Droga konieczna do działki w K. SN nie przyjął skargi kasacyjnej właściciela nieruchomości obciążonej

1. Postanowieniem z 25 maja 2022 r. Sąd Rejonowy w Pułtusku

po rozpoznaniu wniosku A.D. ustanowił na bliżej określonej nieruchomości

położonej w K., gm. N., nr ew. [...], na rzecz każdoczesnego właściciela bliżej

określonej nieruchomości położonej w K., nr ew. [...], służebność drogi koniecznej,

zgodnie z bliżej określonym projektem mapy sporządzonej przez biegłego

sądowego z zakresu geodezji; zasądził tytułem wynagrodzenia za ustanowienie

I CSK 45/25

2

służebności od aktualnych właścicieli nieruchomości władnącej na rzecz aktualnego

właściciela nieruchomości obciążonej kwotę 700 zł; oddalił wniosek w pozostałym

zakresie; nakazał pobrać od właścicieli nieruchomości władnącej na rzecz Skarbu

Państwa – Sądu Rejonowego w Pułtusku bliżej określoną kwotę tytułem zwrotu

nieuiszczonych wydatków oraz orzekł w sprawie kosztów postępowania.

2. Na skutek apelacji wniesionej przez uczestnika K.K. (właściciela

nieruchomości obciążonej) Sąd Okręgowy w Ostrołęce postanowieniem z 28 maja

2024 r. zmienił zaskarżone postanowienie w ten sposób, że podwyższył kwotę

wynagrodzenia za ustanowienie służebności do kwoty 1.070,84 zł; oddalił apelację

w pozostałym zakresie; nakazał pobrać od właścicieli nieruchomości władnącej

oraz od uczestnika K.K. na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Ostrołęce

bliżej określoną kwotę tytułem zwrotu wydatków orzekł w sprawie kosztów

postępowania apelacyjnego.

3. Od postanowienia Sądu Okręgowego skargę kasacyjną wywiódł uczestnik

K.K. Skarżący uczestnik wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania,

powołując się na przesłankę określoną w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Skarżący

stwierdził, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, ponieważ zaskarżone

postanowienie narusza przepisy prawa materialnego, tj. art. 145 § 2 k.c.

4. Uczestnik A.D. w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o oddalenie

skargi kasacyjnej oraz o zasądzenie od skarżącego zwrotu kosztów postępowania

kasacyjnego według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

5. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W judykaturze już

wielokrotnie wypowiadano się na temat charakterystyki skargi kasacyjnej

(zob. postanowienie SN z 13 czerwca 2018 r., II CSK 71/18). Wskazano tam m.in.,

że skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach kodeksu postępowania

cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na ochronę

I CSK 45/25

3

interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa

oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu prawnego orzeczeń

wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych, nie

zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń umożliwiający rozpoznanie

sprawy w kolejnej instancji sądowej. Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji

tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona w art. 3989 k.p.c., w ramach

której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej. Ten etap

postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony wyłącznie do zbadania

przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c.; nie służy zaś

merytorycznej ocenie skargi kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej jednej

z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest wówczas

usprawiedliwione.

6. Analiza sprawy wskazuje, że ustalenia sądów nie zawierają zarzucanych

przez skarżących uchybień, które kwalifikowałyby skargę jako oczywiście

uzasadnioną.

7. Skarżący uczestnik podnosząc oczywistą zasadność skargi twierdzi, że

oczywista zasadność skargi kasacyjnej wynika z naruszenia przez Sąd Okręgowy

przepisu art. 145 § 2 k.c. Zdaniem skarżącego Sąd błędnie uznał za prawidłowe

ustanowienie służebności gruntowej drogi koniecznej na działce ewidencyjnej

nr […], nie zaś – wg alternatywnego wariantu – na działce nr […], pomimo że

ustanowienie służebności na działce nr […] powoduje nieproporcjonalnie większe

obciążenie, niż w przypadku wyboru wariantu alternatywnego.

8. Na tle podniesionej przez skarżącego przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.

w orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że nie każde naruszenie prawa,

nawet oczywiste, przesądza o zasadności skargi kasacyjnej (zob. postanowienia

Sądu Najwyższego: z 15 lutego 2007 r., V CSK 485/06; z 3 marca 2020 r., V CSK

75/19). Funkcją postępowania kasacyjnego nie jest weryfikowanie wszelkich

naruszeń prawa w toku postępowania przed sądami meriti, w tym także przed

sądem odwoławczym. Przesłanka „oczywistej zasadności skargi kasacyjnej"

nie odpowiada jednocześnie w pełni przesłance „oczywistego naruszenia prawa"

przez wydanie zaskarżonego orzeczenia (zob. postanowienie Sądu Najwyższego

I CSK 45/25

4

z 20 lutego 2008 r., V CSK 512/07). W orzecznictwie przyjmuje się, że o przyjęciu

skargi kasacyjnej do rozpoznania nie decyduje (a zatem nie musi wyłącznie

rozstrzygać) per se nawet oczywiste naruszenie konkretnego przepisu, lecz istotny

jest skutek polegający na wydaniu oczywiście nieprawidłowego orzeczenia, które

nie może się ostać (zob. zamiast wielu postanowienia Sądu Najwyższego:

z 7 stycznia 2003 r., I PK 227/02; z 11 stycznia 2008 r., I UK 285/07; z 11 kwietnia

2008 r., I UK 46/08; z 9 czerwca 2008 r., II UK 37/08; z 8 października 2015 r.,

IV CSK 189/15; z 18 maja 2023 r., I CSK 855/23). Oczywista nietrafność wyroku

ma być konsekwencją ewidentnego naruszenia prawa (zob. postanowienia Sądu

Najwyższego: z 26 kwietnia 2010 r. II CSK 36/2010; z 30 listopada 2010 r. I CSK

359/10). Oczywista zasadność skargi kasacyjnej oznacza, że dla przeciętnego

prawnika, a zatem przy zastosowaniu podstawowej wiedzy prawniczej,

bez potrzeby pogłębionej analizy, przeprowadzania dłuższych badań lub dociekań,

podstawy wskazane w skardze prima facie zasługują na uwzględnienie, bowiem

orzeczenie sądu ad quem jest oczywiście nieprawidłowe (zob. postanowienia SN:

z 15 lipca 2015 r., IV CSK 17/15; z 14 lutego 2020 r., V CSK 483/19). Innymi słowy,

uchybienia powinny być dostrzegalne w sposób oczywisty dla osoby mającej

wyższe wykształcenie prawnicze (zob. postanowienia Sądu Najwyższego:

z 12 grudnia 2000 r., V CKN 1780/00, OSNC 2001, nr 3, poz. 52; z 22 marca

2001 r., V CZ 131/00, OSNC 2001, nr 10, poz. 156; z 17 maja 2018 r., IV CSK

601/17; z 13 czerwca 2018 r., II CSK 71/18; z 21 maja 2019 r., I CSK 219/19).

W ocenie Sądu Najwyższego skarżący nie przedstawił argumentów

potwierdzających oczywistą zasadność skargi w powyższym rozumieniu.

9. Zarzut skarżącego, iż sąd odwoławczy bezpodstawnie uznał, iż wybrany

ostatecznie wariant służebności powoduje nieproporcjonalnie większe obciążenie,

niż w przypadku wariantu alternatywnego, pozostaje w ścisłym związku

z ustaleniami faktycznymi dokonanymi w sprawie przez sądy meriti. Z tego względu

nie może być przedmiotem rozstrzygnięcia ze strony Sądu Najwyższego. Kognicja

Sądu Najwyższego ma bowiem ograniczony charakter i nie obejmuje zarzutów

związanych z ustaleniami faktycznymi oraz oceną dowodów dokonanymi przez

sądy meriti (art. 3983 § 3 k.p.c.). Sąd Najwyższy jest sądem prawa, a nie sądem

faktu, i nie dokonuje kontroli prawidłowości oceny dowodów przeprowadzonej przez

I CSK 45/25

5

sąd drugiej instancji, jak również kontroli prawidłowości dokonanych ustaleń

faktycznych (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 5 stycznia 2011 r., III CSK 72/10).

Marginalnie wypada jedynie zauważyć, że Sąd Okręgowy dokonując ustaleń

niezbędnych do prawidłowego zastosowania przepisu art. 145 § 2 k.c. uwzględnił

okoliczność, iż w obszarze wyznaczonego przebiegu drogi koniecznej od długiego

czasu istnieje droga komunikacyjna, z której korzystali wnioskodawcy i ich

poprzednicy prawni, zaś spór co do dalszego korzystania z niej wynika nie

z samych uwarunkowań przebiegu drogi, lecz jest wynikiem konfliktu między

stronami z innego tytułu, a przy tym rozbieżność obszarem drogi koniecznej dla obu

rozważanych wariantów jej ustanowienia nie jest znaczna (uzasadnienie, k. 422).

Skarżący nie przedstawił przekonujących argumentów wskazujących,

iż rozstrzygnięcie sądu odwoławczego oparte na przedstawionych przesłankach

stanowi uchybienie przepisowi art. 145 § 2 k.c., a tym bardziej, że stanowi

kwalifikowane naruszenie prawa, widoczne prima facie, skutkujący oczywistą

zasadnością skargi.

10. Według Sądu Najwyższego, nie ma przy tym innych przyczyn

uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, w szczególności

nieważności postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.).

11. Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej

do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).

12. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie

art. 520 § 1 w zw. z art. 391 § 1 w zw. z art. 39821 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.

Krzysztof Grzesiowski

(G.N.-J.)

[SOP]