Bank nie przeszedł z kasacją w sprawie kredytu indeksowanego i zapłaci 2700 zł kosztów

Wyrokiem z 24 lutego 2023 r. w sprawie z powództwa J.S. i P.K. przeciwko

Bank z siedzibą w W. (dalej Bank) o ustalenie i zapłatę Sąd Okręgowy w Toruniu

umorzył postępowanie incydentalne w przedmiocie wniosku pozwanego o

odrzucenie pozwu, ustalił, że bliżej opisana umowa kredytu hipotecznego z 21

I CSK 551/25

2

marca 2008 r. jest nieważna w całości, zasądził od pozwanego na rzecz powódki

J.S. kwotę 41 605,90 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 18 marca 2022

r. do dnia zapłaty, zasądził od pozwanego na rzecz powoda P.K. kwotę 41 605,90

zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 18 marca 2022 r. do dnia zapłaty,

zasądził od pozwanego na rzecz powodów kwoty 1 963,15 zł i 10 476,86 CHF z

odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 18 marca 2022 roku do dnia zapłaty, w

pozostałym zakresie powództwo oddalił i orzekł o kosztach postępowania.

Apelacja pozwanego od tego orzeczenia została oddalona wyrokiem Sądu

Apelacyjnego w Gdańsku z 3 października 2024 r.

Pozwany Bank wniósł skargę kasacyjną opierając wniosek o jej przyjęcie do

rozpoznania na przyczynach kasacyjnych objętych art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia

przysługującym od prawomocnych orzeczeń sądu drugiej instancji, służącym

ochronie interesu publicznego przez zapewnienie jednolitości wykładni i stosowania

prawa, wkład Sądu Najwyższego w rozwój orzecznictwa i nauki prawa oraz

eliminowanie z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu nieważnym

lub orzeczeń oczywiście niezgodnych z prawem. Stosownie do 3989 § 1 k.p.c., Sąd

Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania w razie wykazania przez

stronę, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba

wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Z punktu widzenia funkcji oraz

założeń skargi kasacyjnej jako nadzwyczajnego środka zaskarżenia, rolą

„przedsądu” jest wstępna selekcja skarg pod kątem spełniania wymienionych wyżej

kryteriów (przyczyn kasacyjnych) kwalifikujących skargę do jej przedstawienia

Sądowi Najwyższemu w celu merytorycznego rozpoznania.

We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący podniósł,

że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne związane z wykładnią art. 3851

§ 1 zd. drugie k.c. w związku z art. 4 ust. 2 Dyrektywy Rady 93/13/EWG z 5

kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich

I CSK 551/25

3

(Dz.Urz. UE L nr 95, s. 29; dalej: „Dyrektywa 93/13” ) oraz art. 3852 § 2 k.c. w

związku z motywem dwudziestym pierwszym Dyrektywy 93/13 dotyczące kwestii,

czy w przypadku uznania w wyniku kontroli incydentalnej obecnych w umowie o

kredyt indeksowany kursem waluty obcej klauzul spreadowych nieokreślających

głównego przedmiotu umowy, za niedozwolone (nieuczciwe) warunki umowne,

prawidłowym jest przyjęcie nieważności całej umowy, skoro klauzule ryzyka

walutowego, określające - zgodnie z jednolitym orzecznictwem Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej - główny przedmiot tej umowy, nie stanowią

niedozwolonych (nieuczciwych) warunków umownych.

Według skarżącego w sprawie występuje także istotne zagadnienie prawne

związane z wykładnią art. 3851 § 2 k.c. w związku z art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13

oraz w związku z motywem dwudziestym pierwszym Dyrektywy 93/13,

sprowadzające się do odpowiedzi na pytanie, czy w przypadku uznania w wyniku

kontroli incydentalnej obecnych w umowie o kredyt indeksowany do waluty obcej

klauzul odnoszących się do indeksacji kredytu kursem waluty obcej za

niedozwolone (nieuczciwe) warunki umowne i w konsekwencji przyjęcia upadku

umowy jako konsekwencji wyeliminowania z niej mechanizmu indeksacji, kierując

się zasadą utrzymania umowy w mocy oraz mając na uwadze postulat

przywrócenia sytuacji prawnej i faktycznej konsumenta, w jakiej znajdowałby się on

w przypadku braku nieuczciwych warunków umownych, prawidłowe jest odwołanie

się, jako do podstawy dla określenia oprocentowania zobowiązań kredytowych

wyrażonych w walucie polskiej, do stawki referencyjnej WIBOR, skoro w umowie

wiążącej strony stawka ta występuje i jest ona definiowana jako odnosząca się do

kredytów nieindeksowanych, wyrażonych w walucie polskiej.

Kolejne przedstawione we wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania

zagadnienie prawne dotyczy kwestii, czy wobec umożliwienia kredytobiorcom

posiadającym kredyty denominowane lub indeksowane do waluty innej niż waluta

polska dokonywania spłaty rat kapitałowo-odsetkowych oraz dokonania

przedterminowej spłaty pełnej lub częściowej kwoty kredytu bezpośrednio w tej

walucie na podstawie art. 69 ust. 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo

bankowe (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1646 z późn. zm. - dalej jako „Prawo bankowe"),

uzasadnione jest przyjęcie, że kredyty denominowane lub indeksowane do waluty

I CSK 551/25

4

innej niż waluta polska są kredytami udzielonymi w złotych polskich, skoro

dokonanie przez kredytobiorcę spłaty raty kapitałowo-odsetkowej albo dokonanie

przedterminowej spłaty pełnej lub częściowej kwoty kredytu bezpośrednio w

walucie, do której denominowany lub indeksowany jest kredyt, prowadzi do

skutecznego spełnienia świadczenia wynikającego ze stosunku zobowiązaniowego

w postaci umowy kredytu oraz zaspokojenia wierzyciela w osobie kredytodawcy,

bez konieczności dokonywania jakichkolwiek przeliczeń bądź innych operacji

walutowych wpłacanych przez kredytobiorcę środków w walucie innej, niż waluta

krajowa.

Według skarżącego, potrzeba wykładni przepisów budzących poważne

wątpliwości i wywołujących rozbieżności w orzecznictwie dotyczy przepisów art. 4

ust. 2 Dyrektywy 93/13, art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13, art. 65 k.c., art. 354 k.c., art.

358 § 2 k.c., art. 385 § 1 i 2 k.c., art. 3852 k.c. oraz art. 69 ust. 3 Prawa bankowego

co do kwestii, czy wobec wyodrębnienia w konstrukcji umowy kredytu hipotecznego

indeksowanego kursem waluty obcej klauzul ryzyka walutowego oraz klauzul

spreadowych. oraz wobec ustalenia, że klauzule ryzyka walutowego określają

główny przedmiot umowy kredytu, a tym samym wchodzą w zakres stosowania art.

3851 § 1 zdanie drugie k.c. i nie są poddawane ocenie przez pryzmat nieuczciwego

(niedozwolonego) charakteru tych klauzul, przy uprzednim stwierdzeniu przez sąd

przeprowadzający badanie, że zostały one w konkretnej umowie kredytowej

sporządzone przez przedsiębiorcę w jasny i zrozumiały sposób (zostały

sformułowane w sposób jednoznaczny), w razie jednoczesnego ustalenia przez ten

sąd, że obecne w umowie klauzule spreadowe stanowią nieuczciwe (niedozwolone)

warunki umowne, sąd: władny jest wyeliminować z łączącej strony umowy o kredyt

indeksowany zarówno klauzule ryzyka walutowego, jak i klauzule spreadowe,

pozbawiając tym samym umowę jej indeksowanego charakteru, w konsekwencji

stwierdzając jej nieważność w całości, zaś w przypadku odpowiedzi negatywnej,

czy władny jest odwołać się w miejsce uznanych za nieuczciwe postanowień

umownych do: bezwzględnie obowiązującej i bezpośrednio stosowanej normy

prawa krajowego w postaci art. 69 ust. 3 Prawa bankowego, albo wykładni

oświadczeń woli stron stosunku umownego w myśl art. 65 k.c., albo przepisu prawa

I CSK 551/25

5

krajowego o charakterze dyspozytywnym w postaci art. 358 § 2 k.c., mając na

względzie realizację celu Dyrektywy 93/13.

Skarżący wskazał, że przyczyna kasacyjna w postaci potrzeby wykładni

przepisów prawnych wywołujących rozbieżności w orzecznictwie dotyczy również

przepisu art. 189 k.p.c. w kontekście występujących w orzecznictwie rozbieżności

co do kwestii, czy kredytobiorcy posiadają interes prawny w żądaniu ustalenia

nieważności umowy, w przypadku gdy przysługuje im dalej idące roszczenie o

zapłatę.

W nawiązaniu do tak sformułowanych przyczyn kasacyjnych należy

przypomnieć, że istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1

k.p.c. jest problem nowy i dotychczas niewyjaśniony, dotyczący ważnego

abstrakcyjnego zagadnienia jurydycznego, którego rozstrzygnięcie przez Sąd

Najwyższy przy okazji rozpoznania skargi kasacyjnej przyczyni się do rozwoju

prawa i orzecznictwa oraz będzie miało znaczenie nie tylko dla tej konkretnej,

jednostkowej sprawy, ale także dla innych podobnych spraw. Skarżący powinien

sformułować to zagadnienie w sposób przyjęty przy przedstawianiu przez sąd

powszechny zagadnienia prawnego do rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy;

przedstawić pogłębiony wywód prawny uzasadniający zgłoszone wątpliwości,

wykazać zasadność preferowanego sposobu jego rozstrzygnięcia, a także

wadliwość rozwiązania przez Sąd drugiej instancji postawionego problemu

prawnego w sposób rzutujący na wynik sprawy. Na gruncie drugiej przyczyny

kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) rozbieżności w orzecznictwie należy

interpretować jako brak zgodności rozstrzygnięć w sprawach o takich samych lub

bardzo podobnych stanach faktycznych, w których mają zastosowanie te same

przepisy, wykładane lub stosowane w sposób prowadzący do odmiennych -

zróżnicowanych albo sprzecznych - orzeczeń albo decyzji procesowych. Wskazując

na tę przyczynę kasacyjną, skarżący powinien opisać, na czym polega trudność w

interpretacji określonych przepisów prowadząca do niepożądanego wyżej stanu

oraz zilustrować swoje twierdzenia przykładami takich rozbieżnych rozstrzygnięć..

Sformułowane przez skarżącego wątpliwości prawne zostały już

rozstrzygnięte w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE)

I CSK 551/25

6

oraz Sądu Najwyższego. Wskazano w nim, że określenie wysokości świadczenia z

tytułu zwrotu kredytu obciążającego konsumenta z odwołaniem do tabel kursów

walut obcych ustalanych jednostronnie przez bank, bez wskazania obiektywnych

kryteriów, jest nietransparentne, pozostawia pole do arbitralnego działania banku i

w ten sposób obarcza kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem, narusza

równorzędność stron, w związku z czym tego rodzaju postanowienia umowne mają

charakter niedozwolony w rozumieniu art. 3851 k.c. (zob. wyroki Sądu Najwyższego

z 22 stycznia 2016 r., I CSK 1049/14, OSNC 2016, Nr 11, poz. 134, z 1 marca 2017

r., IV CSK 285/16, z 27 lutego 2019 r., II CSK 19/18, z 11 grudnia 2019 r., V CSK

382/18, OSNC-ZD 2021, Nr 2, poz. 20; z 30 września 2020 r., I CSK 556/18, z 24

lutego 2022 r., II CSKP 45/22, z 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22). Klauzule

kształtujące mechanizm indeksacji, określają główne świadczenie kredytobiorcy w

rozumieniu art. 3851 § 1 zdanie drugie k.c., a zatem podlegają kontroli, jeśli nie

zostały sformułowane w jednoznaczny sposób (zob. wyroki Sądu Najwyższego z 4

kwietnia 2019 r., I CSK 159/17, z 9 maja 2019 r., I CSK 242/18, z 21 czerwca 2021

r., I CSKP 55/21 oraz z 3 lutego 2022 r., II CSKP 459/22). Postanowienia umowne

są wyrażone prostym i zrozumiałym językiem, gdy umowa przedstawia w sposób

przejrzysty konkretne działanie mechanizmu, do którego odnosi się dane

postanowienie, umożliwiając konsumentowi orientację, w oparciu o jednoznaczne i

zrozumiałe kryteria, co do wypływających dla niego z tej umowy konsekwencji

ekonomicznych (zob. wyroki TSUE: z 20 września 2017 r., C-186/16; z 3

października 2019 r., C-260/18 oraz z 30 kwietnia 2014 r., C-26/13; wyroki Sądu

Najwyższego z 27 listopada 2019 r., II CSK 483/18, z 10 maja 2022 r., II CSKP

285/22, z 13 maja 2022 r., II CSKP 293/22 i z 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22).

Sąd Najwyższy wyjaśnił już również, że klauzula ryzyka walutowego i klauzula

kursowa określająca przeliczenie zobowiązań stron (tzw. klauzula spreadowa) - w

ramach przyjętego w umowie mechanizmu waloryzacji są ze sobą ściśle

powiązane, co ma istotne znaczenie z perspektywy oceny, czy określają one

główne świadczenia stron, czy zostały sformułowane w sposób jednoznaczny, a

także w płaszczyźnie możliwości utrzymania umowy w mocy, a ich rozszczepienie

jest zabiegiem sztucznym (zob. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z 20 lutego 2023 r.,

II CSKP 809/22 i z 29 listopada 2023 r., II CSKP 1460/22 i dalsze powołane tam

I CSK 551/25

7

orzecznictwo). Oceny abuzywności postanowienia umownego dokonuje się według

stanu z chwili zawarcia umowy, a nie następczo, co oznacza, że ocena

niedozwolonego charakteru postanowienia nie może uwzględniać okoliczności

powstałych po zawarciu umowy - w tym także sposobu stosowania postanowienia

umowy w praktyce (zob. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 20

czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1. poz. 2). Uznanie klauzul

przeliczeniowych za abuzywne oznacza, że są one - z mocy samego prawa od

momentu zawarcia umowy - bezskuteczne (nie wiążą) konsumentów (art. 3851 § 1

k.c.), aczkolwiek strony pozostają związane umową w pozostałym zakresie, jeśli

jest to tylko możliwe. Stwierdzenie niedozwolonego charakteru postanowienia w

umowie kredytu może uzasadniać uznanie umowy za nieważną. Umowa będzie

dotknięta nieważnością, gdy bez abuzywnych postanowień jej obowiązywanie nie

jest możliwe w świetle prawa krajowego i nie zaszły przesłanki umożliwiające

zastosowanie regulacji zastępczej, a konsument postanowień abuzywnych nie

potwierdził, nie udzielając następczo świadomej i wolnej zgody na te klauzule i tym

samym odmawiając przywrócenia im skuteczności z mocą wsteczną (zob. uchwała

składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC

2021, Nr 9, poz. 56; uchwała Sądu Najwyższego z 16 lutego 2021 r., III CZP 11/20,

OSNC 2021, Nr 6, poz. 40; wyroki TSUE z 3 października 2019 r., C-260/18 i z 29

kwietnia 2021 r., C-19/20, oraz wyroki Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2019 r., V

CSK 382/18, OSNC-ZD, 2021, Nr 2, poz. 20, z 16 września 2021 r., I CSKP 166/21

i z 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22). Sąd Najwyższy wypowiedział się także w

kwestii, czy bez dotkniętych abuzywnością. klauzul przeliczeniowych, umowa

kredytu indeksowanego do waluty obcej może nadal obowiązywać, wskazując, że

wyeliminowanie tych klauzul prowadzi także do upadku klauzuli ryzyka walutowego,

charakterystycznego dla umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej i

uzasadniającego powiązanie stawki oprocentowania ze stawką LIBOR, co jest

równoznaczne z tak daleko idącym przekształceniem umowy, iż należy ją uznać za

umowę o odmiennej istocie i charakterze niż zamierzone przez strony, choćby

nadal chodziło tu tylko o inny podtyp czy wariant umowy kredytu. Wyłączył

dopuszczalność zastąpienia abuzywnych postanowień umownych przepisami

dyspozytywnymi lub zwyczajami, przez zastosowanie średniego kursu NBP w

I CSK 551/25

8

oparciu o art. 358 § 2 k.c. lub art. 41 prawa wekslowego, ewentualnie w oparciu o

wykładnię umowy przy zastosowaniu art. 65 k.c. (zob. wyroki z 8 listopada 2022 r.,

II CSKP 1153/22 i z 31 stycznia 2023 r., II CSKP 941/22). Wskazał, że jeżeli bez

niedozwolonych postanowień umownych umowa nie może obowiązywać, a nie są

spełnione przesłanki uzupełnienia luki przez regulację zastępczą i konsument nie

wyraził świadomie i swobodnie woli sanowania postanowienia, umowa jest trwale

bezskuteczna (nieważna), a podstawą tej nieważności jest art. 58 k.c. (zob. wyroki

Sądu Najwyższego z 16 września 2021 r., I CSKP 166/21; z 25 lipca 2023 r., II

CSKP 1487/22; z 25 października 2023 r., II CSKP 820/23; z 9 stycznia 2024 r., II

CSKP 874/22 oraz z 6 września 2024 r., II CSKP 1644/22). Sąd Najwyższy

wypowiedział się także co do znaczenia nowelizacji prawa bankowego dokonanej

tak zwaną ustawą antyspreadową czyli ustawą z 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy

- Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 165, poz. 984) dla bytu

prawnego umów zawartych przed wejściem w życie tej noweli (zob. wyroki Sądu

Najwyższego: z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, nr B, poz. 20;

z 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22 i z 28 października 2022 r., II CSKP 894/22).

Wypowiedziano się także za istnieniem interesu prawnego konsumenta w żądaniu

przez niego ustalenia nieważności umowy kredytu (ściślej ustalenia nieistnienia

wynikającego z niej stosunku prawnego kredytu – zob. uzasadnienie uchwał Sądu

Najwyższego z 17 grudnia 1993 r., III CZP 171/93, OSNCP 1994, nr 7-8, poz. 149 i

z 20 października 2015 r., III CZP 27/15, OSNC 2016, Nr 3, poz. 31, uchwały Sądu

Najwyższego z 23 września 2010 r., III CZP 57/10, OSNC 2011, Nr 2, poz. 14 i z 15

września 2020 r., III CZP 87/19, OSNC 2021, Nr 2, poz. 11 oraz wyroki Sądu

Najwyższego z 2 lipca 2015 r., V CSK 640/14; z 2 lutego 2006 r., II CK 395/05; z 25

lutego 2022 r., II CSKP 87/22; z 28 lipca 2023 r., II CSKP 611/22; z 6 listopada

2015 r., II CSK 56/15, z 17 lutego 2016 r., III CSK 148/15, z 10 maja 2021 r., I

CSKP 64/21, OSNC 2022, Nr 3, poz. 28 oraz z 20 czerwca 2022 r., II CSKP

701/22).

W tym stanie rzeczy orzeczono, jak w sentencji. O kosztach postępowania

kasacyjnego na rzecz powodów orzeczono na podstawie art. 98 § 1 i § 11 k.p.c. w

zw. z art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c. oraz § 2 pkt 6 i § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia

I CSK 551/25

9

Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za

czynności adwokackie (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 215).

(A.D.)

[SOP]