Bank nie przeforsował kasacji w sporze o kredyt indeksowany do waluty obcej

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Cel wymagania przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być wobec tego

osiągnięty tylko przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze

publicznoprawnym, które będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej

I CSK 525/24

2

pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Na tych jedynie przesłankach Sąd

Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie w kwestii przyjęcia bądź odmowy

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

W niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki przyjęcia do rozpoznania

skargi kasacyjnej pozwanego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 30

maja 2023 r.

W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

skarżący powołał się na potrzebę wykładni przepisów prawnych budzących – w

jego ocenie – poważne wątpliwości prawne lub rozbieżności w orzecznictwie.

Odnosząc się do przesłanki przedsądu w postaci występowania potrzeby

wykładni przepisów prawa budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów należy wyjaśnić, że powołanie się na tę

przesłankę kasacyjną wymaga wykazania przez stronę skarżącą, że chodzi o

wykładnię przepisów prawa, których treść i znaczenie nie zostały dostatecznie

wyjaśnione w dotychczasowym orzecznictwie lub, że istnieje potrzeba zmiany ich

dotychczasowej wykładni, podania, w drodze stosownego jurydycznego wywodu,

na czym owe wątpliwości polegają, a także że mają one poważny oraz rzeczywisty

charakter i ich rozstrzygnięcie wiąże się z rozpatrywaną sprawą i jest istotne z

punktu widzenia wyniku postępowania oraz publicznoprawnych funkcji skargi

kasacyjnej. Jeżeli podstawą wniosku w tym zakresie jest twierdzenie o

występujących w orzecznictwie sądowym rozbieżnościach wynikających z

dokonywania przez sądy różnej wykładni przepisu, konieczne jest wskazanie

rozbieżnych orzeczeń, dokonanie ich analizy i wykazanie, że rozbieżność wynika z

różnej wykładni przepisu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 lutego

2020 r., V CSK 351/19, niepubl.).

Skarżący w skardze podniósł jako podniesioną przesłankę przedsądu

potrzebę rozstrzygnięcia i wyjaśnienia kilku kwestii sprowadzających się do pytań

związanych z wykładnią art. 3851 § 1 i § 2 k.c.:

1. „w razie uznania, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego

odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi

niedozwolone postanowienie umowne i nie wiąże konsumenta, czy możliwe

jest przyjęcie, że w miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób

I CSK 525/24

3

określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa o charakterze

dyspozytywnym, a przy tym, czy musi to być przepis „wyraźnie przewidziany"

do zastosowania w tego typu sytuacji, czy może to być przepis

dyspozytywny o ogólnym charakterze - a nadto czy Sąd nie ma możliwości

stosowania tego typu norm dyspozytywnych w ogóle, z uwagi na wymóg

osiągnięcia odpowiedniego efektu odstraszającego przedsiębiorcę?”

2. „czy w sytuacji stwierdzenia abuzywności postanowień umowy kredytu

indeksowanego odnoszących się do sposobu określania kursu waluty obcej

(tj. elementu mechanizmu indeksacji), umowa może obowiązywać w

pozostałym zakresie?”

3. „czy wykonanie przez bank obowiązku informacyjnego względem

konsumenta (o ryzykach związanych z zawarciem umowy o kredyt

indeksowany/denominowany do waluty obcej) w sposób zgodny z wiążącą

bank na dzień zawarcia umowy z konsumentem rekomendacją Komisji

Nadzoru Finansowego (tu: Rekomendacją S (2006)) w zakresie

przekazywania klientom jednoznacznych, zrozumiałych i czytelnych

informacji, uzasadnia przyjęcie, że konsument nie został w sposób

odpowiedni poinformowany o tych ryzykach, a co miałoby uniemożliwić

podjęcie racjonalnej decyzji odnośnie zawarcia umowy?”

Tymczasem w orzecznictwie Sądu Najwyższego zostało już wyjaśnione,

że dopuszczalne jest wystąpienie z żądaniem ustalenia nieistnienia stosunku

kredytu ze względu na nieważność umowy kredytu, nawet jeżeli stronie przysługuje

roszczenie o zwrot świadczeń spełnionych na podstawie tej umowy (por. np. wyroki

Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2022 r., II CSKP 163/22, niepubl., z dnia 20

czerwca 2022 r., II CSKP 701/22, niepubl. i z dnia 6 czerwca 2024 r., II CSKP

1166/22, niepubl.; por. też wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 23 listopada

2023 r., C-321/22, Provident Polska, pkt 77, gdzie wskazano, że art. 7 ust. 1

dyrektywy 93/13 w związku z zasadą skuteczności stoi on na przeszkodzie

przepisom krajowym, zgodnie z ich wykładnią dokonaną w orzecznictwie, które w

celu uwzględnienia wytoczonego przez konsumenta powództwa zmierzającego do

stwierdzenia bezskuteczności nieuczciwego warunku w umowie zawartej

z przedsiębiorcą wymagają dowodu na istnienie interesu prawnego, w sytuacji gdy

I CSK 525/24

4

uznaje się, że taki interes nie istnieje, jeżeli konsumentowi przysługuje powództwo

o zwrot nienależnego świadczenia, lub gdy może on powołać się na tę

bezskuteczność w ramach obrony przed powództwem wzajemnym w przedmiocie

wyegzekwowania wykonania zobowiązania wytoczonym przeciwko niemu przez

tego przedsiębiorcę na podstawie tego warunku.).

Wyjaśniono też już, jakie przesłanki muszą być spełnione, aby uznać, że

przez zmianę umowy (zawarcie aneksu) doszło do uchylenia konsekwencji

abuzywności zastrzeżonych w niej klauzul. W szczególności, że może to nastąpić

tylko wówczas, gdy konsument zrezygnował z wyciągania konsekwencji z tej

abuzywności i swobodnie, co zakłada, iż wiedział on o niedozwolonych charakterze

klauzul i związanych z tym konsekwencjach (por. np. wyroki Sądu Najwyższego z

dnia 25 lipca 2023 r., II CSKP 1487/22 i z dnia 25 października 2023 r., II CSKP

810/23 i tam przywoływane orzecznictwo). Wyjaśniono również, że samo

zapewnienie konsumentowi-kredytobiorcy możliwości spłaty rat kredytu w walucie

obcej (walucie indeksacji) nie uchyla abuzywności postanowienia dotyczącego

spłaty rat kredytu w walucie krajowej, w wysokości zależnej od kursu waluty obcej

określanego swobodnie przez bank (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25

października 2023 r., II CSKP 810/23, z dnia 29 listopada 2023 r., II CSKP 1460/22

i z dnia 24 maja 2024 r., II CSKP 1560/22 oraz wyrok Trybunału Sprawiedliwości z

dnia 21 września 2023 r., C-139/22, mBank (Polski rejestr klauzul niedozwolonych),

pkt 52-57, gdzie wskazano m.in., że włączenie do umowy zawartej z konsumentem

dwóch alternatywnych warunków dotyczących wykonania tego samego obowiązku

ciążącego na konsumencie, z których jeden jest nieuczciwy, a drugi zgodny

z prawem, pozwala danemu przedsiębiorcy na spekulowanie, że poprzez brak

informacji, nieuwagę lub niezrozumienie konsument wykona dane zobowiązanie

zgodnie z warunkiem, który powoduje znaczącą nierównowagę praw i obowiązków

stron ze szkodą dla konsumenta).

Również wątpliwości dotyczące oceny klauzul indeksacyjnych

czy spreadowych (czy określają główne świadczenia stron, czy podlegają kontroli

pod kątem abuzywności, czy mogą być zastąpione innymi unormowaniami, w tym

wynikającym z art. 358 § 2 k.c. albo z art. 24 ust. 3 ustawy o NBP, czy przyjęcie,

że ich abuzywność powoduje upadek umowy, jest nieproporcjonalne,

I CSK 525/24

5

czy niezwiązanie klauzulą spreadu pociąga za sobą również niezwiązaniem

konsumenta klauzulą ryzyka walutowego) nie uwzględniają wystarczająco

dotychczasowego orzecznictwa Sądu Najwyższego, biorącego pod uwagę

judykaturę Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, w którym wyjaśniono już,

że zamieszczone w umowie kredytu waloryzowanego kursem waluty obcej klauzule

ryzyka walutowego (rozumianego jako ryzyko zmiany kursu waluty w trakcie

obowiązywania umowy) oraz klauzule kursowe (rozumiane jako wynikające z

umowy uprawnienie do ustalania kursu przeliczeniowego waluty z odwołaniem się

do tabel kursowych banku) określają główne świadczenia stron w rozumieniu art.

3851 § 1 zd. 2 k.c. (por. np. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2019 r., V

CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, z. B, poz. 20, z dnia 30 września 2020 r., I CSK

556/18, niepubl., z dnia 24 lutego 2022 r., II CSKP 45/22, niepubl. oraz z dnia 13

maja 2022 r., II CSKP 464/22 i tam przywoływane orzecznictwo krajowe i unijne;

por. też co do klauzuli ryzyka kursowego wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii

Europejskiej z dnia 10 czerwca 2021 r., C-776/19-C-782/19, BNP Paribas Personal

Finance, pkt 56). Nie budzi też wątpliwości, że klauzule indeksacyjne mogą być

kontrolowane pod kątem abuzywności, przy czym jednolicie uznaje się, iż

określenie wysokości należności obciążającej konsumenta z odwołaniem do tabel

kursów ustalanych jednostronnie przez bank, bez wskazania obiektywnych

kryteriów, jest nietransparentne, pozostawia pole do arbitralnego działania banku i

w ten sposób obarcza kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem oraz narusza

równorzędność stron, w związku z czym jest niedopuszczalne (por. wyroki Sądu

Najwyższego z 22 stycznia 2016 r., I CSK 1049/14 (OSNC 2016, Nr 11, poz. 134, z

1 marca 2017 r., IV CSK 285/16, niepubl., z 19 września 2018 r., I CNP 39/17,

niepubl., z 24 października 2018 r., II CSK 632/17, niepubl., z 13 grudnia 2018 r., V

CSK 559/17, niepubl., z 27 lutego 2019 r., II CSK 19/18, niepubl., z 4 kwietnia 2019

r., III CSK 159/17, OSP 2019, z. 12, poz. 115, z 9 maja 2019 r., I CSK 242/18,

niepubl., z 29 października 2019 r., IV CSK 309/18, niepubl., z 11 grudnia 2019 r.,

V CSK 382/18, Glosa 2020, nr 4, s. 67 i n., z 30 września 2020 r., I CSK 556/18,

niepubl., z 24 lutego 2022 r., II CSKP 45/22, niepubl., z 13 maja 2022 r., II CSKP

464/22, niepubl. i z 27 maja 2022 r., II CSKP 314/22, niepubl.). Silne oparcie

w dotychczasowym orzecznictwie Sądu Najwyższego, uwzględniającym także

I CSK 525/24

6

zasadę proporcjonalności, ma też stanowisko, że bez spornych klauzul

przeliczeniowych umowa nie może nadal obowiązywać, gdyż wyeliminowanie tych

klauzul prowadzi do upadku klauzuli ryzyka walutowego, charakterystycznego dla

umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej i uzasadniającego powiązanie

stawki oprocentowania ze stawką LIBOR, co jest równoznaczne z tak daleko

idącym przekształceniem umowy, iż należy ją uznać za umowę o odmiennej istocie

i charakterze niż zamierzone przez strony, choćby nadal chodziło tu tylko o inny

podtyp czy wariant umowy kredytu (por. np. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 11

grudnia 2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, z. B, poz. 20, z dnia 13 kwietnia

2022 r., II CSKP 15/22, niepubl., z dnia 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22 i II CSKP

382/22, niepubl., z dnia 13 maja 2022 r., II CSKP 293/22, niepubl, z dnia 20 maja

2022 r., II CSKP 796/22, niepubl., z dnia 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22,

niepubl., z dnia 26 stycznia 2023 r., II CSKP 722/22, niepubl., z dnia 20 lutego 2023

r., II CSKP 809/22, niepubl., z dnia 25 lipca 2023 r., II CSKP 1487/22, niepubl.

i z dnia 29 listopada 2023 r., II CSKP 1460/22, niepubl.).

Sąd Najwyższy zwracał też już uwagę na ścisłe powiązanie klauzuli ryzyka

walutowego i klauzuli spreadowej oraz wskazywał na przesłanki stwierdzenia

abuzywności klauzul ryzyka walutowego (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia

27 listopada 2019 r., II CSK 483/18, OSP 2021, z. 2, poz. 7, z dnia 11 grudnia 2019

r., V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, z. B, poz. 20, z dnia 10 maja 2022 r., II CSKP

285/22, niepubl., z dnia 13 maja 2022 r., II CSKP 293/22, niepubl., z dnia 13 maja

2022 r., II CSKP 464/22, z dnia 24 czerwca 2022 r., II CSKP 10/22, niepubl., z dnia

28 października 2022 r., II CSKP 902/22 i II CSKP 910/22, niepubl., z dnia

8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22, niepubl., z dnia 26 stycznia 2023 r., II CSKP

722/22, niepubl., z dnia 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22, niepubl., z dnia 8 marca

2023 r., II CSKP 1095/22, niepubl., z dnia 12 kwietnia 2023 r., II CSKP 1531/22,

niepubl., z dnia 18 kwietnia 2023 r., II CSKP 1511/22, niepubl.).

Wprawdzie mogłoby się wydawać, że Trybunał Sprawiedliwości Unii

Europejskiej w wyroku z 19 czerwca 2025 r., C - 396/24, zakwestionował

dominującą w judykaturze sądów krajowych zasadę dwóch kondykcji przy

rozliczeniu wzajemnych świadczeń spełnionych przez strony na podstawie

nieważnej umowy kredytowej, jednak – jak dostrzegł Sąd Najwyższy w wyroku z 8

I CSK 525/24

7

sierpnia 2025 r., II CSKP 705/23 (LEX nr 3900146) – jego uzasadnienie nie odnosi

się ani do teorii salda ani do teorii dwóch kondykcji, jako dwóch konkurujących ze

sobą sposobów rozliczenia stron nieważnej umowy kredytu frankowego, lecz

koncentruje się na zasadzie aktualności wzbogacenia, o której mowa w art. 409 k.c.

Nie można zatem uznać, że wyrok ten podważa zasadność stosowanej dotychczas

w tym zakresie teorii dwóch kondykcji.

Z tych wszystkich względów należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej

do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1,

11 i 3 w zw. z art. 108 § 1 i z art. 391 § 1 oraz w zw. z art. 39821 k.p.c.

(AG)

[a.ł]