Sąd Najwyższy nie przyjął skargi pozwanych w sporze syndyka o zapłatę

Wyrokiem z 12 czerwca 2024 r. Sąd Apelacyjny w Białymstoku zmienił

wyrok, Sądu Okręgowego w Olsztynie z 28 grudnia 2023 r. w ten sposób, że

zasądził od pozwanych N.F., M.R. i M.R.1 solidarnie na rzecz powoda A. spółki z o.o.

w O. w upadłości likwidacyjnej kwotę 158.643,76 zł z odsetkami ustawowymi za

I CSK 4012/24

2

opóźnienie od 5 marca 2021 r. do dnia zapłaty oraz oddalił powództwo i apelację

pozwanych w pozostałej części.

Pozwani wnieśli skargę kasacyjną, opierając wniosek o jej przyjęcie do

rozpoznania na przyczynach kasacyjnych objętych art. 3989 § 1 pkt 1, 2 i 4 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia przysługującym

od prawomocnych orzeczeń sądu drugiej instancji, służącym ochronie interesu

publicznego przez zapewnienie jednolitości wykładni i stosowania prawa, wkład

Sądu Najwyższego w rozwój orzecznictwa i nauki prawa oraz eliminowanie z obrotu

prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu nieważnym lub orzeczeń

oczywiście niezgodnych z prawem. Stosownie do 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy

przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania w razie wykazania przez stronę, że w

sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni

przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Z punktu widzenia funkcji oraz

założeń skargi kasacyjnej jako nadzwyczajnego środka zaskarżenia,

rolą ,,przedsądu” jest wstępna selekcja skarg pod kątem spełniania wymienionych

wyżej kryteriów (przyczyn kasacyjnych) kwalifikujących skargę do jej

przedstawienia Sądowi Najwyższemu w celu merytorycznego rozpoznania.

We wniosku o przyjęcie skargi skarżący podnieśli, że w sprawie powstało

istotne zagadnienie prawne, czy w przypadku zgłoszenia przez stronę w apelacji

nowych faktów i dowodów, które strona mogła powołać przed Sądem pierwszej

instancji, lecz które dotyczą istotnych kwestii dla rozstrzygnięcia sprawy. Sąd

drugiej instancji powinien pominąć te dowody zgodnie z art. 381 k.p.c.., kierując się

zasadą koncentracji materiału dowodowego, czy też w takiej sytuacji Sąd powinien

zmierzać do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy zgodnie z art. 45 ust. 1

Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej w zw. z art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw

człowieka i podstawowych wolności i dążyć do urzeczywistnienia zasady prawdy

materialnej, tym bardziej, iż zgodnie z art. 232 zd. 2 k.p.c., Sąd jest uprawniony do

I CSK 4012/24

3

dopuszczania z urzędu dowodów, które nie zostały nawet wskazane przez stronę -

jeśli między innymi zachodzą obawy wydania orzeczenia oczywiście

nieprawidłowego. Kolejne zagadnienia prawne dotyczy kwestii, czy niezgłoszenie

określonych faktów i dowodów w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji

można uznać za zawinione przez samą stronę, w przypadku jeśli strona

dowiedziała się od nowego pełnomocnika o konieczności przedłożenia określonych

dowodów dopiero po jego ustanowieniu na etapie sporządzania apelacji, czy nowy

pełnomocnik ustanowiony do wniesienia apelacji jest związany aktywnością

dowodową poprzedniego pełnomocnika, czy w przypadku, gdy strona korzysta z

pomocy nowego pełnomocnika, który uświadamia stronę co do konieczności

przedłożenia nowych dowodów, czy dyscyplinowanie strony przez pominięcie

wniosków dowodowych zgłoszonych w apelacji spełnia cele art. 381 k.p.c., skoro

ani sama strona nie posiadała świadomości w tym zakresie, a nowy pełnomocnik

nie miał możliwości zgłoszenia tych dowodów na wcześniejszym etapie.

Skarżący podnieśli także, że w ich ocenie w sprawie pojawiła się potrzeba

wykładni art. 381 k.p.c. w kontekście powołanych wyżej przepisów, a ponadto

skarga jest oczywiście uzasadniona ze względu na pominięcie przez Sąd

Apelacyjny wszystkich wniosków dowodowych zawartych w apelacji.

W nawiązaniu do przytoczonych przyczyn kasacyjnych należy przypomnieć,

że w świetle utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego oraz poglądów nauki,

istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest

problem nowy i dotychczas niewyjaśniony, dotyczący ważnego abstrakcyjnego

zagadnienia jurydycznego, którego rozstrzygnięcie przez Sąd Najwyższy przy

okazji rozpoznania skargi kasacyjnej przyczyni się do rozwoju orzecznictwa i nauki

prawa oraz będzie miało znaczenie nie tylko dla tej konkretnej, jednostkowej

sprawy, ale także dla innych podobnych spraw (zob. postanowienie Sądu

Najwyższego z 18 września 2012 r., II CSK 180/12. oraz z 2 grudnia 2014 r., II CSK

376/14). Skarżący powinien sformułować to zagadnienie w sposób przyjęty przy

zwracaniu się przez sąd powszechny z pytaniem prawnym do Sądu Najwyższego

na podstawie art.390 k.p.c., zawrzeć we wniosku pogłębiony wywód prawny

uzasadniający zgłoszone wątpliwości, wykazać zasadność proponowanego

sposobu ich rozstrzygnięcia, a także wadliwość rozwiązania przez Sąd drugiej

I CSK 4012/24

4

instancji przedstawionego problemu prawnego w sposób rzutujący na wynik sprawy

(zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002,

Nr 1, poz. 11; z 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14 oraz z 9 kwietnia 2015 r., V CSK

547/14). Powołanie się na przyczynę kasacyjną, przewidzianą w art. 3899 § 1 pkt 2

k.p.c. nakłada na skarżących obowiązek wskazania przepisów prawa, których

wykładnia budzi poważne wątpliwości lub wywołuje rozbieżności w orzecznictwie,

szczegółowego opisania, na czym polegają powzięte przez skarżącego

wątpliwości, wykazania, że mają one poważny charakter, przez co ich wykładnia

przez Sąd Najwyższy jest niezbędna do rozstrzygnięcia wniesionej przez

skarżącego skargi kasacyjnej, a także przedstawienia orzeczeń sądów, w których

dokonano różnej interpretacji przepisów, prowadzących do odmiennych

rozstrzygnięć w zbliżonych lub tożsamych stanach faktycznych (por. postanowienia

Sądu Najwyższego z 8 lipca 2008 r., I CSK 11/08 oraz z 12 grudnia 2008 r., II PK

220/08).

Oparcie wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania na jej oczywistej

zasadności nakładało na skarżących powinność wykazania, że Sąd drugiej instancji

dopuścił się oczywistego naruszenia przytoczonych we wniosku przepisów prawa

materialnego lub procesowego, dostrzegalnego prima facie, przy wykorzystaniu

podstawowej wiedzy prawniczej. Oczywiste jest tylko to, co można dostrzec bez

potrzeby głębszej analizy sprawy. Zarzucane uchybienia muszą mieć zatem

kwalifikowany charakter, dotyczyć konkretnych przepisów prawa i być dostrzegalne

w sposób jednoznaczny i oczywisty, na pierwszy rzut oka, co skarżący winien

wykazać we wniosku bez odwoływania się do podstaw kasacyjnych i ich

uzasadnienia, które nie podlegają badaniu na etapie tak zwanego przedsądu (zob.

postanowienia Sądu Najwyższego z 12 grudnia 2000, V CKN 1780/00, OSNC

2001, Nr 3, poz. 52; z 22 marca 2001 r., V CZ 131/00, OSNC 2001, Nr 10, poz. 156

oraz z 15 czerwca 2018 r., III CSK 38/18).Należy też przypomnieć, że zgodnie z

powszechnie aprobowanym w orzecznictwie i nauce prawa poglądem, o przyjęciu

skargi kasacyjnej do rozpoznania nie decyduje per se nawet oczywiste naruszenie

konkretnego przepisu, lecz jego skutek polegający na wydaniu oczywiście

nieprawidłowego orzeczenia, które nie może się ostać (zob. postanowienie Sądu

Najwyższego z 7 stycznia 2003 r., I PK 227/02, OSNP 2004 r., Nr 13, poz. 230).

I CSK 4012/24

5

Żadna z przytoczonych przyczyn kasacyjnych nie została przez skarżących

wykazana. Zagadnienia prawne dotyczące art. 381 k.p.c. nie spełniają wymagań

abstrakcyjnych zagadnień jurydycznych w przedstawionym wyżej rozumieniu,

charakteryzujących się walorem nowości, dotychczas nierozstrzygniętych w

orzecznictwie Sądu Najwyższego lub będących przedmiotem poważnych

kontrowersji w orzecznictwie Sądu Najwyższego i nauce prawa, skutkujących

wydawaniem rozbieżnych rozstrzygnięć, a przez to wymagających wypowiedzi

Sądu Najwyższego. Wywody prawne dotyczące zgłoszonych wątpliwości

interpretacyjnych na gruncie art. 381 k.p.c. także nie spełniają przedstawionych

wyżej wymagań, albowiem sprowadzają się, w istocie, do kwestionowania decyzji

procesowej Sądu Apelacyjnego w sytuacji, w której sami skarżący przyznali, że

zgłosili w apelacji fakty i dowody, które mogli i powinni byli powołać w postępowaniu

przed Sądem pierwszej instancji. Działania lub zaniechania reprezentującego ich

wówczas zawodowego pełnomocnika procesowego nie uzasadniają wskazanych

zagadnień prawnych ani wątpliwości interpretacyjnych, skoro za działania

pełnomocnika odpowiada procesowo strona w tym sensie, że ponosi ona

konsekwencje działań lub zaniechań pełnomocnika, który z kolei odpowiada wobec

strony na podstawie umowy zlecenia o zastępstwo procesowe.

Skarżący nie wykazali także oczywistej, widocznej prima vista wadliwości

zaskarżonego postanowienia Sądu drugiej instancji w przedstawionym wyżej

rozumieniu. Należy ponadto zwrócić uwagę na niekoherentność powołanych

przyczyn kasacyjnych. Oczywistość skargi kasacyjnej ma miejsce w razie

sprzeczności zaskarżonego orzeczenia z powszechnie akceptowaną, utrwaloną i

niebudzącą jakichkolwiek wątpliwości wykładnią prawa. Przesłanki pierwsza i

druga opierają się natomiast na założeniu, że takiej zgodności brak, co więcej, z

uwagi na poważne wątpliwości i rozbieżności w orzecznictwie, zachodzi potrzeba

merytorycznej wypowiedzi Sądu Najwyższego we wskazanej w skardze kwestii.

W tym stanie rzeczy orzeczono, jak w sentencji. O kosztach postępowania

kasacyjnego na rzecz powoda, który wniósł odpowiedź na skargę kasacyjną,

orzeczono na podstawie art.98 i 108

I CSK 4012/24

6

w zw. z art. 39821 i art. 391 § 1 k.p.c. oraz § 10 ust.4 pkt 2 w zw. z § 5 pkt 6

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie

opłat za czynności adwokackie (jedn. tekst : Dz.U. z 2023 r., poz.1964 ).

Agnieszka Piotrowska

(A.D.)

[SOP]