymienionym adwokatom bliżej określone kwoty

tytułem wynagrodzenia za udzielenie wnioskodawczyni oraz uczestnikowi pomocy

prawnej z urzędu (pkt XIII-XIV).

3. Od wyroku sądu drugiej instancji skargę kasacyjną wywiodła

wnioskodawczyni. Skarżąca wniosła o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania,

powołując się na przesłanki określone w art. 3989 § 1 pkt 1 i pkt 4 k.p.c. Podała,

że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona w zakresie wywiedzionych

zarzutów naruszenia prawa materialnego i procesowego. Ponadto skarżąca

stwierdziła, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne polegające

na konieczności odpowiedzi na następujące pytanie: czy zgodnie z treścią art. 212

§ 2 k.c. przesłanką przyznania rzeczy objętej podziałem jest udowodnienie realnej

możliwość dokonania spłaty na rzecz innych uczestników postępowania.

4. Uczestniczka wniosła o odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej

do rozpoznania, ewentualnie o oddalenie skargi kasacyjnej a także o zasądzenie

od strony pozwanej zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego według norm

przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

5. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W judykaturze już

wielokrotnie wypowiadano się na temat charakterystyki skargi kasacyjnej

(zob. postanowienie SN z 13 czerwca 2018 r., II CSK 71/18). Wskazano tam m.in.,

że skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach kodeksu postępowania

cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na ochronę

interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa

oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu prawnego orzeczeń

wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych, nie

zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń umożliwiający rozpoznanie

sprawy w kolejnej instancji sądowej. Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji

I CSK 3660/24

4

tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona w art. 3989 k.p.c., w ramach

której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej. Ten etap

postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony wyłącznie do zbadania

przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c.; nie służy zaś

merytorycznej ocenie skargi kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej jednej

z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest wówczas

usprawiedliwione.

6. Szczegółowa analiza sprawy prowadzi do wniosku, że skarga kasacyjna

mimo obszerności wywodów nie zawiera argumentów wystarczających dla uznania,

że w sprawie spełniona została przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 1 lub 4 k.p.c.

uzasadniająca przyjęcie sprawy do rozpoznania.

7. Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

na przesłance unormowanej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. wymaga powołania się

na kwalifikowaną postać naruszenia zaskarżonym orzeczeniem przepisów prawa

materialnego lub procesowego oraz przeprowadzenia wywodu zmierzającego

do jego wykazania. Oczywistość naruszenia ma miejsce wówczas, gdy jest ono

widoczne prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej,

bez potrzeby wchodzenia w szczegóły czy dokonywania pogłębionej analizy tekstu

wchodzących w grę przepisów i doszukiwania się ich znaczenia. O przyjęciu skargi

kasacyjnej do rozpoznania nie decyduje przy tym samo oczywiste naruszenie

konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego przez sąd, który wydał

zaskarżone orzeczenie, lecz sytuacja, w której spowodowało ono wydanie

oczywiście nieprawidłowego orzeczenia. Sam zarzut naruszenia (nawet

oczywistego) określonego przepisu (przepisów) nie prowadzi wprost do oceny,

że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (zob. postanowienie SN

z 6 listopada 2012 r., III SK 16/12). Wnoszący skargę powinien więc zawrzeć

w uzasadnieniu wniosku wywód prawny wyjaśniający, w czym wyraża się

"oczywista zasadność" skargi i przedstawić odpowiednie argumenty

(zob. postanowienie SN z 5 września 2008 r., I CZ 64/08). Do przyjęcia skargi

do rozpoznania na podstawie wskazanej przyczyny kasacyjnej nie jest

wystarczające samo kwalifikowane naruszenie prawa przez Sąd drugiej instancji.

W art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. mowa bowiem o oczywistej zasadności skargi, a nie

I CSK 3660/24

5

o trafności zarzutu. Przytoczone przez skarżącą okoliczności powinny zatem

jednoznacznie wskazywać na to, że w zasadniczym postępowaniu skarga

kasacyjna zostanie rozstrzygnięta na korzyść strony, która ją wniosła

(zob. postanowienie SN z 10 maja 2019 r., I CSK 768/18).

8. Uzasadnienie wniosku skarżącej nie odpowiada powyższym wymogom.

Skarżąca nie zawarła odrębnego wywodu w tym zakresie, ograniczyła się jedynie

do stwierdzenia, iż skarga jest oczywiście uzasadniona, bowiem „gdyby nie doszło

do opisanych w skardze naruszeń prawa, a Sąd II instancji zastosował w sposób

prawidłowy powołane powyżej przepisy, to w niniejszej sprawie zapadłoby

odmienne rozstrzygnięcie”. Tymczasem zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem

Sądu Najwyższego jest to nieodzowny element skargi kasacyjnej

(zob. postanowienia SN: z 17 marca 2023 r., I CSK 2871/22; z 20 czerwca 2023 r.,

I CSK 5612/22 z 7 grudnia 2023 r., I CSK 5797/22; z 29 lutego 2024 r., I CSK

1042/23 i z 27 marca 2024 r., I CSK 98/24). Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej

do rozpoznania wraz z uzasadnieniem jest odrębną konstrukcyjnie i funkcjonalnie

częścią skargi kasacyjnej i nie jest rzeczą Sądu Najwyższego poszukiwanie

w innych jej częściach argumentów na uzasadnienie podniesionych w nim

twierdzeń, w tym w podstawach kasacyjnych i ich uzasadnieniu (zob.

postanowienie SN z 22 kwietnia 2015 r., IV CSK 613/14). Wobec powyższego

wskazana przez skarżącą przyczyna kasacyjna, o której mowa w art. 3989 § 1 pkt 4

k.p.c., nie mogła zostać rozpoznana.

9. W niniejszej sprawie nie występuje także istotne zagadnienie prawne

w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Istotnym zagadnieniem prawnym

w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest zagadnienie nowe, nierozwiązane

dotychczas w orzecznictwie, którego wyjaśnienie może przyczynić się do rozwoju

prawa. Zagadnienie prawne powinno, przede wszystkim, być sformułowane

w oparciu o okoliczności mieszczące się w stanie faktycznym sprawy wynikającym

z dokonanych przez sąd ustaleń (zob. postanowienie SN z 7 czerwca 2001 r.,

III CZP 33/01), a jednocześnie zostać przedstawione w sposób ogólny

i abstrakcyjny tak, aby umożliwić Sądowi Najwyższemu udzielenie uniwersalnej

odpowiedzi, niesprowadzającej się do samej subsumpcji i rozstrzygnięcia

konkretnego sporu (zob. postanowienia SN: z 15 października 2002 r., III CZP

I CSK 3660/24

6

66/02; z 22 października 2002 r., III CZP 64/02, i z 5 grudnia 2008 r., III CZP

119/08). Chodzi przy tym wyłącznie o poważne wątpliwości, wykraczające

poza poziom zwykłych wątpliwości prawnych, które powstają niemal w każdym

procesie decyzyjnym (zob. postanowienia SN z 26 października 2021 r., I CSK

266/21 oraz z 30 czerwca 2021 r., III CSK 53/21). Podniesiona przez skarżącą

kwestia, czy przesłanką przyznania rzeczy objętej podziałem z obowiązkiem spłaty

pozostałych współwłaścicieli jest wykazanie realnej możliwości spłaty, nie spełnia

powyższych kryteriów. W świetle utrwalonego orzecznictwa sąd okoliczność ta

winna być badana przez sąd w postępowaniu o zniesienie współwłasności.

Jak stwierdził Sąd Najwyższy w postanowieniu z 12 kwietnia 2001 r., II CKN

658/00, konstytucyjna zasada równej dla wszystkich współwłaścicieli ochrony

prawnej własności i innych praw majątkowych (art. 64 ust. 2 Konstytucji RP)

wyłącza – w wypadku znoszenia współwłasności – oznaczenie terminu i sposobu

uiszczenia spłaty bez uwzględnienia uzasadnionego interesu dotychczasowego

współwłaściciela uprawnionego do tej spłaty (art. 212 § 2 i 3). Konkretyzując

wymogi w tym zakresie Sąd Najwyższy w postanowieniu z 5 sierpnia 2024 r., I CSK

3980/23, stwierdził, że sposób zniesienia współwłasności, jako wynik wyboru

między przyznaniem rzeczy jednemu ze współwłaścicieli a zarządzeniem jej

sprzedaży, nie może być dokonany bez rozważenia, czy w razie przyznania rzeczy

jednemu współwłaścicielowi z obowiązkiem spłaty, ma on realne możliwości jej

uiszczenia. Również w postanowieniu z 4 września 2024 r., I CNP 1/24, Sąd

Najwyższy uznał, że sąd oceniając możliwości finansowe współwłaściciela

obowiązanego do spłaty, winien ocenić całokształt jego możliwości finansowych,

w tym również różne sposoby spłaty (spłata jednorazowa, spłata w ratach).

W związku z powyższym - wbrew twierdzeniom skarżącej - w sprawie nie

występuje istotne zagadnienie prawne w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.

10. Według Sądu Najwyższego, nie ma przy tym innych przyczyn

uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, w szczególności

nieważności postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.).

11. Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej

do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).

I CSK 3660/24

7

12. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 520

§ 1 k.p.c. O kosztach pomocy prawnej udzielonej wnioskodawczyni przez

pełnomocnika z urzędu orzeczono na podstawie § 8 pkt 6 w związku z § 16 ust. 4

pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 14 maja 2024 r. w sprawie

ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów

nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu.

(G.N.-J.)

[r.g.]