Sąd Najwyższy nie przyjął skargi spółki w sporze o karę umowną za opóźnienie architekta

Wyrokiem z 3 września 2024 r. Sąd Apelacyjny w Krakowie zmienił wyrok

Sądu Okręgowego w Krakowie z 11 maja 2023 r. w ten sposób, że zasądził od

pozwanej na rzecz powoda 88 270,13 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.

Pozwana wniosła skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego,

zaskarżając ten wyrok w całości. Skarżąca wskazała, że skarga kasacyjna jest

I CSK 545/25

2

oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.), gdyż Sąd drugiej instancji

naruszył art. 484 § 1 k.c., art. 58 § 2 i 3 w zw. z art. 3531 k.c., art. 472 w zw. z art.

473 § 1 k.c., uznając, że w profesjonalnym obrocie gospodarczym kara umowna nie

może mieć charakteru gwarancyjnego czy quasi-gwarancyjnego, a tym samym

strony stosunku zobowiązaniowego nie mogą rozszerzyć tą drogą zakresu

odpowiedzialności za prawidłowe wykonanie umowy. Skarżąca podniosła również,

że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona z uwagi na naruszenie przez Sąd

drugiej instancji art. 484 § 2 k.c. przez wykorzystanie okoliczności stanowiących

podstawę do miarkowania kary umownej do oceny ważności postanowienia

o karze.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną powód wniósł o odmowę przyjęcia skargi

do rozpoznania, a także o zasądzenie od pozwanej na rzecz powoda kosztów

postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm

przepisanych z odsetkami za okres od daty wyroku do dnia zapłaty.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności

w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Skarga kasacyjna stanowi

nadzwyczajny środek zaskarżenia prawomocnych orzeczeń, którego celem jest

ochrona interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości

orzecznictwa, usunięcie z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu

dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych. Ograniczenie przesłanek do

czterech ma zapewnić, że przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nastąpi

jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane te funkcje, a skarga

kasacyjna nie stanie się instrumentem wykorzystywanym w każdej sprawie.

Wskazana w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. przesłanka w postaci oczywistej

zasadności skargi kasacyjnej zachodzi wówczas, gdy zasadność zarzutów

podniesionych w skardze jest dostrzegalna prima facie, bez głębszej analizy

prawnej. Dotyczy to więc jedynie uchybień przepisom prawa materialnego albo

I CSK 545/25

3

procesowego o charakterze elementarnym, polegających w szczególności na

oparciu rozstrzygnięcia na wykładni przepisu oczywiście sprzecznej z jednolitą

i ugruntowaną jego wykładnią przyjmowaną w orzecznictwie oraz nauce prawa, na

zastosowaniu przepisu, który już nie obowiązywał, względnie na oczywiście

błędnym zastosowaniu określonego przepisu w ustalonym stanie faktycznym. Do

wykazania oczywistej zasadności skargi powinno wystarczyć jedno konkretne

twierdzenie, jedna stanowcza, przekonująca od razu teza, wskazująca racje

podważające rozstrzygnięcie poddane krytyce i zaskarżeniu (zob. postanowienia

SN: z 29 listopada 2022 r., I CSK 4912/22; z 30 listopada 2022 r., I CSK 2735/22;

z 20 października 2023 r., I CSK 1612/23; z 26 października 2023 r., I CSK 76/23,

i z 31 października 2023 r., I CSK 4805/22).

Skargi kasacyjnej nie można uznać za oczywiście uzasadnioną, o czym

świadczy już to, że powołując się na jej rzekomą oczywistą zasadność, pozwana

zawarła w skardze wielostronicowy wywód poruszający wiele wątków, przedstawiła

własną interpretację okoliczności faktycznych sprawy i przebiegu postepowania,

powołała liczne orzeczenia oraz wypowiedzi przedstawicieli literatury prawniczej.

Skoro skarżąca przyjęła konieczność zamieszczenia tak szerokiego wywodu,

oznacza to, że sama oceniła, iż uzasadnienie skargi nie jest oczywiste.

Odnosząc się do kwestii merytorycznych, należy wskazać, że

dopuszczalność zastrzegania kary umownej za opóźnienie zwykłe, tzn. gdy

niewykonanie zobowiązania w terminie nastąpiło na skutek okoliczności, za które

dłużnik nie ponosi odpowiedzialności, budzi wątpliwości. W orzecznictwie Sądu

Najwyższego wyrażono stanowisko wprost zbieżne z poglądem Sądu Apelacyjnego

wyrażonym w niniejszej sprawie, zgodnie z którym kara umowna za niedotrzymanie

terminu może być zastrzeżona jedynie w przypadku zwłoki (tj. gdy dłużnik ponosi

odpowiedzialność za nieterminowe wykonanie zobowiązania), a nie w przypadku

opóźnienia zwykłego (wyr. SN z 19 listopada 2024 r., II CSKP 1949/22). Gdyby zaś

zastrzeżenie kary umownej za opóźnienie interpretować jako rozszerzenie zakresu

okoliczności, za które dłużnik ponosi odpowiedzialność, to należy wskazać, że

w orzecznictwie Sądu Najwyższego prezentowany jest szeroko pogląd, w świetle

którego zaostrzenie odpowiedzialności dłużnika przez oderwanie jej od zasady winy

jest możliwe jedynie wtedy, gdy strony na podstawie art. 473 § 1 k.c. określą

I CSK 545/25

4

mające uzasadniać odpowiedzialność dłużnika okoliczności, niemieszczące się

w granicach wyznaczonych przez art. 472 k.c. (zob. wyroki SN: z 27 września 2013

r., I CSK 748/12, OSNC 2014, nr 6, poz. 68; z 16 listopada 2017 r., V CSK 28/17;

z 8 lipca 2022 r., II CSKP 349/22, i z 21 stycznia 2026 r., II CSKP 669/25, OSNC

2026, nr 6, poz. 55). Mimo, że stanowisko wyrażone w tych orzeczeniach nie jest

wolne od kontrowersji, pogląd z nimi zbieżny nie może zostać uznany za

oczywiście bezzasadny.

Mając powyższe na względzie, należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie za

dopuszczalne należało uznać stanowisko Sądu drugiej instancji, który przyjął, iż

powód nie mógł odpowiadać za niedochowanie terminu wydania pozwolenia na

budowę, niezależnie od tego, czy miał wpływ na jego dochowanie. Sąd ad quem

podkreślił, że przebieg właściwego postępowania administracyjnego jest

uzależniony od różnych okoliczności, często niezależnych od przyjmującego

zlecenie architekta.

Ponadto, nawet gdyby co do zasady uznać możliwość zastrzeżenia kary

umownej o charakterze gwarancyjnym, sankcjonującej każde niewykonanie

zobowiązania niezależnie od przyczyn, należy zwrócić uwagę, że Sąd drugiej

instancji uznał takie postanowienie za sprzeczne z zasadami współżycia

społecznego w konkretnych okolicznościach sprawy. Wbrew stanowisku

wyrażonemu w skardze, dokonując takiej kwalifikacji, sąd mógł wziąć pod uwagę

wszystkie możliwe czynniki, w tym również rozmiar zastrzeżonej kary, mimo że jej

rażąco wygórowana wysokość mogłaby być podstawą miarkowania, gdyby kara

została ważnie zastrzeżona. Ocena co do zgodności zastrzeżenia kary umownej

z zasadami współżycia społecznego nastąpiła bowiem nie tylko na tej podstawie.

Mając powyższe na względzie, należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej

do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1,

3 i 4 oraz art. 99 k.p.c. w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 w zw. z § 2 pkt 6 oraz § 20

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie

opłat za czynności radców prawnych.

I CSK 545/25

5

Żądanie zasądzenia odsetek od kosztów procesu zostało oddalone, gdyż

zgodnie z art. 9 ust. 6 ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy – Kodeks

postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw art. 98 § 11 k.p.c., na

podstawie którego możliwe jest zasądzenie odsetek, stosuje się w postępowaniach

wszczętych po dniu wejścia w życie wskazanej ustawy. Postępowanie w sprawie

niniejszej zostało wszczęte w kwietniu 2017 r., a więc przed wejściem w życie

nowelizacji.

(E.M.)