Sąd Najwyższy nie przyjął skargi spółki P. i zasądził od niej 5400 zł kosztów

Wyrokiem z 3 lipca 2023 r., wydanym w sprawie z powództwa P. spółki z

ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. przeciwko Z.M. o zapłatę, Sąd

Okręgowy w Łodzi zasądził od pozwanej na rzecz powoda kwotę 369 250 zł z

ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 16 lipca 2022 r. do 3 lipca 2023 r.,

I CSK 499/25

2

rozkładając płatność tej kwoty rozłożył na dwie bliżej opisane raty i zastrzegając, że

pozwana będzie mogła powołać się na ograniczenie jej odpowiedzialności tylko do

bliżej opisanych nieruchomości.

Po rozpoznaniu apelacji pozwanej, Sąd Apelacyjny w Łodzi wyrokiem z 26

lipca 2024 r. zmienił powyższe orzeczenie w ten sposób, że oddalił powództwo.

Powód wniósł skargę kasacyjną opierając wniosek o jej przyjęcie do

rozpoznania na przyczynach kasacyjnych objętych art. 3989 § 1 pkt 2 i 4 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia

przysługującym od prawomocnych orzeczeń sądu drugiej instancji, służącym

ochronie interesu publicznego przez zapewnienie jednolitości wykładni i stosowania

prawa, wkład Sądu Najwyższego w rozwój orzecznictwa i nauki prawa oraz

eliminowanie z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu nieważnym

lub orzeczeń oczywiście niezgodnych z prawem. Stosownie do 3989 § 1 k.p.c., Sąd

Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania w razie wykazania przez

stronę, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba

wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Z punktu widzenia funkcji oraz

założeń skargi kasacyjnej jako nadzwyczajnego środka zaskarżenia, rolą

„przedsądu” jest wstępna selekcja skarg pod kątem spełniania wymienionych wyżej

kryteriów (przyczyn kasacyjnych) kwalifikujących skargę do jej przedstawienia

Sądowi Najwyższemu w celu merytorycznego rozpoznania.

We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący podniósł,

że istnieje potrzeba wykładni art. 365 § 1 k.p.c. Wskazał, że moc wiążąca

orzeczenia sądu, o której mowa w tym przepisie. charakteryzuje się dwoma

aspektami - pierwszy odnosi się do faktu istnienia orzeczenia, drugi zaś przejawia

się w mocy wiążącej, rozumianej jako określony walor prawny rozstrzygnięcia

(osądzenia) zawartego w treści orzeczenia. Jej istota wyraża się w tym, że także

inne sądy, inne organy państwowe, a w przypadkach przewidzianych w ustawie

także inne osoby, muszą brać pod uwagę fakt istnienia i treść prawomocnego

I CSK 499/25

3

orzeczenia sądu. Na gruncie niniejszej sprawy przekłada się to na wątpliwość, czy

Sąd Apelacyjny był uprawniony do kwestionowania podstaw wydania

prawomocnego nakazu zapłaty Sądu Okręgowego w Toruniu z 23 listopada 2021 r.

w sprawie VI GNc 366/21 z powództwa P. sp. z o.o. przeciwko G. sp. z o.o. o

zapłatę.

W nawiązaniu do tak sformułowanej przyczyny kasacyjnej należy

przypomnieć, że na gruncie przyczyny kasacyjnej objętej art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.

rozbieżności w orzecznictwie należy interpretować jako brak zgodności

rozstrzygnięć w sprawach o takich samych lub bardzo podobnych stanach

faktycznych, w których mają zastosowanie te same przepisy, wykładane lub

stosowane w sposób prowadzący do odmiennych - zróżnicowanych albo

sprzecznych - orzeczeń albo decyzji procesowych. Wskazując na tę przyczynę

kasacyjną, skarżący powinien opisać, na czym polega trudność w interpretacji

określonych przepisów prowadząca do niepożądanego wyżej stanu oraz

zilustrować swoje twierdzenia przykładami takich rozbieżnych rozstrzygnięć.

Skarżący nie spełnił powyższych wymagań. Po pierwsze, przedstawiona we

wniosku o przyjęcie skargi wątpliwość nie wskazuje na trudność w interpretacji

przytoczonego przepisu lub rozbieżności w orzecznictwie sądów, a sprowadza się

do kazuistycznego pytania o rozstrzygnięcie niniejszej sprawy. Po drugie, w

orzecznictwie wyjaśniono, że artykuł 365 § 1 k.p.c. regulując problematykę mocy

wiążącej prawomocnego orzeczenia charakteryzuje się dwoma aspektami.

Pierwszy odnosi się do samego faktu istnienia orzeczenia, a drugi przejawia się w

jego mocy wiążącej, którą należy oceniać zarówno od strony przedmiotowej, jak i

podmiotowej. Zasadą jest, że związanie rozstrzygnięciem określonej kwestii w innej

sprawie, różniącej się przedmiotem, występuje tylko granicach podmiotowych

prawomocności, czyli w sprawie, w której występują te same strony lub osoby

objęte prawomocnością rozszerzoną na podstawie przepisu szczególnego. W

braku tożsamości podmiotowej rozstrzygnięcie określonego zagadnienia przy

orzekaniu w jednej sprawie nie wyłącza dopuszczalności jego badania i oceny w

innej sprawie. Osoby, które nie były stronami i których nie obejmuje z mocy

przepisu szczególnego rozszerzona prawomocność materialna wcześniejszego

orzeczenia, nie są pozbawione możliwości realizowania swego prawa we własnej

I CSK 499/25

4

sprawie, także wtedy, gdy łączy się to z kwestionowaniem oceny wyrażonej w innej

sprawie w zakresie przesłanek orzekania (zob. wyroki Sądu Najwyższego z 22

czerwca 2010 r., IV CSK 359/09, OSNC 2011, Nr 2, poz. 16 i z 14 stycznia 2015 r., I

CSK 1057/14).

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono także, że przedmiotowe

granice mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia należy oceniać według reguł

przyjętych w art. 366 k.p.c., tj. w odniesieniu do przedmiotowych granic powagi

rzeczy osądzonej. Objęte jest nią tylko to, co w związku z podstawą sporu

stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia, przy czym przedmiot ten należy postrzegać

przez pryzmat żądania pozwu i faktów przytoczonych w celu jego uzasadnienia -

art. 187 § 1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 321 § 1 k.p.c. (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 17

sierpnia 2022 r., II CSKP 326/22, OSNC 2023, Nr 4, poz. 38). W tym zakresie

należy uwzględnić uzasadnienie wyroku a jeśli uzasadnienie nie zostało

sporządzone, to także dane o żądaniu powoda i stosunku pozwanego do tego

żądania, jakie wynikają z akt sprawy dokumentujących przebieg postępowania

(zob. wyroki Sądu Najwyższego z 27 stycznia 2016 r., II CNP 10/15 i z 23 czerwca

2016 r., V CNP 55/15). Z uzasadnienia zaskarżonego kasacyjnie orzeczenia

wynika, że Sąd Apelacyjny ustalił, w oparciu o dokumenty zawarte w aktach sprawy

Sądu Okręgowego w Toruniu VI GNc 366/21 z powództwa P. sp. z o.o. przeciwko

G. sp. z o.o. o zapłatę (w której to sprawie Z.M. nie występowała w charakterze

strony), że nakaz zapłaty, na który powołał się skarżący we wniosku o przyjęcie

skargi, dotyczył należności wynikających z umowy tych spółek z 5 stycznia 2017 r.

nr […]. Natomiast w tej sprawie, Z.M., pozwana w niniejszej sprawie jako dłużnik

rzeczowy odpowiadała na mocy aktu notarialnego jedynie za zobowiązania

wynikające z umowy nr […] z 8 stycznia 2018 r., co skutkowało oceną, że powód

nie wykazał zasadności żądania zasądzenia od pozwanej dochodzonych pozwem

kwot.

Skarżący powołał się także na oczywistą zasadność skargi, wynikającą z

wydania wyroku przy dokonaniu błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania

przez Sąd art. 65 § 1 i § 2 k.c. art. 65 ust.1 w zw. z art.73 ustawy o księgach

wieczystych i hipotece oraz art. 365 § 1 k.p.c.

I CSK 499/25

5

Oparcie wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania na przyczynie objętej art.

3989 § 1 pkt 4 k.p.c. nakłada na skarżącego powinność wykazania kwalifikowanej

postaci naruszenia konkretnych przepisów prawa materialnego lub procesowego,

naruszenia dostrzegalnego prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy

prawniczej, bez potrzeby zagłębiania się w szczegóły sprawy lub dokonywania jej

poszerzonej analizy. Należy też przypomnieć, że zgodnie z powszechnie

aprobowanym w orzecznictwie i nauce prawa poglądem, o przyjęciu skargi

kasacyjnej do rozpoznania nie decyduje per se nawet oczywiste naruszenie

konkretnego przepisu, lecz jego skutek polegający na wydaniu oczywiście

nieprawidłowego orzeczenia, które nie może się ostać (zob. postanowienie Sądu

Najwyższego z 7 stycznia 2003 r., I PK 227/02, OSNP 2004 r., Nr 13, poz. 230).

Skarżący nie wykazał tak rozumianej, widocznej prima vista, wadliwości

zaskarżonego wyroku. W jego uzasadnienia Sąd Apelacyjny trafnie podniósł że

zachowanie powodowej Spółki jako przedsiębiorcy należy oceniać w zakresie

zawierania spornych umów o dostawę paliw z 5 stycznia 2017 r. i z 8 stycznia 2018

r. oraz ich realizacji przez pryzmat art. 355 § 1 k.c. Twierdzenie powódki, że

stanowiły one w istocie jeden kontrakt o dostawę paliw pozostaje w oderwaniu od

werbalnej treści umów, ale także od wiążących Sąd Najwyższy w postępowaniu

kasacyjnym (art. 39813 § 2 k.p.c.) ustaleń faktycznych, dotyczących dalszych

podejmowanych przez strony czynności (treść pozwu w sprawie o sygn. akt VI GNc

366/21 w którym powodowa Spółka dochodziła należności za dostarczone paliwo

na podstawie umowy z 5 stycznia 2017 r., oświadczenie pozwanej z 30 stycznia

2018 r. o ustanowieniu na rzecz powódki hipoteki umownej łącznej na

zabezpieczenie wierzytelności powódki z tytułu umowy na dostawę paliw z 8

stycznia 2018 r.). W konsekwencji nie ma podstaw do przyjęcia, że Sąd Apelacyjny

w stopniu rażącym naruszył art. 65 w zw. z art. 73 u.k.w.h. Skarga nie jest także

oczywiście uzasadniona z uwagi na naruszenie art. 365 § 1 k.p.c, co wynika z

przedstawionych wyżej rozważań dotyczących przesłanki kasacyjnej objętej art.

3989 § 1 pkt 2 k.p.c.

O kosztach postępowania kasacyjnego na rzecz pozwanej, reprezentowanej

przez adwokata ustanowionego z urzędu, który wniósł odpowiedź na skargę

kasacyjną, orzeczono na podstawie art. 98 i art. 99 w związku z art. 108 w związku

I CSK 499/25

6

z art. 39821 i 391 § 1 k.p.c. oraz § 16 ust. 4 pkt 2 w zw. z § 8 pkt 7 rozporządzenia

Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb

Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy

prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2024 r., poz.763). Koszty

nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu stronie

wygrywającej sprawę podlegają bowiem zasądzeniu od przeciwnika procesowego

na rzecz tej strony (por. uchwała Sądu Najwyższego z 1 marca 1989 r., III CZP

12/89.). Nie ma podstaw do powiększenia tego wynagrodzenia o podatek od

towarów i usług, gdy koszty te ponosi strona przegrywająca sprawę, a nie Skarb

Państwa. Należy przy tym przypomnieć, że stosownie do art. 122 § 1 k.p.c.,

pełnomocnik ustanowiony z urzędu ma prawo, z wyłączeniem reprezentowanej

przez niego strony, ściągnąć sumę należną mu tytułem wynagrodzenia i zwrotu

wydatków z kosztów zasądzonych na rzecz tej strony od jej przegrywającego

przeciwnika. Skarb Państwa pokrywa je dopiero po wykazaniu przez pełnomocnika

z urzędu bezskuteczności ich egzekucji od zobowiązanego (§ 6 przytoczonego

wyżej rozporządzenia).

(A.D.)

[a.ł]