Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi banku, bank zapłaci 5400 zł kosztów

Wyrokiem z 21 sierpnia 2025 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie, w sprawie

z powództwa K.N. i M.N. przeciwko Bankowi w W. o zapłatę ewentualnie o zapłatę,

na skutek apelacji pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z 4 lutego

2025 r., II C 1586/21, oddalił apelację (pkt I) oraz zasądził od pozwanej na rzecz

powodów kwotę 8100 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w

postępowaniu apelacyjnym (pkt II).

Pozwana wniosła skargę kasacyjną od wyroku Sądu drugiej instancji,

zaskarżając to orzeczenie w całości oraz wnosząc o uchylenie zaskarżonego

wyroku w całości jak również o uchylenie w części, tj. w zakresie punktów 1 i 3

I CSK 448/26

2

wyroku Sądu pierwszej instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez oddalenie

powództwa w pozostałej części oraz o zasądzenie od powodów na rzecz pozwanej

kosztów postępowania za obie instancje, w tym kosztów zastępstwa procesowego

według norm przepisanych; ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w

całości, jak również uchylenie w części, tj. w zakresie punktów 1 i 3 wyroku Sądu

pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi

pierwszej instancji w zaskarżonej części; ewentualnie o uchylenie zaskarżonego

wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi drugiej instancji do ponownego

rozpoznania w całości. Ponadto, pozwana wniosła o zasądzenie od powodów na

swoją rzecz kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa

procesowego według norm przepisanych.

Uzasadniając wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

pozwana wskazała na występowanie w sprawie istotnych zagadnień prawnych,

które sformułowała w formie następujących pytań:

1) czy w przypadku uznania w wyniku kontroli incydentalnej obecnych

w umowie o kredyt indeksowany kursem waluty obcej klauzul spreadowych

nieokreślających głównego przedmiotu umowy, za niedozwolone (nieuczciwe)

warunki umowne, prawidłowym jest przyjęcie nieważności całej umowy, skoro

klauzule ryzyka walutowego, określające - zgodnie z jednolitym orzecznictwem

Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej - główny przedmiot tej umowy, nie

stanowią niedozwolonych (nieuczciwych) warunków umownych?;

2) czy wobec umożliwienia kredytobiorcom posiadającym kredyty

denominowane lub indeksowane do waluty innej niż waluta polska dokonywania

spłaty rat kapitałowo-odsetkowych oraz dokonania przedterminowej spłaty pełnej

lub częściowej kwoty kredytu bezpośrednio w tej walucie na podstawie art. 69 ust. 3

ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe (tekst jedn.: Dz.U. z 2026 r.,

poz. 38, dalej jako: „pr. bank.”), wziąwszy pod uwagę aksjomat racjonalności

krajowego ustawodawcy, uzasadnione jest przyjęcie, że kredyty denominowane lub

indeksowane do waluty innej niż waluta polska są kredytami udzielonymi w złotych

polskich, skoro dokonanie przez kredytobiorcę spłaty raty kapitałowo-odsetkowej

albo dokonanie przedterminowej spłaty pełnej lub częściowej kwoty kredytu

I CSK 448/26

3

bezpośrednio w walucie, do której denominowany lub indeksowany jest kredyt,

prowadzi do skutecznego spełnienia świadczenia wynikającego ze stosunku

zobowiązaniowego w postaci umowy kredytu oraz zaspokojenia wierzyciela w

osobie kredytodawcy, bez konieczności dokonywania jakichkolwiek przeliczeń bądź

innych operacji walutowych wpłacanych przez kredytobiorcę środków w walucie

innej, niż waluta krajowa?;

3) czy w przypadku uznania w wyniku kontroli incydentalnej obecnych

w umowie o kredyt indeksowany do waluty obcej klauzul odnoszących się do

indeksacji kredytu kursem waluty obcej za niedozwolone (nieuczciwe) warunki

umowne i w konsekwencji przyjęcia upadku umowy jako konsekwencji

wyeliminowania z niej mechanizmu indeksacji, kierując się zasadą utrzymania

umowy w mocy oraz mając na uwadze postulat przywrócenia sytuacji prawnej

i faktycznej konsumenta, w jakiej znajdowałby się on w przypadku braku

nieuczciwych warunków umownych, prawidłowe jest odwołanie się, jako do

podstawy dla określenia oprocentowania zobowiązań kredytowych wyrażonych

w walucie polskiej, do stawki referencyjnej WIBOR, skoro w umowie wiążącej

strony stawka ta występuje i jest ona definiowana jako odnosząca się do kredytów

nieindeksowanych, wyrażonych w walucie polskiej?;

4) czy wobec dokonania przez kredytobiorcę spłaty kredytu indeksowanego

do waluty obcej i wygaśnięcia tym samym umowy łączącej strony, uzasadnione jest

przyjęcie, że w związku z dobrowolnym wykonaniem umowy przez strony nie

można dokonywać kontroli incydentalnej obecnych w umowie o kredyt indeksowany

do waluty obcej klauzul odnoszących się do indeksacji kredytu kursem waluty

obcej, a tym samym niedopuszczalne jest uznanie ich za niedozwolone

(nieuczciwe) warunki umowne, skoro zasadniczym skutkiem uznania pewnych

postanowień umownych za niedozwolone jest brak związania nimi konsumenta, a

umowa ma wiązać strony w pozostałym zakresie, a tym samym logiczny jest

wniosek, że dotyczy to okresu, w którym umowa obowiązuje, a nie okresu, po

którym zobowiązania z niej wynikające w całości wygasły, co następuje w

przypadku ich wykonania?

I CSK 448/26

4

Pozwana powołała się również na potrzebę wykładni przepisów mających

budzić poważne wątpliwości lub wywoływać rozbieżności w orzecznictwie sądów,

tj.: 1) art. 4 ust. 2 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie

nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz. Urz. UE z 1993 r., L 95,

s. 29; dalej jako „dyrektywa 93/13"), art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13, art. 65 k.c., art.

354 k.c., art. 358 § 2 k.c., art. 3851 § 1 i 2 k.c., art. 3852 k.c. oraz art. 69 ust. 3 pr.

bank; 2) art. 410 § 1 i 2 w zw. z art. 405 k.c. w zw. z art. 6 ust. 1 w zw. z art. 7 ust. 1

dyrektywy 93/13 w kontekście wyroku TSUE z 19 czerwca 2025 r., C-396/24.

Powodowie złożyli odpowiedź na skargę kasacyjną pozwanej, w której

wnieśli o odmowę przyjęcia skargi do rozpoznania, ewentualnie o jej oddalenie oraz

o zasądzenie od pozwanej na swoją rzecz kosztów postępowania przed Sądem

Najwyższym, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna wniesiona przez pozwaną nie kwalifikowała się do

przyjęcia celem jej merytorycznego rozpoznania.

Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

koncentruje się wokół problematyki skutków uznania za abuzywne postanowień

umowy kredytu indeksowanego kursem waluty obcej dotyczących zasad ustalania

tego kursu na potrzeby wykonania umowy.

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego, za abuzywne

należy uznać postanowienia przyznające bankowi uprawnienie do jednostronnego

ustalania tego kursu (zob. wyroki SN: z 30 września 2020 r., I CSK 556/18; z 13

maja 2022 r., II CSKP 464/22; z 8 listopada 2022 r., II CSKP 674/22; z 24 maja

2024 r., II CSKP 1560/22).

Tymczasem, jak wielokrotnie już wskazywano w orzecznictwie Sądu

Najwyższego, źródłem abuzywności tego rodzaju postanowień jest przede

wszystkim nierównomierne rozłożenie pomiędzy stronami umowy ryzyka

ekonomicznego związanego z ewentualną zmianą kursu waluty obcej. Z tego

rodzaju nierównomiernym rozłożeniem ryzyka pomiędzy bankiem a konsumentem

mamy do czynienia w niniejszym postępowaniu.

I CSK 448/26

5

Ryzyko instytucji kredytowej (banku) jest bowiem bardzo ograniczone – to,

że może ona uzyskać mniejszy zysk niż ustalony według kursu obowiązującego w

dniu zawarcia umowy, jest w znacznej mierze przewidywalne i tylko nadzwyczajne

sytuacje związane ze stanem gospodarki (kryzysy walutowe, krach giełdowy, wojna

itp.) mogą doprowadzić do nadzwyczajnej zmiany na jego niekorzyść. Natomiast

ryzyko konsumenta jest zasadniczo nieograniczone a wpływ na stopień tego ryzyka

mają nie tylko zdarzenia o charakterze nadzwyczajnym, ale również zdarzenia

o bardziej przewidywalnym charakterze. Sytuacja konsumenta zależy każdorazowo

od wahań „w górę” kursu waluty indeksacji, przy czym umowa kredytu zawarta

przez strony nie przewiduje żadnej górnej granicy tego kursu, po której osiągnięciu

dalszy jego wzrost nie wpływa już na wysokość świadczeń spełnianych przez

konsumenta na rzecz banku. Poprzez wyznaczenie takiej granicy strony umowy

dzieliłyby między siebie ryzyko związane ze wzrostem kursu waluty indeksacji. Jest

to tym istotniejsze, że umowa kredytu generuje długoterminowy stosunek prawny,

w związku z czym znaczny wzrost kursu waluty obcej względem kursu z dnia

zawarcia umowy kredytu powoduje, że zostają zaburzone proporcje pomiędzy

łączną wysokością rat kapitałowo-odsetkowych spłaconych przez konsumenta a

wysokością udostępnionego mu kapitału.

W ten sposób dochodzi do nierównomierności ryzyka, które z uwagi na

przewidziany w umowie kredytu mechanizm dla przedsiębiorcy jest istotnie

ograniczone, zaś dla konsumenta nieograniczone. Innymi słowy, każdy kurs „w

górę” według istniejącego w umowie mechanizmu, a zatem zmiana niekorzystna

ekonomicznie dla słabszej strony umowy, jest dla konsumenta wiążący (ad

infinitum) bez względu na jego wysokość czy okoliczności zmiany i to w

nieograniczonym zakresie, na co konsument w żadnym razie nie ma wpływu.

Natomiast analogicznego ryzyka ad infinitum bank na siebie wobec konsumenta nie

przyjmuje. Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie i to właśnie przesądza o

abuzywnym charakterze zawartych w umowie postanowień dotyczących indeksacji

(zob. wyrok SN z 16 maja 2024 r., II CSKP 1305/22).

Celem dyrektywy 93/13 jest ochrona konsumenta i przywrócenie równowagi

pomiędzy stronami poprzez wyłączenie zastosowania warunków uznanych za

nieuczciwe przy jednoczesnym zachowaniu, co do zasady, ważności pozostałych

I CSK 448/26

6

warunków umowy (wyroki TSUE: z 23 listopada 2023 r., C-321/22,

ECLI:EU:C:2023:911, pkt 91; z 29 kwietnia 2021 r., C-19/20, ECLI:EU:C:2021:341,

pkt 72 i przywołane tam orzecznictwo). Chodzi przy tym o zastąpienie formalnej

równowagi praw i obowiązków stron, ustanowionej w umowie, równowagą

rzeczywistą, która przywraca równość stron (wyrok TSUE z 15 marca 2012 r.,

C-453/10, ECLI:EU:C:2012:144, pkt 28 i przywołane tam orzecznictwo).

Zastąpienie wyeliminowanych z umowy postanowień abuzywnych

dotyczących zasad ustalania kursu waluty obcej innym sposobem ustalania tego

kursu, np. kursem średnim Narodowego Banku Polskiego, co jest postulowane

w wielu skargach kasacyjnych wnoszonych przez banki, nie doprowadziłoby do

wprowadzenia rzeczywistej równowagi pomiędzy bankiem a konsumentem,

ponieważ konsument dalej ponosiłby nieograniczone ryzyko związane ze wzrostem

kursu waluty obcej. W umowie kredytu w dalszym ciągu nie byłoby bowiem

postanowienia limitującego ryzyko ekonomiczne po stronie konsumenta. Zmieniłby

się wyłącznie sposób ustalania kursu waluty obcej, co jest niewystarczające do

uznania, że pozycja banku i konsumenta stała się równorzędna.

Odnosząc się z kolei do zagadnień prawnych sformułowanych przez

pozwaną oraz wskazanych przez nią przepisów mających budzić wątpliwości i

wywoływać rozbieżności w orzecznictwie, należy podkreślić, że kwestie

podniesione przez skarżącą w ramach uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania były już przedmiotem wielu wypowiedzi Sądu

Najwyższego. Istotne znaczenie ma w tym kontekście w szczególności uchwała

pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r., III CZP

25/22, która z chwilą jej podjęcia uzyskała moc zasady prawnej w świetle art. 87 § 1

zd. 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (tekst jedn.: Dz.U. z

2024 r., poz. 622), i jako taka wiąże inne składy Sądu Najwyższego.

Zgodnie z uchwałą:

1. w razie uznania, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub

denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej

stanowi niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące,

w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego

I CSK 448/26

7

postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej

wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów.

2. w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej

w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże

także w pozostałym zakresie.

3. jeżeli w wykonaniu umowy kredytu, która nie wiąże z powodu

niedozwolonego charakteru jej postanowień, bank wypłacił kredytobiorcy

całość lub część kwoty kredytu, a kredytobiorca dokonywał spłat kredytu,

powstają samodzielne roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia na

rzecz każdej ze stron.

4. jeżeli umowa kredytu nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru jej

postanowień, bieg przedawnienia roszczenia banku o zwrot kwot

wypłaconych z tytułu kredytu rozpoczyna się co do zasady od dnia

następującego po dniu, w którym kredytobiorca zakwestionował względem

banku związanie postanowieniami umowy.

5. jeżeli umowa kredytu nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru jej

postanowień, nie ma podstawy prawnej do żądania przez którąkolwiek ze

stron odsetek lub innego wynagrodzenia z tytułu korzystania z jej środków

pieniężnych w okresie od spełnienia nienależnego świadczenia do chwili

popadnięcia w opóźnienie co do zwrotu tego świadczenia.

Odpowiedzi sformułowane w punktach pierwszym i drugim uchwały

determinują ocenę wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

w szczególności w zakresie, w jakim pozwana wskazuje na możliwość utrzymania

w mocy umowy kredytu indeksowanego kursem waluty obcej po wyeliminowaniu

z niej postanowień dotyczących zasad ustalania tego kursu mających charakter

abuzywny i zastąpienia ich innym sposobem określenia kursu waluty obcej, np.

poprzez odwołanie się do kursu średniego NBP.

Odnosząc się do pozostałych kwestii podniesionych przez pozwaną

w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania Sąd

Najwyższy wskazuje, że:

I CSK 448/26

8

- co do tego, czy umowy kredytu denominowanego lub indeksowanego do waluty

innej niż waluta polska są kredytami udzielonymi w złotych polskich, Sąd

Najwyższy wypowiedział się m.in. w wyroku z 27 kwietnia 2023 r., II CSKP 1027/22;

- co do możliwości stosowania stawki WIBOR do umowy kredytu indeksowanego

po wyeliminowaniu z niej niedozwolonych postanowień dotyczących indeksacji Sąd

Najwyższy wypowiedział się już m.in. w wyrokach: z 8 listopada 2022 r.,

II CSKP 1153/22; z 29 listopada 2023 r., II CSKP 1753/22;

- co do możliwości powoływania się przez konsumenta na ochronę wynikającą

z przepisów o niedozwolonych postanowień umownych już po dokonaniu przez

konsumenta spłaty kredytu Sąd Najwyższy wypowiedział się m.in. w wyroku

z 27 czerwca 2024 r., II CSKP 514/23;

- znaczenie wyroku TSUE z 19 czerwca 2025 r., C-396/24, dla możliwości

stosowania teorii dwóch kondykcji w sporach pomiędzy kredytobiorcą-

konsumentem a bankiem zostało wyjaśnione przez Sąd Najwyższy m.in. w wyroku

z 5 września 2025 r., II CSKP 550/24.

Z przytoczonych względów należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.). O kosztach postępowania kasacyjnego

orzeczono na podstawie art. 98 § 1 i 3 w zw. z art. 108 § 1, art. 391 § 1 i art.

39821 k.p.c. w zw. z § 2 pkt 7 i § 10 ust. 4 pkt 2 w zw. z § 20 rozporządzenia

Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za

czynności radców prawnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2026 r., poz. 118).

Kamil Zaradkiewicz

[M.O.]

[SOP]