SN nie przyjął kasacji banku w sporze o kredyt indeksowany do franka

1. Wyrokiem z 5 grudnia 2022 r. Sąd Okręgowy w Olsztynie oddalił

powództwo W.K. i S.K. o zasądzenie od Bank w W. (następcy prawnego Banku1)

na ich rzecz kwot 42 926,45 zł i 79 649,73 euro oraz rozstrzygnął o kosztach

procesu.

2. Na skutek apelacji obu stron Sąd Apelacyjny w Białymstoku wyrokiem

z 26 sierpnia 2024 r. zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że: zasądził

od pozwanego na rzecz powodów łącznie kwoty 42 926,45 zł i 79 649,73 euro

z bliżej określonymi ustawowymi odsetkami za opóźnienie; w pozostałym zakresie

powództwo oddalił; zasądził od pozwanego na rzecz powodów bliżej określoną

kwotę tytułem zwrotu kosztów procesu (pkt I); oddalił apelację powodów

w pozostałym zakresie (pkt II); oddalił apelację pozwanego w całości (pkt III)

i orzekł o kosztach postępowania apelacyjnego (pkt IV).

3. Od wyroku Sądu Apelacyjnego skargę kasacyjną wywiódł pozwany.

Skarżący wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, powołując się

na przesłanki określone w art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. Podał, że w sprawie

występuje potrzeba wykładni przepisów: art. 4 ust. 2 Dyrektywy Rady 93/13/EWG

z 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich

(dalej: „Dyrektywa 93/13”), art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13, art. 65 k.c., art. 354 k.c.,

art. 358 § 2 k.c., art. 3851 § 1 i 2 k.c., art. 3852 k.c. oraz art. 69 ust. 3 ustawy

z 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe. Ponadto skarżący stwierdził, że w sprawie

występują następujące istotne zagadnienia prawne:

a) czy w przypadku uznania w wyniku kontroli incydentalnej obecnych w umowie

o kredyt indeksowany kursem waluty obcej klauzul spreadowych nieokreślających

głównego przedmiotu umowy, za niedozwolone (nieuczciwe) warunki umowne,

prawidłowym jest przyjęcie nieważności całej umowy, skoro klauzule ryzyka

walutowego, określające - zgodnie z jednolitym orzecznictwem Trybunału

I CSK 412/25

3

Sprawiedliwości Unii Europejskiej - główny przedmiot tej umowy, nie stanowią

niedozwolonych (nieuczciwych) warunków umownych?

b) czy wobec umożliwienia kredytobiorcom posiadającym kredyty denominowane

lub indeksowane do waluty innej niż waluta polska dokonywania spłaty rat

kapitałowo-odsetkowych oraz dokonania przedterminowej spłaty pełnej lub

częściowej kwoty kredytu bezpośrednio w tej walucie na podstawie wyżej

powołanego art. 69 ust. 3 Prawa bankowego, wziąwszy pod uwagę aksjomat

racjonalności krajowego ustawodawcy uzasadnione jest przyjęcie, że kredyty

denominowane lub indeksowane do waluty innej niż waluta polska są kredytami

udzielonymi w złotych polskich, skoro dokonanie przez kredytobiorcę spłaty raty

kapitałowo-odsetkowej albo dokonanie przedterminowej spłaty pełnej lub

częściowej kwoty kredytu bezpośrednio w walucie, do której denominowany lub

indeksowany jest kredyt, prowadzi do skutecznego spełnienia świadczenia

wynikającego ze stosunku zobowiązaniowego w postaci umowy kredytu oraz

zaspokojenia wierzyciela w osobie kredytodawcy, bez konieczności dokonywania

jakichkolwiek przeliczeń bądź innych operacji walutowych wpłacanych przez

kredytobiorcę środków w walucie innej niż waluta krajowa?

c) czy w przypadku uznania w wyniku kontroli incydentalnej obecnych w umowie

o kredyt indeksowany do waluty obcej klauzul odnoszących się do indeksacji

kredytu kursem waluty obcej za niedozwolone (nieuczciwe) warunki umowne

i w konsekwencji przyjęcia upadku umowy jako konsekwencji wyeliminowania z niej

mechanizmu indeksacji, kierując się zasadą utrzymania umowy w mocy oraz mając

na uwadze postulat przywrócenia sytuacji prawnej i faktycznej konsumenta, w jakiej

znajdowałby się on w przypadku braku nieuczciwych warunków umownych,

prawidłowe jest odwołanie się, jako do podstawy dla określenia oprocentowania

zobowiązań kredytowych wyrażonych w walucie polskiej, do stawki referencyjnej

WIBOR, skoro w umowie wiążącej strony stawka ta występuje i jest ona

definiowana jako odnosząca się do kredytów nieindeksowanych, wyrażonych

w walucie polskiej?

d) czy wobec dokonania przez kredytobiorcę spłaty kredytu indeksowanego

do waluty obcej przed wytoczeniem powództwa i wygaśnięciem tym samym umowy

I CSK 412/25

4

łączącej strony, uzasadnione jest przyjęcie, że w związku z dobrowolnym

wykonaniem umowy przez strony nie można dokonywać kontroli incydentalnej

obecnych w umowie o kredyt indeksowany do waluty obcej klauzul odnoszących

się do indeksacji kredytu kursem waluty obcej, a tym samym niedopuszczalnym jest

uznanie ich za niedozwolone (nieuczciwe) warunki umowne, skoro zasadniczym

skutkiem uznania pewnych postanowień umownych za niedozwolone jest brak

związania nimi konsumenta, a umowa ma wiązać strony w pozostałym zakresie,

a tym samym logicznym jest wniosek, że dotyczy to okresu, w którym umowa

obowiązuje, a nie okresu, po którym zobowiązania z niej wynikające w całości

wygasły, co następuje w przypadku ich wykonania?

e) czy zasądzenie odsetek ustawowych za opóźnienie od dnia następnego po dniu

doręczenia stronie pozwanej odpisu pozwu, przy założeniu, że nie była wcześniej

wzywana do zapłaty żądanych kwot, może być uznane za spełniające wymagania

wskazane w art. 455 k.c.

4. Powodowie wnieśli o odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,

ewentualnie o oddalenie skargi kasacyjnej, a także o zasądzenie od strony

pozwanej zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

5. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W judykaturze

już wielokrotnie wypowiadano się na temat charakterystyki skargi kasacyjnej (zob.

np. postanowienie SN z 13 czerwca 2018 r., II CSK 71/18). Wskazano tam m.in.,

że skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach kodeksu postępowania

cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na ochronę

interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa

oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu prawnego orzeczeń

wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych,

nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń umożliwiający

I CSK 412/25

5

rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej. Koniecznej selekcji skarg

pod kątem realizacji tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona

w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi

kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony

wyłącznie do zbadania przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c.;

nie służy zaś merytorycznej ocenie skargi kasacyjnej. W razie spełnienia

co najmniej jednej z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

jest wówczas usprawiedliwione.

6. Szczegółowa analiza sprawy prowadzi do wniosku, że skarga kasacyjna

strony pozwanej mimo obszerności wywodów nie zawiera argumentów

wystarczających dla uznania, że w sprawie spełniona została przesłanka z art. 3989

§ 1 pkt 1 lub 2 k.p.c. uzasadniająca przyjęcie sprawy do rozpoznania.

7. Podniesione przez skarżącego wątpliwości wykładnicze i sformułowane

zagadnienia prawne koncentrują się w większości wokół problemu dotyczącego

abuzywności postanowień umowy kredytu indeksowanego do CHF i skutków

tej abuzywności. U podłoża mają one tezę o dopuszczalności zastąpienia

niedozwolonych klauzul umowy określających sposób ustalania przez bank kursów

waluty innym mechanizmem przeliczeniowym opartym na przepisach kodeksu

cywilnego. W orzecznictwie Sądu Najwyższego nie budzi jednak obecnie

wątpliwości, że niedopuszczalne jest zastępowanie wyeliminowanego abuzywnego

postanowienia umowy innym mechanizmem wyliczenia kwoty raty kapitałowo-

odsetkowej. Żaden bowiem przepis prawa, w tym art. 3851 i art. 358 § 2 k.c.,

nie daje podstaw do zastąpienia klauzuli abuzywnej innym postanowieniem.

Uzupełnienie luk po wyeliminowaniu takiej klauzuli stanowiłoby bowiem zbyt daleko

idącą modyfikację umowy w celu ratowania sytuacji prawnej przedsiębiorcy

stosującego niedozwolone postanowienie umowne (zob. wyrok Sądu Najwyższego

z 26 kwietnia 2022 r. II CSKP 550/22; postanowienia Sądu Najwyższego: z 31 maja

2022 r., I CSK 2314/22; z 1 lutego 2023 r., I CSK 5615/22 oraz z 6 lipca 2023 r.,

I CSK 5755/22). Potwierdził to Sąd Najwyższy w uchwale pełnego składu Izby

Cywilnej Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, w której

stwierdzono m.in., że w razie uznania, że postanowienie umowy kredytu

indeksowanego, odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi

I CSK 412/25

6

niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie

prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób

określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów.

Ponadto Sąd Najwyższy przesądził także, że w razie niemożliwości ustalenia

wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego umowa nie

wiąże także w pozostałym zakresie. Powyższa uchwała ma moc zasady prawnej,

wiążącej Sąd Najwyższy również w niniejszej sprawie (art. 87 § 1 ustawy o Sądzie

Najwyższym).

8. Istotnego zagadnienia prawnego w rozumieniu powołanych wyżej

przepisów nie stanowi kwestia zasadności przyjęcia w zaprezentowanych

uwarunkowaniach, iż kredyt denominowany lub indeksowany do waluty obcej jest

kredytem udzielonym w złotych polskich. Sąd Najwyższy stoi na stanowisku,

że umowy kredytu denominowanego lub indeksowanego do waluty innej niż waluta

polska są kredytami udzielonymi w złotych polskich (zob. np. wyrok SN

z 27 kwietnia 2023 r., II CSKP 1027/22). Okoliczność, że powód od samego

początku mógł spłacać kredyt w walucie CHF nie powoduje, że zaciągnięty przez

niego kredyt był kredytem walutowym, skoro powód mógł również dokonywać spłat

w walucie PLN. Nie jest kredytem walutowym taki, w którym z jednej strony

w umowie wskazana została jako tzw. kwota kredytu waluta obca, natomiast

uruchomienie, tj. spełnienie świadczenia przez bank, nastąpić ma zgodnie z umową

w walucie polskiej (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 31 stycznia 2023 r., II CSKP

334/22).

9. Skarżący nie przedstawił przekonujących argumentów, że istotnym

zagadnieniem prawym jest kwestia możliwości domagania się przez kredytobiorców

zwrotu kwot świadczonych w wykonaniu umowy kredytu uznanej następnie

za nieważną z powodu abuzywności zawartych w niej klauzul w sytuacji, gdy

dokonali całkowitej spłaty kredytu. Co do możliwości powoływania się przez

konsumenta na ochronę wynikającą z przepisów o niedozwolonych

postanowieniach umownych już po dokonaniu przez konsumenta spłaty kredytu

Sąd Najwyższy wypowiedział się m.in. w wyrokach: z 12 kwietnia 2023 r., II CSKP

1531/22; z 18 kwietnia 2023 r., II CSKP 1511/22; z 20 marca 2024 r., II CSKP

2144/22 oraz z 27 czerwca 2024 r., II CSKP 514/23.

I CSK 412/25

7

10. Także ostatnie sformułowane pytanie nie stanowi istotnego zagadnienia

prawnego w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Zgodnie z powszechnie

przyjmowanym stanowiskiem judykatury zobowiązanie do zwrotu nienależnego

świadczenia ma charakter bezterminowy, co oznacza, że termin spełnienia takiego

świadczenia musi być wyznaczony zgodnie z art. 455 k.c. Obowiązek zapłaty

odsetek za opóźnienie od kwoty przypadającej do zwrotu z tytułu bezpodstawnego

wzbogacenia powstaje w związku z tym w chwili wyznaczonej na podstawie

powołanego przepisu, a zatem niezwłocznie po wezwaniu do zwrotu świadczenia

(m.in. wyroki SN: z 18 lutego 2015 r., III PK 83/14; z 28 kwietnia 2004 r., V CK

461/03; z 22 marca 2001 r., V CKN 769/00; z 21 lutego 1989 r., I CR 14/89).

W związku z tym Sąd Najwyższy przyjmuje, że powstanie roszczenia powodów

o odsetki w konkretnej sprawie może być związane z doręczeniem pozwanemu

odpisu pozwu (zob. wyrok SN z 5 czerwca 2025 r., II CSKP 2424/22; por.

też uzasadnienie uchwały składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 25 kwietnia

2024 r., III CZP 25/22).

11. Kluczowe problemy prawne, istotne dla rozstrzygnięcia wątpliwości

wykładniczych podnoszonych przez skarżącego, zostały już zatem rozstrzygnięcie,

zaś kwestie prezentowane przez skarżącego jako „istotne zagadnienia prawne”

dotyczące kredytów frankowych, nie stanowią obecnie zagadnień nowych.

Tożsame bądź bardzo podobne problemy, jak sformułowane przez skarżącego, były

już przedmiotem licznych wypowiedzi Sądu Najwyższego: zob. np. postanowienia

z 23 sierpnia 2022 r., I CSK 1669/22, z 6 lipca 2023 r., I CSK 5696/22; z 22 sierpnia

2023 r, I CSK 6841/22; z 22 listopada 2023 r., I CSK 5225/22; z 22 października

2024 r., I CSK 3462/23, oraz z 13 sierpnia 2025 r., I CSK 1833/25, do których

szczegółowych uzasadnień wypada odesłać w celu uniknięcia zbędnych

powtórzeń.

12. Według Sądu Najwyższego, nie ma przy tym innych przyczyn

uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, w szczególności

nieważności postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.).

13. Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej

do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).

I CSK 412/25

8

14. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 108

§ 1 i art. 98 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c.

Krzysztof Grzesiowski

(G.N.-J.)

[a.ł]