Hipoteka na nieruchomości w przedsiębiorstwie. SN odmówił przyjęcia skargi spółki

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Przepis ten

odpowiada charakterowi skargi kasacyjnej, będącej nadzwyczajnym środkiem

zaskarżenia, o dominującym publicznoprawnym charakterze, przysługującym od

orzeczeń wydanych po przeprowadzeniu dwuinstancyjnego postępowania

sądowego, w którym sąd pierwszej i drugiej instancji dysponuje pełną kognicją w

I CSK 383/25

2

zakresie faktów i dowodów. W powiązaniu z art. 3984 § 2 k.p.c. oznacza to, że w

skardze kasacyjnej nieodzowne jest powołanie i uzasadnienie okoliczności o

charakterze publicznoprawnym, które stanowią wyłączną podstawę oceny pod

kątem przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (przyczyn kasacyjnych).

Wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, skarżąca powódka

G. Sp. z o.o. w G. powołała się na istotne zagadnienie prawne, wyrażające się w

pytaniu, czy z uwagi na art. 65 ust. 1, art. 84 oraz art. 85 ust 1 u.k.w.h. właściciel

nieruchomości może w trakcie postępowania toczącego się na podstawie art. 10

ust. 1 u.k.w.h. wykazywać, że nieruchomość, na której została ustanowiona

hipoteka, wraz z przynależnościami i częściami składowymi faktycznie stanowi

zorganizowaną część przedsiębiorstwa i w związku z tym hipoteka została

ustanowiona w sposób nieskuteczny.

Powołanie się na istotne zagadnienie prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.)

wymaga sformułowania problemu prawnego i uzasadnienia, że ma on

precedensowy (nowy) charakter lub znaczenie dla rozwoju prawa. Problem ten

powinien odnosić się do konkretnych przepisów prawa i zostać ujęty w sposób

abstrakcyjny, a zarazem wiązać się z rozpoznawaną sprawą; konieczne jest przy

tym wskazanie argumentów, które prowadzą do jego rozbieżnych ocen (por.

postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002,

nr 1, poz. 11, z dnia 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12, poz.

151, z dnia 13 lipca 2007 r., III CSK 180/07, z dnia 10 kwietnia 2014 r., IV CSK

623/13, z dnia 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14, z dnia 9 kwietnia 2015 r., V CSK

547/14).

Zgodnie z art. 65 ust. 1 u.k.w.h. hipoteka może być ustanowiona m.in. na

nieruchomości, nie można jej natomiast ustanowić na przedsiębiorstwie lub jego

zorganizowanej części. W judykaturze wyjaśniono już jednak, że nieruchomość

gruntowa, jako część powierzchni ziemskiej stanowiąca odrębny przedmiot

własności, choćby wchodziła w skład przedsiębiorstwa, nie stanowi jego

zorganizowanej części, rozumianej jako zespół składników materialnych i

niematerialnych, wyodrębniony organizacyjnie i finansowo, umożliwiający realizację

określonej działalności gospodarczej (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16

I CSK 383/25

3

lutego 2005 r., IV CK 555/04, OSP 2005, nr 11, poz. 132). Składając oświadczenie

o ustanowieniu hipoteki na nieruchomości – taka zaś sytuacja, zgodnie z wiążącymi

Sąd Najwyższy ustaleniami faktycznymi (art. 39813 § 1 k.p.c.), miała miejsce w

okolicznościach sprawy – właściciel ustanawia hipotekę na konkretnej

nieruchomości jako części powierzchni ziemskiej, chociażby nieruchomość ta

stanowiła składnik majątkowy przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 551 k.c. Nawet

gdyby przyjąć, przy uwzględnieniu ustawowych granic obciążenia hipoteką

określonych w art. 84 i 85 u.k.w.h., że ogół obciążonych zabezpieczeniem

składników majątkowych można zakwalifikować w okolicznościach konkretnej

sprawy, przyjmując stosowne kryteria, jako zorganizowaną część przedsiębiorstwa,

nie oznaczałoby to pierwotnej niedopuszczalności wpisu hipoteki, ta bowiem

została ustanowiona na nieruchomości, a jedynie ex lege, z mocy art. 84 i n.

u.k.w.h., zakres wynikającego z niej obciążenia może rozciągać się na inne jeszcze

składniki majątkowe związane z nieruchomością; stan ten może zresztą ulegać

zmianie w czasie trwania obciążenia hipotecznego nieruchomości.

Wychodząc z tych założeń, nie można przyjąć, aby przedstawiona we

wniosku wątpliwość stanowiła zagadnienie prawne o istotnym charakterze,

wymagającym wykładni ze strony Sądu Najwyższego. Ubocznie tylko należało

dostrzec, że we wniosku, dążąc do zaakcentowania racji mogących przemawiać za

niedopuszczalnością ustanowienia hipoteki w okolicznościach sprawy, w której

zapadł zaskarżony wyrok, pominięto analizę konsekwencji, jakie miałaby

preferowana wykładnia dla dostępności kredytu bankowego dla przedsiębiorców w

ogólności, mając na względzie, że nieruchomość, stanowiąca podłoże

funkcjonowania przedsiębiorstwa, jest nierzadko jedynym przedmiotem, który może

służyć ustanowieniu hipoteki zabezpieczającej kredyt bankowy.

Należało tym samym odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2, art. 98 § 1-11, art. 108 § 1,

art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.

I CSK 383/25

4

Paweł Grzegorczyk

(M.M.)

[a.ł]