Sąd Najwyższy nie przyjął skargi pozwanego, kara umowna dla spółki zostaje

I CSK 492/25

2

Wyrokiem z 1 sierpnia 2024 r. Sąd Apelacyjny w Lublinie zmienił wyrok Sądu

Okręgowego w Lublinie z 30 stycznia 2024 r. w części dotyczącej rozstrzygnięcia

o kosztach postępowania, a w pozostałym zakresie oddalił apelację pozwanego.

Pozwany wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego,

zaskarżając ten wyrok w części. Skarżący wskazał na występowanie istotnych

zagadnień prawnych (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.), w ramach których pyta:

1. czy w przypadku ustalenia przez strony umowy danych kontaktowych

wiążących przy składaniu oświadczeń związanych z wykonywaniem umowy

skuteczne w rozumieniu art. 61 § 1 k.c. jest wysłanie oświadczenia o nałożeniu

kary umownej na adres zamieszkania kontrahenta, bez uprzedniego wysłania

tego oświadczenia na adres wynikający z umowy?

2. czy na gruncie art. 61 § 1 k.c. wykreślenie przedsiębiorcy z bazy danych

Centralnej Ewidencji Działalności Gospodarczej powoduje konieczność

doręczania mu oświadczeń związanych z wykonywaniem umowy w ramach

dotychczas prowadzonej działalności gospodarczej na adres zamieszkania, czy

wystarczające jest doręczenie tych oświadczeń na adres wynikający

bezpośrednio z umowy?

3. czy na gruncie art. 484 § 2 k.c. przesłankę rażącego wygórowania kary

umownej należy badać w odniesieniu wyłącznie do zapisów umowy, czy

w kontekście stanu faktycznego konkretnej sprawy?

W odpowiedzi na skargę kasacyjną powódka wniosła o odmowę przyjęcia

skargi do rozpoznania oraz zasądzenie od pozwanego na jej rzecz kosztów

postępowania kasacyjnego według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa

procesowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności

w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Skarga kasacyjna stanowi

I CSK 492/25

3

nadzwyczajny środek zaskarżenia prawomocnych orzeczeń, którego celem jest

ochrona interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości

orzecznictwa, usunięcie z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu

dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych. Ograniczenie przesłanek do

czterech ma zapewnić, że przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nastąpi

jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane te funkcje, a skarga

kasacyjna nie stanie się instrumentem wykorzystywanym w każdej sprawie.

Powołanie się na istotne zagadnienie prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.)

wymaga sformułowania problemu prawnego i wykazania, że ma on precedensowy

charakter oraz znaczenie dla rozwoju prawa. Problem ten powinien odnosić się do

konkretnych przepisów prawa i zostać ujęty w sposób abstrakcyjny, a zarazem

wiązać się z rozpoznawaną sprawą. Konieczne jest przy tym wskazanie

argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen (zob. postanowienia SN: z 13

lipca 2007 r., III CSK 180/07; z 10 kwietnia 2014 r., IV CSK 623/13; z 2 grudnia

2014 r., II CSK 376/14; z 9 kwietnia 2015 r., V CSK 547/14, i z 6 lutego 2026 r.,

I CSK 719/25).

Sformułowanych przez skarżącego zagadnień nie można uznać za istotne.

Odnosząc się do pierwszego i drugiego z zagadnień należy wskazać, że

trudno udzielić na nie uniwersalnej odpowiedzi, niewymagającej odwołania się do

konkretnych okoliczności faktycznych. Formułując te zagadnienia, skarżący wydaje

się zresztą pomijać okoliczności sprawy niniejszej. Odpowiednie dokumenty były

doręczane przez powódkę na adres zamieszkania pozwanego dopiero od

momentu, gdy ten – poinformowany pismem doręczonym na adres z umowy – nie

stawił się na spotkanie mające na celu negocjacje dotyczące rozwiązania umowy,

a następnie powódka powzięła z CEIDG informację, że pozwany zaprzestał

prowadzenia działalności gospodarczej pod adresem z umowy. Kierowanie

korespondencji na adres zamieszkania, zamiast na adres wskazany w umowie,

można było zatem w świetle okoliczności sprawy uznać za uzasadnione.

W ramach trzeciego z zagadnień skarżący pyta, czy przy decyzji

o miarkowaniu kary umownej sąd powinien mieć na względzie nie tylko

postanowienia umowy, ale również okoliczności konkretnej sprawy. Rozstrzygnięcie

I CSK 492/25

4

tak sformułowanego zagadnienia nie tylko nie mogłoby mieć waloru ogólnego, ale

pozostawałoby bez znaczenia nawet dla sprawy skarżącego. Sąd drugiej instancji

odwołał się okoliczności sprawy, wykraczając poza postanowienia umowy. Sąd

wyjaśnił bowiem, dlaczego – jego zdaniem – w świetle okoliczności sprawy kara

umowna na poziomie 10% „wartości umowy” nie jest drastycznie wygórowana.

Podkreślił, że pozwany pozostał zupełnie bierny i nie wykonał swojego

zobowiązania w żadnej części. To z kolei spowodowało, iż powódka nie otrzymała

w odpowiednim czasie części koniecznych do bieżącego funkcjonowania

przedsiębiorstwa i – w konsekwencji – musiała niezwłocznie poszukiwać nowych

dostawców. Sąd trafnie stwierdził, że mając na względzie m.in. kompensacyjną

oraz represyjną funkcję kary umownej, zasądzonej przez Sąd pierwszej instancji

kwoty nie można było uznać za rażąco wygórowaną.

Z tych przyczyn należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).

O kosztach postępowania kasacyjnego zasądzonych od pozwanego na

rzecz powódki orzeczono na podstawie art. 98 § 1, 11, 3, 4 i art. 99 k.p.c. w zw. z §

10 ust. 4 pkt 2, § 2 pkt 6 oraz § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia

22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.

Wynagrodzenie dla kuratora pozwanego zasądzono na podstawie art. 91a

u.k.s.c. w zw. z stosowanymi per analogiam § 16 ust. 4 pkt 2 w zw. z § 8 pkt 6

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie

ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów

nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu. Sąd Najwyższy

nie zastosował rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 9 marca 2018 r.

w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych

przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej z uwagi na

stwierdzenie jego niezgodności z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP, co nastąpiło

wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 23 kwietnia 2025 r., SK 89/22 (OTK-A

2025, poz. 47).

I CSK 492/25

5

(E.M.)

[SOP]