Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi w sprawie o zasiedzenie nieruchomości

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Przepis ten

odpowiada charakterowi skargi kasacyjnej, będącej nadzwyczajnym środkiem

zaskarżenia, o dominującym publicznoprawnym charakterze, przysługującym od

I CSK 3814/25

2

orzeczeń wydanych po przeprowadzeniu dwuinstancyjnego postępowania

sądowego, w którym sąd pierwszej i drugiej instancji dysponuje pełną kognicją

w zakresie faktów i dowodów. W powiązaniu z art. 3984 § 2 k.p.c. oznacza to, że

w skardze kasacyjnej nieodzowne jest powołanie i uzasadnienie okoliczności

o charakterze publicznoprawnym, które stanowią wyłączną podstawę oceny pod

kątem przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (przyczyn kasacyjnych).

Wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania uczestnik D.Z.

powołał się na występujące w sprawie istotne zagadnienia prawne związane z

interpretacją przepisów prawa materialnego regulujących przesłanki stwierdzenia

zasiedzenia i bieg terminu zasiedzenia nieruchomości, a także

z interpretacją art. 162 i art. 2053 § 2 i 5 k.p.c. Wskazał również na potrzebę

wykładni przepisów prawnych, tj. art. 172 § 1 i 2 w związku z art. 197 i art. 336 k.c.

oraz art. 123 § 1 pkt 1 w związku z art. 124 § 1 i 2 k.c.

Powołanie się na istotne zagadnienie prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.)

wymaga sformułowania problemu prawnego i uzasadnienia, że ma on

precedensowy (nowy) charakter lub znaczenie dla rozwoju prawa. Problem ten

powinien odnosić się do konkretnych przepisów prawa i zostać ujęty w sposób

abstrakcyjny, a zarazem wiązać się z rozpoznawaną sprawą; konieczne jest przy

tym wskazanie argumentów, które prowadzą do jego rozbieżnych ocen (por.

postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002,

nr 1, poz. 11, z dnia 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12, poz.

151, z dnia 13 lipca 2007 r., III CSK 180/07, z dnia 10 kwietnia 2014 r.,

IV CSK 623/13, z dnia 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14, z dnia 9 kwietnia 2015 r.,

V CSK 547/14).

W celu uzasadnienia potrzeby wykładni przepisów prawnych budzących

poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów

(art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) konieczne jest natomiast wykazanie, że określony przepis

prawa lub zespół tych przepisów, mimo że budzi poważne wątpliwości, nie

doczekał się wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane

przez skarżącego rozbieżności w judykaturze w odniesieniu do identycznych lub

podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć (por. m.in. postanowienia

I CSK 3814/25

3

Sądu Najwyższego z dnia 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08 i z dnia 28 marca

2007 r., II CSK 84/07).

Bliższa analiza wniosku nie pozwalała uznać, by w sprawie zakończonej

zaskarżonym postanowieniem wystąpiły powołane przyczyny kasacyjne.

W zakresie wątpliwości związanych z wykładnią przepisów prawa

materialnego odnoszących się do podstaw zasiedzenia i okoliczności

uzasadniających przerwę biegu terminu zasiedzenia nieruchomości, z wniosku nie

wynikało dostatecznie, dlaczego do ich rozstrzygnięcia nie jest wystarczające

wykorzystanie dotychczasowego, obszernego orzecznictwa Sądu Najwyższego

i poglądów doktryny, a w konsekwencji, na czym polega ich precedensowy (nowy)

charakter. Pytania te w części odrywały się ponadto od wiążącej Sąd Najwyższy

podstawy faktycznej zaskarżonego postanowienia (art. 39813 § 2 k.p.c.),

zważywszy, że w sprawie nie ustalono, iżby każdy z wnioskujących posiadaczy

uważał się za wyłącznego posiadacza części nieruchomości; nie dokonano również

bliższych ustaleń co do zakresu i przebiegu postępowania egzekucyjnego

mającego obejmować sporną nieruchomość, w szczególności zaś co do tego, czy

rzutowało ono na zakres lub charakter władania sporną nieruchomością przez

wnioskodawców. Twierdzenia powołane w tej materii w skardze kasacyjnej

wybiegały poza podstawę faktyczną zaskarżonego postanowienia i nie mogły

podlegać uwzględnieniu w postępowaniu kasacyjnym, co odnosi się nie tylko do

oceny podstaw kasacyjnych, lecz także wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania. Ubocznie należało dostrzec, że we wniosku nie wykazano również,

z jakich względów powołane wątpliwości mogłyby przyczynić się do realizacji

publicznoprawnych, ponadindywidualnych funkcji postępowania kasacyjnego.

W zakresie pytania odnoszącego się do art. 162 k.p.c. trzeba dodać, że Sąd

Najwyższy wyjaśniał już, iż przepis ten ma zastosowanie m.in. do postanowień

dowodowych, które w ocenie strony uchybiają przepisom prawa procesowego

(por. np. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 27 października 2005 r., III CZP 55/05,

OSNC 2006, nr 9, poz. 144 i wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 stycznia 2021 r.,

III CSKP 23/21, OSNC 2022, nr 1, poz. 5). Naruszenie przepisów o postępowaniu

dowodowym nie jest przy tym uchybieniem, które sąd powinien uwzględnić

z urzędu w rozumieniu art. 162 § 3 k.p.c. Postępowanie o stwierdzenie zasiedzenia

I CSK 3814/25

4

dotyczy w pierwszej kolejności prywatnych praw podmiotowych uczestników, toteż

specyfika polegająca na tym, że sprawy te są rozpoznawane w trybie

nieprocesowym nie koliduje z aksjologią tego rozwiązania. Inną sprawą jest, że

w skardze kasacyjnej nie sformułowano w prawidłowy sposób zarzutu naruszenia

rozważanego przepisu, zważywszy, że nie został on powiązany z przepisami

regulującymi postępowanie apelacyjne (por. odpowiednio wyroki Sądu

Najwyższego z dnia 22 stycznia 2015 r., III CSK 153/14, OSNC 2016, nr 1, poz. 14,

i z dnia 11 lutego 2016 r., V CSK 344/15, OSNC-ZD 2017, nr A, poz. 12).

W zakresie drugiej spośród powołanych przyczyn kasacyjnych należało

przede wszystkim zauważyć, że wniosek przedstawiał te same w istocie

wątpliwości w ramach przyczyn kasacyjnych określonych w art. 3989 § 1

pkt 1 i 2 k.p.c., co jest nieprawidłowe. Atrybutem istotnego zagadnienia prawnego

w rozumieniu art. 398 § 1 pkt 1 k.p.c. jest nowość, a zatem precedensowy

charakter, który sprawia, że jego rozstrzygnięcie stanowi przyczynek do rozwoju

prawa. O nowości takiej z zasady nie można natomiast mówić, jeżeli przepis prawa

wymaga wykładni, a tym bardziej wywołuje rozbieżności w orzecznictwie, ponieważ

zasadniczym wykładnikiem konieczności dokonania wykładni prawa przez Sąd

Najwyższy, w znaczeniu w przyjętym w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c., jest

dotychczasowy dorobek orzecznictwa i nauki prawa.

Niezależnie od tego mankamentu, pogląd o dopuszczalności nabycia

w drodze zasiedzenia dającej się fizycznie wydzielić części nieruchomości –

z przyjęciem domniemanej równości udziałów w razie współposiadania tej części

nieruchomości – jest utrwalony w orzecznictwie (por. np. uchwała Sądu

Najwyższego z dnia 26 stycznia 1978 r., III CZP 96/77, OSNCP 1978, nr 11, poz.

195 i postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 stycznia 2026 r., I CSK 618/25

oraz powołana tam judykatura). Stanowisko to należy odpowiednio odnieść do

sytuacji, w której wnioskiem nie jest objęta fizyczna część nieruchomości, lecz

pozostająca we współposiadaniu nieruchomość. To, że w ocenie skarżącego

kwestia ta „nieustannie nastręcza duże problemy interpretacyjne”, bez bliższych

odniesień, nie stanowi w tym kontekście dostatecznego uzasadnienia dla przyjęcia

skargi kasacyjnej do rozpoznania.

I CSK 3814/25

5

W zakresie przerwy biegu zasiedzenia w związku z wszczęciem

postępowania egzekucyjnego, należało natomiast zauważyć, że – jak już była

mowa – ustalenia dokonane w sprawie nie obejmowały okoliczności wszczęcia tego

postępowania, a tym bardziej jego zakresu, przebiegu i sposobu, w jaki rzutowało

ono na posiadanie nieruchomości przez wnioskodawców. W skardze kasacyjnej

zarzucano wprawdzie zaniechanie dokonania tych ustaleń, jednakże – pomijając

nieprawidłowy sposób sformułowania zarzutu kasacyjnego dotyczącego tej kwestii

– przyczyny kasacyjne określone w art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. nie mogą mieć

warunkowego charakteru, uzależnionego od trafności poszczególnych zarzutów

kasacyjnych (por. np. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 8 marca 2024 r.,

I CSK 523/23 i z dnia 11 kwietnia 2024 r., I CSK 880/23).

Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 w związku z art. 13 § 2 k.p.c.,

Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji. Wniosek o zasądzenie kosztów

postępowania kasacyjnego od P.L. na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii

Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej oddalono wobec braku podstawy do jego

uwzględnienia (art. 520 k.p.c.).

(M.M.)

[SOP]