Ewentualny zarzut potrącenia banku w sprawie kredytu CHF. SN nie przyjął skargi powódki

Wyrokiem z dnia 29 września 2025 r. Sąd Apelacyjny w Gdańsku, po

rozpoznaniu sprawy w następstwie apelacji pozwanego, w punkcie pierwszym (1)

zmienił wyrok Sądu Okręgowego w Toruniu z dnia 26 stycznia 2024 r. - ustalający,

że bliżej oznaczona umowa kredytu z dnia 20 czerwca 2008 r. zawarta między

powódką i R.M. a poprzednikiem prawnym pozwanego Banku jest nieważna w

całości (pkt I), zasądzający od pozwanego Banku na rzecz powódki kwoty

135.550,03 zł oraz 11.572,73 CHF z bliżej oznaczonymi odsetkami (pkt II) oraz

oddalający powództwo o zapłatę w pozostałej części (pkt III) – w punkcie drugim (II)

w ten sposób, że zasądzone w nim od pozwanego na rzecz powódki kwoty

135.550,03 zł oraz 11.572,73 CHF z odsetkami obniżył do kwoty 2.263,64 CHF z

bliżej oznaczonymi odsetkami i oddalił powództwo o zapłatę w pozostałym zakresie,

a w punkcie drugim (2) oddalił apelację w pozostałym zakresie.

W skardze kasacyjnej, w uzasadnieniu wniosku o jej przyjęcie do rozpoznania,

pozwany wskazał przyczyny kasacyjne określone w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Jego

zdaniem w sprawie występuje niewątpliwa, widoczna na pierwszy rzut oka, bez

konieczności głębszej analizy, sprzeczność wyroku z przepisami prawa

niepodlegającymi różnej wykładni. Wyrok ten bowiem nie respektuje ugruntowanego

stanowiska Sądu Najwyższego, zgodnie z którym bank, nie przesądzając, czy jego

własna wierzytelność w ogóle istnieje, nie może postawić jej w stan wymagalności,

co w konsekwencji wyłącza możliwość skutecznego potrącenia; warunkowe

podniesienie w postępowaniu sądowym zarzutu potrącenia w sytuacji przedstawienia

do potrącenia niewymagalnej wierzytelności jest nieskuteczne.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Z art. 3981 § 1 k.p.c. wynika, że skarga kasacyjna przysługuje co do zasady

od prawomocnych orzeczeń sądów drugiej instancji, a więc orzeczeń wieńczących

dwuinstancyjne postępowanie sądowe, w którym sądy obu instancji dysponują pełną

kognicją w zakresie faktów i dowodów. Jednakże zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd

Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania tylko wtedy, gdy w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności

w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna

I CSK 577/26

3

jest oczywiście uzasadniona. W zamyśle ustawodawcy skarga kasacyjna stanowi

zatem nadzwyczajny środek zaskarżenia, którego rozpoznanie przez Sąd Najwyższy

musi być uzasadnione względami o szczególnej doniosłości, wykraczającymi poza

indywidualny interes skarżącego, a mającymi swoje źródło w interesie publicznym,

w szczególności przez zapewnienie jednolitej wykładni i stosowania prawa.

Wyłączną podstawą oceny pod kątem przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania są

wskazane w niej przyczyny kasacyjne wraz z uzasadnieniem (art. 3984 § 2 k.p.c.).

Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego, skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., jeżeli zachodzi

niewątpliwa, widoczna na pierwszy rzut oka, tj. bez konieczności głębszej analizy,

sprzeczność orzeczenia z przepisami prawa nie podlegającymi różnej wykładni (zob.

np. postanowienie Sądu Najwyższego z 24 sierpnia 2016 r., II CSK 94/16, niepubl.)

i w wyniku takiego naruszenia prawa zapadło w drugiej instancji orzeczenie

oczywiście wadliwe. O przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania nie decyduje

samo oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub

procesowego przez sąd, który wydał zaskarżone orzeczenie, lecz sytuacja, w której

naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (zob.

np. postanowienia Sądu Najwyższego z 15 października 2015 r., III CSK 198/15,

niepubl.; z 13 kwietnia 2016 r., V CSK 622/15, niepubl.; z 2 czerwca 2016 r.,

III CSK 113/16, niepubl.; z 27 października 2016 r., III CSK 217/16, niepubl.;

z 29 września 2017 r., V CSK 162/17, niepubl.; z 7 marca 2018 r., I CSK 664/17,

niepubl.; z 18 kwietnia 2018 r., II CSK 726/17, niepubl.; z 5 października 2018 r.,

V CSK 168/18, niepubl.).

Skarżący nie wykazał, by zaskarżony wyrok był dotknięty tego rodzaju

nieprawidłowościami. W orzecznictwie Sądu Najwyższego nie budzi już obecnie

wątpliwości, że skuteczności oświadczenia o skorzystaniu z zarzutu potrącenia nie

podważa jego złożenie na wypadek uznania przez sąd, iż umowa kredytu jest

nieważna, gdyż podniesienie takiego zarzutu w sposób ewentualny jest

dopuszczalne. Trzeba bowiem mieć na względzie, że zarzut taki zostaje złożony w

związku z prowadzonym postępowaniem sądowym, w sytuacji niepewności prawnej

co do tego, czy umowa jest nieważna, a tym samym, czy stronie przeciwnej w

rzeczywistości przysługuje roszczenie o zwrot świadczenia. Niepewność ta ustaje

dopiero z chwilą wydania prawomocnego wyroku, a uwzględnienie zarzutu

I CSK 577/26

4

zatrzymania przez sąd jest możliwe tylko wtedy, gdy sąd ostatecznie uzna, że doszło

do nieważności umowy. Nie ma też podstaw, by niepewność tę utożsamiać ze

zdarzeniem przyszłym i niepewnym (art. 89 k.c.), ponieważ chodzi tu o stan już

obiektywnie istniejący, a niepewność ma jedynie charakter procesowy. Nie zachodzi

tu również kolizja z zakazem warunkowych czynności procesowych, gdyż nie

uniemożliwia on jednoczesnego korzystania przez pozwanego z kilku, pozostających

w zależności sposobów obrony; w takiej sytuacji pozwany podnosi zarzuty w sposób

ewentualny, na wypadek gdyby zarzuty podnoszone przez niego w pierwszej

kolejności okazały się bezzasadne (por. co do dopuszczalności ewentualnego

zarzutu zatrzymania wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 marca 2024 r., II CSKP

183/23, niepubl.; co do potrącenia por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 14 listopada

2008 r., V CSK 169/08, niepubl., z dnia 9 listopada 2011 r., II CSK 70/11, niepubl., z

dnia 6 czerwca 2023 r., II CSKP 1183/22, niepubl.). Również w orzecznictwie

Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej uznaje się, że prawo unijne nie

sprzeciwia się podnoszeniu zarzutu potrącenia na wypadek uznania przez sąd, iż

umowa kredytu jest nieważna (por. co do dopuszczalności ewentualnego zarzutu

potrącenia wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 22 stycznia

2026 r., C-902/24, Herchoski, pkt 68-72). Co najmniej implicite koncepcja ta zakłada,

że związane z tym odroczenie wymagalności roszczenia restytucyjnego – zgodnie

ze stanowiskiem Trybunału wezwanie, które bank doręcza konsumentowi w celu

zwrotu pożyczonego kapitału, nie może wywoływać skutków, w szczególności do

celów zapłaty odsetek za opóźnienie, do czasu ostatecznego stwierdzenia

nieważności tej umowy (pkt 74) - nie podważa skuteczności potrącenia. Jeżeli

bowiem konsument może żądać od właściwego sądu, aby w razie stwierdzenia przez

ten sąd nieważności umowy, którą konsument zawarł z przedsiębiorcą, nakazał temu

przedsiębiorcy zwrot świadczeń otrzymanych przez wspomnianego konsumenta na

podstawie tej umowy, zasada równości broni, która jest odpowiednikiem samego

pojęcia rzetelnego procesu wymaga, aby przedsiębiorca ten miał z kolei możliwość

uzyskania zwrotu świadczeń, które spełnił na rzecz tego samego konsumenta, w tym

w drodze ewentualnego zarzutu potrącenia, podniesionego na wypadek oddalenia

głównego zarzutu obrony tego przedsiębiorcy opartego na ważności wspomnianej

umowy (pkt 72).

W świetle tego orzecznictwa rozstrzygnięcie Sądu Apelacyjnego nie może być

uznane za oczywiście nieprawidłowe.

I CSK 577/26

5

Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy postanowił,

jak w sentencji.

(K.L.)

[SOP]