Spór o zapłatę

Wyrokiem 16 lipca 2025 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu w sprawie

z powództwa Syndyka masy upadłości M.L. przeciwko Wspólnocie Mieszkaniowej

przy ulicy […] w Ż. o zapłatę, na skutek apelacji pozwanej od wyroku Sądu

Okręgowego w Legnicy z 2 lutego 2023 r., VI GC 62/22, zmienił wyrok Sądu

pierwszej instancji w ten sposób, że powództwo oddalił i zasądził od powoda na

rzecz pozwanej 10 817 zł tytułem kosztów procesu z ustawowymi odsetkami za

opóźnienie liczonymi od uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty (pkt 1) oraz

zasądził od powoda na rzecz pozwanej 8100 zł tytułem zwrotu kosztów

I CSK 368/26

2

postępowania apelacyjnego wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi

od dnia uprawomocnienia się orzeczenia w tym zakresie do dnia zapłaty (pkt 2).

Powód wniósł skargę kasacyjną od wskazanego wyroku Sądu

drugiej instancji, zaskarżając go w całości oraz wnosząc o jego uchylenie w całości

i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu we

Wrocławiu z pozostawieniem temu Sądowi rozstrzygnięcia o kosztach

postępowania kasacyjnego oraz o zasądzenie od pozwanej na swoją rzecz kosztów

postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm

przepisanych.

Uzasadniając wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania powód wskazał, że

w sprawie mają występować następujące zagadnienia prawne:

1) czy ustalenie stanowiące wyłączną ratio decidendi prawomocnego wyroku

oddalającego powództwo - przesądzające, że podmiotem zobowiązanym z umowy

jest inny podmiot niż strona pozwana - korzysta z mocy wiążącej (art. 365 § 1 k.p.c.

w zw. z art. 366 k.p.c.) w sprawie o to samo roszczenie wytoczonej przeciwko

podmiotowi wskazanemu w tamtym wyroku jako właściwie legitymowany, jeżeli

odmowa respektowania tego związania skutkuje powstaniem w obrocie prawnym

dwóch prawomocnych orzeczeń o wzajemnie wykluczającej się treści co do

legitymacji biernej - prowadząc do impasu prawnego, w którym wierzyciel nie może

uzyskać zaspokojenia od żadnego z potencjalnych dłużników, co narusza zasadę

pewności prawa oraz konstytucyjną zasadę ochrony zaufania do prawomocnych

orzeczeń sądowych (art. 2 Konstytucji RP)?;

2) czy dopuszczalne jest przeprowadzenie przez sąd drugiej instancji

w postępowaniu odrębnym w sprawach gospodarczych, w którym sporządzono

plan rozprawy (art. 20512 § 1 k.p.c.), dowodów zgłoszonych przez stronę z

naruszeniem terminów prekluzyjnych określonych w art. 4585 § 1-3 i art. 20512 § 1

k.p.c., w sytuacji, gdy: a) strona ta - reprezentowana przez profesjonalnego

pełnomocnika - nie uprawdopodobniła spełnienia zobiektywizowanych przesłanek z

art. 4585 § 4 k.p.c., tj., że powołanie tych dowodów nie było możliwe wcześniej albo

że potrzeba ich powołania wynikła później; b) przeprowadzenie tych dowodów

nastąpiło z inicjatywy Sądu (art. 232 zd. 2 k.p.c.) podjętej wyłącznie na korzyść

I CSK 368/26

3

biernej procesowo strony, bez występowania szczególnych okoliczności

uzasadniających odstępstwo od zasady kontradyktoryjności; a w konsekwencji, czy

takie działanie Sądu nie prowadzi do niedopuszczalnego obejścia systemu prekluzji

dowodowej, niweczy sens instytucji planu rozprawy jako instrumentu koncentracji

materiału procesowego oraz nie stanowi zastąpienia kontradyktoryjnego modelu

postępowania cywilnego modelem inkwizycyjnym?

Pozwana złożyła odpowiedź na skargę, w której wniosła o jej oddalenie oraz

o zasądzenie od powoda na swoją rzecz kosztów postępowania kasacyjnego

według norm prawem przepisanych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie

od dnia uprawomocnienia się orzeczenia w sprawie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia celem jej

merytorycznego rozpoznania.

Skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach Kodeksu

postępowania cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na

ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości

orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu

prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub

oczywiście wadliwych (postanowienie SN z 21 listopada 2019 r., I CSK 143/19).

Sąd Najwyższy, rozpoznając nadzwyczajny środek zaskarżenia, jakim jest

skarga kasacyjna, nie jest trzecią instancją sądową, lecz działa w interesie

publicznym (postanowienie SN z 27 stycznia 2009 r., V CSK 358/08), na rzecz

państwa jako dobra wspólnego (zob. postanowienie SN z 11 lutego 2009 r., V CSK

388/08), jakkolwiek oczywiście nie oznacza to braku indywidualnego interesu

skarżącego w rozpoznaniu nadzwyczajnego środka zaskarżenia, a w konsekwencji

także weryfikacji tego interesu (gravamen). Jednak przede wszystkim skarga

kasacyjna ma służyć ochronie prawidłowego stosowania prawa oraz jego jednolitej

wykładni. Interes prywatny uwzględnia zaś tylko na tyle, na ile może się on stać

podłożem zaspokojenia interesu ogólnego (zob. aktualne wciąż uwagi

w postanowieniu SN z 4 lutego 2000 r., II CZ 178/99, OSNC 2000, nr 7-8, poz.

147).

I CSK 368/26

4

Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja tzw.

przedsądu, ustanowiona w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy

dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem

Najwyższym jest ograniczony - co należy podkreślić - wyłącznie do zbadania

przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., nie zaś merytorycznej

oceny skargi kasacyjnej (postanowienie SN z 12 marca 2024 r., I CSK 254/23).

Na etapie przedsądu Sąd Najwyższy ocenia wyłącznie wniosek o przyjęcie

skargi kasacyjnej do rozpoznania oraz jego uzasadnienie. Wniosek ten stanowi

element konstrukcyjny skargi odrębny od podstaw skargi i ich uzasadnienia, które

są oceniane dopiero, gdy skarga kasacyjna zostanie przyjęta do rozpoznania.

Jako przyczynę kasacyjną, mającą w ocenie powoda uzasadniać przyjęcie

skargi do rozpoznania, wskazał on występowanie w sprawie istotnych zagadnień

prawnych.

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego zagadnienie

prawne powinno być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się w

stanie faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń,

a jednocześnie być przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, aby

umożliwić Sądowi Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi,

niesprowadzającej się do samej subsumpcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu

(postanowienie SN z 20 maja 2021 r., II CSK 132/21).

Takie zagadnienie powinno zostać sformułowane wraz z przytoczeniem

argumentów prawnych, świadczących o rozbieżnych ocenach prawnych (zob. np.

postanowienia Sądu Najwyższego: z 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002 r.,

nr 1, poz. 11; z 7 czerwca 2005 r., V CKN 3/05; z 16 marca 2007 r., III CSK 34/07).

Konieczne jest też wskazanie argumentów przekonujących o istotności zagadnienia

(zob. postanowienie SN z 24 lipca 2007 r., IV CSK 207/07). Ponadto, ma to być

zagadnienie nowe, nierozwiązane dotąd w orzecznictwie, którego rozstrzygnięcie

może przyczynić się do rozwoju prawa (postanowienia SN:

z 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002, nr 1, poz. 11; z 11 stycznia

2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12, poz. 151; z 11 lutego 2009 r., V CSK

388/08).

I CSK 368/26

5

Zagadnienia prawne przedstawione przez skarżącego nie spełniają

powyższych wymagań wynikających z ustawy w świetle standardów

ukształtowanych w orzecznictwie Sądu Najwyższego.

Odnosząc się do pierwszego zagadnienia wskazać należy, że orzecznictwo

dotyczące zakresu mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia jest bardzo bogate.

Tytułem przykładu, w uzasadnieniu wyroku z 13 maja 2021 r., V CSKP 73/21, Sąd

Najwyższy zaznaczył, że w judykaturze można wyróżnić dwa zasadnicze poglądy

co do zakresu mocy wiążącej prawomocnych orzeczeń sądowych, czyli

pozytywnego aspektu prawomocności materialnej (art. 365 § 1 k.p.c.). Pierwsze z

zapatrywań ujmuje wąsko zakres mocy wiążącej jako wyznaczony treścią sentencji

orzeczenia, odnoszącej się do konkretnych żądań powoda. Na podstawie art. 365 §

1 k.p.c. sąd nie jest natomiast związany dokonaną w innym postępowaniu oceną

istnienia konkretnego stosunku prawnego. Wyrok wiąże bowiem co do

przysługiwania konkretnego roszczenia, ale nie co do oceny prawnej relacji

zachodzącej między stronami, z której to roszczenie miałoby wynikać (wyrok SN z

29 września 2017 r., V CSK 10/17). Na poparcie tego stanowiska przywoływany

jest, po pierwsze, ten argument, że w procesie cywilnym sąd orzeka w istocie o

wskazanych w pozwie (art. 187 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.) żądaniach stron (art. 325 in fine

k.p.c.), a nie o łączącym je stosunku prawnym (wyroki SN: z 7 kwietnia 2016 r., III

CSK 276/15; z 13 października 2017 r., I CSK 46/17). Przedmiotem prawomocności

materialnej jest ostateczny rezultat rozstrzygnięcia, a nie przesłanki, które do niego

doprowadziły, wobec czego wyrok wiąże jedynie co do przysługiwania powodowi

konkretnego roszczenia, a nie co do oceny relacji prawnej, z której to roszczenie

miałoby wynikać (wyroki SN: z 29 września 2017 r., V CSK 10/17; z 24 stycznia

2017 r., V CSK 164/16).

Po drugie, konieczność wąskiego rozumienia art. 365 § 1 k.p.c. motywowana

jest spostrzeżeniem, że wszelkie wyłączenia i wyjątki od zasady samodzielności i

niezawisłości sądu w dokonywaniu ocen materiału dowodowego należy

interpretować ścieśniająco (wyrok SN z 23 maja 2002 r., IV CKN 1073/00). Sama

możliwość związania sądu innym rozstrzygnięciem postrzegana jest jako

ograniczenie niezawisłości sędziowskiej i odstępstwo od podstawowych zasad

postępowania cywilnego, w tym zasady swobodnej oceny dowodów. Z tej

I CSK 368/26

6

przyczyny ograniczanie kompetencji jurysdykcyjnej sądu może być uznane za

większe zagrożenie dla powagi wymiaru sprawiedliwości niż niepożądana - lecz

dopuszczalna - rozbieżność ocen pomiędzy sądami (wyrok SN z 15 stycznia 2015

r., IV CSK 181/14). Nie bez znaczenia pozostaje także wzgląd na konieczność

unikania w ten sposób ewentualnej petryfikacji błędnych ustaleń faktycznych, a w

konsekwencji – opartych na nich nietrafnych rozstrzygnięć (wyrok SN z 26 maja

2017 r., I CSK 464/16).

Drugi z poglądów, szeroko ujmujący moc wiążącą orzeczeń, jest wiązany

przede wszystkim z wyrażonym w uchwale Sądu Najwyższego z 29 marca 1994 r,

III CZP 29/94, zapatrywaniem, że unormowanie zawarte w art. 365 k.p.c. ma

gwarantować poszanowanie prawomocnego orzeczenia sądu, regulującego

stosunek prawny będący przedmiotem rozstrzygnięcia. Przywołana uchwała

dotyczyła wprawdzie problematyki rozdrabniania roszczeń, w związku z którą

stwierdzono, że dopuszczenie do możliwości rozbieżnej oceny zasadności tego

samego roszczenia w tych samych okolicznościach byłoby zaprzeczeniem

społecznie oczekiwanych reguł ochrony prawnej i naruszeniem zasady zaufania do

wymiaru sprawiedliwości. Jednak w uzasadnieniu uchwały wyrażono dalej idący

pogląd, że prawomocny wyrok, z punktu widzenia jego prejudycjalnego znaczenia

w innej sprawie, powoduje niedopuszczalność dokonania odmiennej oceny tego

samego stosunku prawnego, w tych samych okolicznościach faktycznych i

prawnych, między tymi samymi stronami. Opierając się na tym stanowisku

przyjmowano, że sąd obowiązany jest uznać, iż kwestia prawna, która była już

przedmiotem rozstrzygnięcia w innej sprawie, a która ma znaczenie prejudycjalne w

sprawie przez niego rozpoznawanej, kształtuje się tak, jak to przyjęto we

wcześniejszym, prawomocnym wyroku. W przeciwnym bowiem razie wyroki

sądowe miałyby walor jedynie opiniujący, a nie stanowczy i imperatywny (wyroki

SN: z 12 lipca 2002 r., V CKN 1110/00; z 14 maja 2003 r., I CKN 263/01).

Szerokie rozumienie art. 365 § 1 k.p.c. uzasadniane było, po pierwsze,

argumentem o konieczności zapewnienia prawomocnym orzeczeniom cech

niewzruszalności i stabilności w celu zagwarantowania zawartym w nich

rozstrzygnięciom należytej ochrony prawnej, która nie zostałaby zapewniona, gdyby

możliwe było dowolne kwestionowanie stanu prawnego ukształtowanego dla

I CSK 368/26

7

danego podmiotu korzystnie w prawomocnym orzeczeniu sądowym (wyrok SN z 6

marca 2014 r., V CSK 203/13). Po drugie, na rzecz omawianego poglądu

przywoływany był argument, że związanie sądu sentencją orzeczenia wynika już z

art. 366 k.p.c., co przemawia za koniecznością nadania art. 365 § 1 k.p.c.

szerszego znaczenia (wyrok SN z 7 kwietnia 2011 r., I PK 225/10). Za takim

rozumieniem mocy wiążącej miał również przemawiać cel w postaci realizacji

postulatu ekonomii procesowej (uchwała SN z 12 lipca 2018 r., III CZP 3/18).

Od czasu wydania uchwały Sądu Najwyższego z 29 marca 1994 r, III CZP

29/94, w orzecznictwie równolegle prezentowane są oba poglądy, choć za

dominujące należy uznać wąskie rozumienie mocy wiążącej orzeczeń (tak np.

wyroki SN: z 17 maja 2012 r. I CSK 494/11, z 15 stycznia 2015 r., IV CSK 181/14, z

9 września 2015 r., IV CSK 726/14). Nie sposób również nie dostrzec pewnych

niedostatków argumentacji mającej przemawiać za szerokim rozumieniem art. 365

§ 1 k.p.c. Odniesienia do społecznie oczekiwanych reguł ochrony prawnej oraz

zasady zaufania do wymiaru sprawiedliwości mają w dużej mierze charakter

pozajurydyczny.

Należy również zauważyć, że wyrok Sądu Okręgowego w Legnicy

oddalający powództwo skierowane przeciwko gminie Ż. nie został zaskarżony przez

powoda apelacją. Powód tym samym zrezygnował z poddania tego orzeczenia

kontroli instancyjnej i zweryfikowania wyrażonego w uzasadnieniu tego wyroku

stanowiska, zgodnie z którym to Wspólnota Mieszkaniowa miałaby być biernie

legitymowana.

Odnosząc się z kolei do drugiego zaoferowanego przez stronę skarżącą

zagadnienia prawnego, zostało ono sformułowane w sposób kazuistyczny,

uniemożliwiający sformułowanie wypowiedzi o charakterze ogólnym, a taki

charakter powinno mieć ferowane w tym zakresie rozstrzygnięcie. Zagadnienie

prawne ma bowiem służyć rozstrzygnięciu problemu o ogólnej naturze i

rzeczywiście istotnym z perspektywy rozstrzygania tej i podobnych spraw, nie zaś

być jedynie próbą skonstruowania wątpliwości czy stawiania tez co do oceny

okoliczności czy też prawidłowości wykładni prawa względnie stosowania norm

prawnych lub wydania konkretnego orzeczenia w indywidualnej sprawie, a zatem w

I CSK 368/26

8

istocie stanowić pozór zagadnienia, które powinna zaoferować w skardze

kasacyjnej strona skarżąca.

Z przytoczonych względów należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.). Jednocześnie w niniejszej sprawie brak było

podstaw do uwzględnienia wniosku pozwanej o zasądzenie na jej rzecz od powoda

kosztów postępowania kasacyjnego. Wniosek ten, zgłoszony w odpowiedzi

na skargę, został powiązany z wnioskiem o oddalenie skargi. Takie rozstrzygnięcie

w sprawie nie zapadło, a podzielić należy prezentowany w orzecznictwie pogląd, że

nie ma podstaw do przyznania kosztów postępowania kasacyjnego stronie, która

w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosek o przyznanie tych kosztów łączy ze

wskazanym przez siebie - innym - rozstrzygnięciem. Pełnomocnik pozwanej nie

wniósł o odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, a takie

rozstrzygnięcie zapadło w niniejszej sprawie (postanowienia SN: z 11 stycznia

2002 r., III CKN 563/01; z 8 sierpnia 2012 r., II CSK 112/12; z 14 kwietnia 2023 r.,

I CSK 3486/22).

[M.O.]

[a.ł]