Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi pozwanej w sporze z bankiem o 138 498 zł

Wyrokiem z 2 czerwca 2022 r. Sąd Okręgowy w Warszawie zasądził od

pozwanej rzecz powodowego Banku kwotę 138.497,50 zł z odsetkami umownymi w

wysokości czterokrotności stopy lombardowej NBP od 16 kwietnia 2019 r. do dnia

zapłaty (punkt I), oddalił powództwo w pozostałej części (punkt II), zasądził od

pozwanej na rzecz Banku kwotę 1.732 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania

(punkt III) oraz zarządził ściągnięcie od pozwanej 5.193 zł tytułem uzupełnienia

opłaty od pozwu (punkt IV).

W następstwie apelacji pozwanej wyrokiem z 28 maja 2024 r. Sąd

Apelacyjny w Warszawie zmienił powyższy wyrok w ten sposób, że punktowi I.

nadał treść „zasądza od A.D. na rzecz […] Bank […] S.A. w W. kwotę 138.497,50 zł

I CSK 433/25

2

(sto trzydzieści osiem tysięcy czterysta dziewięćdziesiąt siedem złotych pięćdziesiąt

groszy) z odsetkami umownymi w wysokości czterokrotności stopy lombardowej

NBP jednak nie wyższymi niż maksymalne odsetki za opóźnienie od kwoty

111.001,00 zł (sto jedenaście tysięcy jeden złoty) od dnia 16 stycznia 2021 r., do

dnia zapłaty - oddalając powództwo w pozostałym zakresie” (punkt I); oddalił

apelację w pozostałym zakresie (punkt II) oraz zasądził od powódki na rzecz

pozwanego zwrot kosztów postępowania apelacyjnego (punkt III).

W skardze kasacyjnej, w uzasadnieniu wniosku o jej przyjęcie do

rozpoznania, pozwana wskazała, że w sprawie zachodzi nieważność

postępowania, skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, istnieje potrzeba

wykładni przepisów prawnych budzących po ważne wątpliwości prawne, jak

również wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów.

W piśmie procesowym złożonym w wykonaniu wezwania do uzupełnienia

braków formalnych skargi kasacyjnej skarżąca powołała się obok wskazanych

uprzednio przyczyn kasacyjnych również na przyczynę określoną w art. 3989 § 1

pkt 1 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Z art. 3981 § 1 k.p.c. wynika, że skarga kasacyjna przysługuje co do zasady

od prawomocnych orzeczeń sądów drugiej instancji, a więc orzeczeń wieńczących

dwuinstancyjne postępowanie sądowe, w którym sądy obu instancji dysponują

pełną kognicją w zakresie faktów i dowodów. Jednakże zgodnie z art. 3989 § 1

k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania tylko wtedy, gdy

w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni

przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W zamyśle ustawodawcy skarga

kasacyjna stanowi zatem nadzwyczajny środek zaskarżenia, którego rozpoznanie

przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej doniosłości,

wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi swoje źródło w

I CSK 433/25

3

interesie publicznym, w szczególności przez zapewnienie jednolitej wykładni i

stosowania prawa. Wyłączną podstawą oceny pod kątem przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania są wskazane w niej przyczyny kasacyjne wraz z

uzasadnieniem (art. 3984 § 2 k.p.c.).

Twierdzenie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania dotyczące

nieważności postępowania dotyczy postępowania pierwszoinstancyjnego, samą

zaś nieważność skarżąca wiąże z faktem, że referentem w sprawie był delegowany

sędzia sądu rejonowego, na podstawie decyzji czy też pełnomocnictwa

administracyjnego, zaś faktem znanym z urzędu jest, że od 11 maja 2017 r.

dyrektorem departamentu prawnego KRS jak również podsekretarzem stanu

w Ministerstwie Sprawiedliwości był sędzia T.S., co do którego faktem powszechnie

znanym jest, iż przebywa na terenie B. lub też R. i jest osobą podejrzaną z art. 130

k.k., tj. o szpiegostwo na rzecz obcego Państwa w okresie, kiedy pracował w

ministerstwie sprawiedliwości. Zdaniem skarżącej wobec uczestnictwa zarówno w

akcie delegacji sędziego referenta do Sądu Okręgowego w Warszawie, jak i

wydawania w tej kwestii ewentualnej opinii jako szef biura prawnego Krajowej Rady

Sądownictwa, taka delegacja powoduje, że w składzie Sądu I Instancji niezależnie

od tego jakie, jak również, ile takich czynności zostało podjętych, skład Sądu I

Instancji był sprzeczny z przepisami prawa. Ponadto skarżąca podważa jej zdaniem

błędne zapatrywanie Sądu Apelacyjnego, że czynności podjęte przez sędziego,

który ulegał wyłączeniu z mocy prawa, nie wpływają na ważność postępowania

cywilnego, podczas gdy podjęte przez niego czynności de facto inicjowały

postępowanie w sprawie i bez ich powzięcia nie doszłoby do dalszych czynności

procesowych,

Rozpatrując tę argumentację należy najpierw wskazać, że sędzia, z którego

czynnościami skarżąca wiąże nieważność postępowania pierwszoinstancyjnego,

został wyłączony na wniosek pozwanej, podważane czynności zostały podjęte

przed złożeniem wniosku w tym przedmiocie, zaś skład sprzeczny z ustawą ze

względu na nieprawidłowości dotyczące delegacji sędziego nie oznacza, że

spełnione są przesłanki iudex inhabilis. Skarżąca nie wskazuje przy tym we

wniosku żadnych okoliczności mogących wypełniać przesłanki z art. 48 k.p.c.

I CSK 433/25

4

Zgodnie z art. 379 pkt 4 k.p.c. nieważność postępowania zachodzi, jeżeli

skład sądu orzekającego był sprzeczny z przepisami prawa albo jeżeli w

rozpoznaniu sprawy brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy. W uchwale Sądu

Najwyższego z 9 czerwca 2010 r., III PZP 1/10 (OSNP 2010, Nr 23-24, poz. 280)

wyjaśniono, że nie zachodzi nieważność postępowania, jeżeli część postępowania

dowodowego została przeprowadzona w składzie sprzecznym z przepisami prawa,

jednak ostatecznie całe postępowanie dowodowe przeprowadzono w składzie

właściwym, zaś przed nieważnością chroni w takim wypadku

możliwość konwalidacji postępowania przez ponowne przeprowadzenie dowodów,

już w składzie właściwym.

Stwierdzenie bowiem nieważności, zniesienie postępowania w zakresie

dotkniętym nieważnością i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, nie jest

celem samym w sobie rozstrzygnięcia przewidzianego w art. 386 § 2 k.p.c., a ma

służyć powtórzeniu czynności skutkujących nieważnością i uzyskaniu w ten sposób

przez strony rozstrzygnięcia wydanego w postępowaniu niedotkniętym takim

uchybieniem. Jak sama skarżąca przyznaje, sędzia, którego uprawnienia

kwestionuje, podjął w postępowaniu pierwszoinsancyjnym czynności w postaci

zarządzeń: wzywającego do uzupełnienia braków pozwu, dotyczące doręczeń

pełnomocnikowi pozwanej odpisu pozwu i dalszych pism, wzywające do złożenia

pism procesowych. Braki pozwu zostały uzupełnione, sam zaś pozew z dalszymi

pismami procesowymi doręczony pozwanej. Powtórzenie czynności wezwania do

uzupełnienia braków formalnych pozwu oraz czynności doręczeń (i zobowiązań do

przedstawienia stanowiska) jest w konsekwencji bezprzedmiotowe. Bezpodstawne

jest bowiem utożsamianie ponowienia ewentualnie czynności polegających na

wydaniu tych zarządzeń z uznaniem za niebyłe faktu, że pozew został skutecznie

złożony, jego braki uzupełnione, pozwana otrzymała pozew i pismo procesowe

powódki.

Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego zastosowanie

rygoru zwrotu pozwu inicjującego postępowanie sądowe jest możliwe dopóty,

dopóki nie zostanie nadany sprawie bieg, a więc pozew nie zostanie doręczony.

Nie budzi zaś wątpliwości, że w chwili orzekania przez Sąd pierwszej instancji

przedmiotem rozpoznania tego Sądu był pozew, który wraz z pismem powoda

I CSK 433/25

5

i odpisami złożonych przy tym piśmie dokumentów został doręczony skarżącej

i skutku tego nie uchyla w okolicznościach sprawy ewentualna nieprawidłowość

delegacji sędziego, który wydał zarządzenie o dokonaniu tego doręczenia.

Rozpoznanie sprawy w postępowaniu pierwszoinstancyjnym i wydanie

zaskarżonego apelacją rozstrzygnięcia nastąpiło w składzie, którego skarżąca nie

podważa. Również dokumenty złożone na wezwanie wydane przez sędziego,

którego uprawnienia kwestionuje, były przedmiotem postępowania dowodowego

Sądu pierwszej instancji w składzie, który wydał wyrok. Brak zatem podstaw do

stwierdzenia, że postępowanie pierwszoinstancyjne dotknięte zostało

nieważnością. Uwzględniając dodatkowo niekwestionowaną możliwość sanowania

w procesie cywilnym niektórych przypadków nieważności, bezpodstawność

ponawiania w przedmiotowej sprawie czynności przez ponowne wydanie zarządzeń

oraz fakt, że podważane czynności zostały podjęte przed złożeniem wniosku o

wyłączenie sędziego (art. 52 § 3 k.p.c.) nie sposób podzielić wniosku skarżącej, że

skarga jest oczywiście uzasadniona wobec nieuwzględnienia przez Sąd Apelacyjny

nieważności postępowania pierwszoinstancyjnego.

Powołane przez skarżącą okoliczności nie powodują z tych samych - co

wyżej wskazane względów - nieważności postępowania apelacyjnego. Zważywszy

zaś, że zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego powołanie sędziego sądu

powszechnego na wniosek aktualnie funkcjonującej Krajowej Rady Sądownictwa

nie jest okolicznością, która samodzielnie może prowadzić do przyjęcia, że

postępowanie z udziałem takiego sędziego jest dotknięte nieważnością w

rozumieniu art. 379 § 4 k.p.c., nie było podstaw do stwierdzenia nieważności

postępowania apelacyjnego z tej przyczyny, zwłaszcza że sama skarżąca nie

podnosiła w tym względzie żadnych twierdzeń.

Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego skarżący, który jako

uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazał

przyczynę określoną w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., powinien odpowiednio

sformułować zagadnienie prawne, wskazać przepisy prawa, na których tle

zagadnienie się wyłoniło oraz przedstawić argumentację jurydyczną uzasadniającą

możliwość rozbieżnych ocen prawnych oraz świadczącą o istotności tego

zagadnienia (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego: z 10 maja 2001 r., II CZ

I CSK 433/25

6

35/01, OSNC 2002, Nr 1, poz. 11; z 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14, niepubl.; z 9

kwietnia 2015 r., V CSK 547/14, niepubl.). Zagadnienie jest istotne, jeżeli jego

rozstrzygnięcie ma znaczenie dla ukierunkowania praktyki sądowej i rozstrzygnięcia

sprawy, w której zagadnienie powstało (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego

z 18 września 2012 r., II CSK 180/12, niepubl. oraz z 2 grudnia 2014 r., II CSK

376/14, niepubl.), wywołuje poważne wątpliwości, a zarazem nie było dotychczas

rozstrzygnięte w judykaturze albo dotychczasowe orzecznictwo wymaga zmiany

(zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 24 sierpnia 2016 r., II CSK 94/16,

niepubl.).

Powołanie się na przyczynę kasacyjną przewidzianą w art. 3989 § 1 pkt 2

k.p.c. wymaga wykazania przez stronę skarżącą, że chodzi o wykładnię przepisów

prawa, których treść i znaczenie nie zostały dostatecznie wyjaśnione

w dotychczasowym orzecznictwie lub, że istnieje potrzeba zmiany ich

dotychczasowej wykładni, podania, w drodze stosownego jurydycznego wywodu,

na czym owe wątpliwości polegają, a także że mają one poważny oraz rzeczywisty

charakter i ich rozstrzygnięcie wiąże się z rozpatrywaną sprawą i jest istotne z

punktu widzenia wyniku postępowania oraz publicznoprawnych funkcji skargi

kasacyjnej. Jeżeli podstawą wniosku w tym zakresie jest twierdzenie o

występujących w orzecznictwie sądowym rozbieżnościach wynikających z

dokonywania przez sądy różnej wykładni przepisu, konieczne jest wskazanie

rozbieżnych orzeczeń, dokonanie ich analizy i wykazanie, że rozbieżność wynika z

różnej wykładni przepisu (por.m.in. postanowienia z 15 października 2002 r., II CZ

102/02, niepubl.; z 28 marca 2007 r., II CSK 84/07, niepubl.; z 8 lipca 2008 r. I CSK

111/08, niepubl.; z 20 listopada 2015 r., III CSK 269/15, niepubl.; z 20 maja 2016 r.,

V CSK 692/15, niepubl.; z 3 sierpnia 2017 r., IV CSK 85/17, niepubl.; z 7 grudnia

2017 r., I CSK 499/17, niepubl.; z 26 kwietnia 2018 r., IV CSK 571/17, niepubl.).

Skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona w rozumieniu art. 3989 § 1

pkt 4 k.p.c., jeżeli zachodzi niewątpliwa, widoczna na pierwszy rzut oka, tj. bez

konieczności głębszej analizy, sprzeczność orzeczenia z przepisami prawa nie

podlegającymi różnej wykładni (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego

z 24 sierpnia 2016 r., II CSK 94/16, niepubl.) i w wyniku takiego naruszenia prawa

zapadło w drugiej instancji orzeczenie oczywiście wadliwe. O przyjęciu skargi

I CSK 433/25

7

kasacyjnej do rozpoznania nie decyduje samo oczywiste naruszenie konkretnego

przepisu prawa materialnego lub procesowego przez sąd, który wydał zaskarżone

orzeczenie, lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście

nieprawidłowego orzeczenia (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego

z 15 października 2015 r., III CSK 198/15, niepubl.; z 13 kwietnia 2016 r., V CSK

622/15, niepubl.; z 2 czerwca 2016 r., III CSK 113/16, niepubl.; z 27 października

2016 r., III CSK 217/16, niepubl.; z 29 września 2017 r., V CSK 162/17, niepubl.;

z 7 marca 2018 r., I CSK 664/17, niepubl.; z 18 kwietnia 2018 r., II CSK 726/17,

niepubl.; z 5 października 2018 r., V CSK 168/18, niepubl.).

Zgodnie z jednolitym stanowiskiem Sądu Najwyższego, wymaganie

określone w art. 3984 § 1 pkt 2 k.p.c. nie jest tożsame z określonym w art. 3984 § 2

k.p.c., co oznacza, że skarżący powinien odrębnie przytoczyć podstawy kasacyjne i

ich uzasadnienie i odrębnie uzasadnić wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania, nawet jeżeli argumentacja prawna może się w pewnym zakresie

pokrywać (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 22 marca 2001 r., V CZ

131/00, OSNC 2001, Nr 10, poz. 156; z 5 czerwca 2001 r. IV CZ 45/01, OSNC

2001, Nr 10, poz. 157; z 10 stycznia 2003 r. VCZ 189/02, niepubl.; z 13 lipca 2007

r. III CSK 180/07, niepubl.; z 5 kwietnia 2017 r., II CSK 688/16, niepubl.; z 11

kwietnia 2018 r., V CSK 547/17, niepubl.; z 26 kwietnia 2018 r., IV CSK 567/17,

niepubl.). Uzasadnienie oczywistej zasadność skargi nie może więc poprzestawać

na prostym odwołaniu do naruszeń prawa wskazanych w podstawach kasacyjnych,

zaś w celu spełnienia przesłanki przewidzianej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. nie

wystarczy samo tylko sformułowanie pytań dotyczących wykładni określonego

przepisu. Uzasadnienia przyczyn kasacyjnych, kwalifikujących przyjęcie skargi do

rozpoznania, Sąd Najwyższy nie może doszukiwać się w uzasadnieniu podstaw,

niezależnie od tego, że chodzi w tym wypadku o zupełnie odmienne metody

argumentowania (por. postanowienia Sądu Najwyższego z 31 stycznia 2020 r., II

CSK 432/19, niepubl., z 15 grudnia 2006 r., III CZ 93/06; nie publ. i z 18 kwietnia

2012 r., I CSK 520/11, niepubl.).

Skarżąca nieskutecznie powołuje się na przyczynę kasacyjną określoną w

art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Braki konstrukcyjne skargi kasacyjnej wynikające z art.

3984 § 1 pkt 2 k.p.c. nie podlegają uzupełnieniu. Do uzupełnienia tego rodzaju

I CSK 433/25

8

braków skarżąca nie została również wezwana, wystosowane zaś do niej wezwanie

i termin na jego uzupełnienie nie uprawniał skarżącej nie tylko do podnoszenia

nowych podstaw kasacyjnych, ale również przyczyn kasacyjnych. Uprawnienie do

przytoczenia nowego uzasadnienia podstaw kasacyjnych, o którym stanowi art.

39813 § 3 k.p.c., polega na przytoczeniu nowej argumentacji prawnej dla poparcia

już wskazanych podstaw, nie stwarza natomiast możliwości rozszerzenia podstaw

kasacyjnych przez wskazanie dodatkowych przepisów prawa materialnego lub

procesowego oraz powołania dodatkowej przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania, po upływie terminu przewidzianego do jej wniesienia (np.

postanowienie Sądu Najwyższego z 3 września 2018 r., III CSK 165/18, OSNC-ZD

2019, nr 4, poz. 51.). Pismo skarżącej uzupełniające braki formalne skargi

kasacyjnej zostało złożone w terminie na uzupełnienie tych braków, jednak już po

terminie na wniesienie skargi kasacyjnej liczonym stosownie do dokonanego

pełnomocnikowi skarżącej doręczenia odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem. W

konsekwencji, dokonane w tym piśmie rozszerzenie przez skarżącą podstaw

kasacyjnych jest bezskuteczne. Bezskuteczne jest też powoływanie nowych

przyczyn kasacyjnych.

Ponadto skarżąca nie spełniła przytoczonych wyżej wymagań, tak

w odniesieniu do pierwotnie powołanych przyczyn kasacyjnych, jak i przyczyn

kasacyjnych podanych w piśmie z 30 października 2024 r. złożonym w uzupełnieniu

braków formalnych skargi kasacyjnej. Argumentacja wniosku nie tylko nie zawiera

jakiegokolwiek pytania wyrażającego wątpliwości wymagające rozstrzygnięcia

przez Sąd Najwyższy, ale również nie przedstawia żadnego wywodu jurydycznego

wskazującego na potrzebę dokonania przez Sąd Najwyższy wykładni przepisów

prawa, w zakresie zaś oczywistej zasadności skargi kasacyjnej w niedopuszczalny

sposób odwołuje się w istocie do podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia.

Skarżąca nie przedstawiła żadnego wywodu pozwalającego na wniosek, że

wskutek zawartej ugody strony w istocie zawarły umowę kredytu (lub pożyczki), a

ocena Sądu Apelacyjnego dotycząca braku zasadności zastosowania do zawartej

umowy ugody art. 75 c Prawa bankowego jest w świetle wiążącej Sąd Najwyższy

podstawy faktycznej ustalonej w zaskarżonym wyroku oczywiście wadliwa i

uzasadnia wniosek o oczywistej zasadności skargi kasacyjnej w rozumieniu art.

I CSK 433/25

9

3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Ponadto, we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania skarżąca podniosła z jednej strony, że występuje istotne zagadnienie

prawne i zachodzi potrzeba wykładni przepisów budzących wątpliwości, z drugiej

zaś, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Stanowisko to jest

wewnętrznie sprzeczne, jeżeli bowiem dany przepis budzi poważne wątpliwości,

które są źródłem rozbieżności w orzecznictwie lub w sprawie rzeczywiście

występuje istotne zagadnienie prawne, od którego wyjaśnienia zależy prawidłowe

rozstrzygnięcie sprawy, to ewentualny błąd orzeczniczy popełniony w tym zakresie

przez sąd drugiej instancji nie może mieć tym samym charakteru oczywistego

i podstawowego (por. np. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 19 kwietnia

2016 r., I CSK 477/15, niepubl. i z dnia 19 kwietnia 2018 r., akt I CSK 707/17,

niepubl.). Wobec nieprzedstawienia odpowiedniej argumentacji na poparcie

wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania twierdzenia wniosku o

wystąpieniu przyczyn kasacyjnych z art. 3989 § 1 pkt 1, 2 i 4 k.p.c. uznać należy za

niewykazane.

Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł,

jak w sentencji.

Roman Trzaskowski

(K.L.)

[a.ł]

I CSK 433/25

10