Sąd Najwyższy nie przyjął skargi kasacyjnej powoda w sporze o zapłatę z pozwaną spółką

Wyrokiem z 27 listopada 2023 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie w sprawie

z powództwa J.L. przeciwko T. S.A. w W. o zapłatę, na skutek apelacji pozwanej od

wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z 24 sierpnia 2021 r., zmienił wyrok Sądu

pierwszej instancji: w punkcie pierwszym w ten sposób, że powództwo oddalił (pkt

I.1), w punkcie trzecim w ten sposób, że odstąpił od obciążania powoda kosztami

zastępstwa procesowego na rzecz pozwanej (pkt I.2); odstąpił od obciążania

powoda kosztami postępowania apelacyjnego (pkt II).

Powód wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu drugiej instancji,

zaskarżając to orzeczenie w całości oraz wnosząc o jego uchylenie w całości i

I CSK 581/26

2

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu w

Warszawie oraz o zasądzenie od pozwanej na rzecz powoda kosztów

postępowania przed Sądem Najwyższym, w tym kosztów zastępstwa procesowego

według norm przepisanych.

Uzasadniając wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powód

wskazał, że w sprawie występują zagadnienia prawne, które skarżący sformułował

w postaci następujących pytań:

1) czy w kontekście badania odpowiedzialności zawodowego pełnomocnika

(adwokata) przesłanką odpowiedzialności za szkodę (art. 471 § 1 k.c.) może być

skutek nienależytego wykonania zobowiązania poprzez zamknięcie możliwości

dochodzenia przez jego mocodawcę praw przed Sądem Najwyższym oraz

Europejskim Trybunałem Praw Człowieka w Strasburgu, jako naruszenie

konstytucyjnego prawa do dochodzenia sprawiedliwości przed Sądem wyższej

instancji, tj. gwarancji wynikającej z art. 176 Konstytucji RP w świetle zarzutu

przedawnienia podniesionego przez prokuratora?;

2) czy sąd w toku postępowania o zasądzenie odszkodowania z tytułu

odpowiedzialności zawodowego pełnomocnika (adwokata) powinien badać

przesłanki podnoszenia przez prokuratora w toku postępowania o zasądzenie

roszczeń z art. 552 k.p.k. zarzutu przedawnienia oraz uznać go, w realiach

prawnych zarzutu przedawnienia, jako sprzeczny z zasadami współżycia

społecznego (art. 5 k.c.) - zasadą równości wobec prawa, równego traktowania

obywateli przez organy władzy publicznej oraz jako działanie pozostające w

opozycji do podstawowych zasad wynikających z Konstytucji RP (art. 41 ust. 5)

oraz Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (art. 5 ust. 5),

dla ustalenia wyniku postępowania odwoławczego, które nie zostało zainicjowane z

uwagi na odrzucenie z powodu wniesienia apelacji przez pełnomocnika po terminie,

a w konsekwencji ustalenia jego odpowiedzialności w świetle adekwatnego związku

przyczynowego wynikającego z art. 361 k.c.”.

Pozwana złożyła odpowiedź na skargę kasacyjną powoda, wnosząc o jej

nieprzyjęcie do rozpoznania, ewentualnie o jej oddalenie oraz o zasądzenie od

powoda na swoją rzecz kosztów postępowania kasacyjnego według norm

I CSK 581/26

3

przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego wraz z odsetkami

ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia

zapłaty.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna wniesiona przez powoda nie kwalifikowała się do przyjęcia

celem jej merytorycznego rozpoznania.

Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, a zarazem

kwalifikowanym pismem procesowym o ściśle określonej przez ustawę treści. Sąd

Najwyższy, rozpoznając ten nadzwyczajny środek zaskarżenia, nie jest trzecią

instancją sądową, lecz działa w interesie publicznym (postanowienie SN

z 27 stycznia 2009 r., V CSK 358/08), na rzecz Państwa jako dobra wspólnego

(postanowienie SN z 11 lutego 2009 r., V CSK 388/08), jakkolwiek nie oznacza to

braku indywidualnego interesu skarżącego w rozpoznaniu nadzwyczajnego środka

zaskarżenia, a w konsekwencji także weryfikacji tego interesu (gravamen). Jednak

przede wszystkim skarga kasacyjna ma służyć ochronie prawidłowego

wykonywania (stosowania) prawa oraz jego jednolitej wykładni. Interes prywatny

uwzględnia zaś tylko na tyle, na ile może się on stać podłożem zaspokojenia

interesu ogólnego (zob. aktualne uwagi w postanowieniu SN z 4 lutego 2000 r., II

CZ 178/99).

Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji tego celu służy przewidziana

w art. 3989 k.p.c. instytucja tzw. przedsądu, w ramach której Sąd Najwyższy

dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem

Najwyższym jest ograniczony - co należy podkreślić - wyłącznie do zbadania

przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., nie zaś merytorycznej

oceny skargi kasacyjnej (postanowienie SN z 12 marca 2024 r., I CSK 254/23).

Na etapie przedsądu Sąd Najwyższy ocenia wyłącznie wniosek o przyjęcie

skargi kasacyjnej do rozpoznania oraz jego uzasadnienie. Wniosek ten stanowi

element konstrukcyjny skargi odrębny od podstaw skargi i ich uzasadnienia, które

są oceniane dopiero, gdy skarga kasacyjna zostanie przyjęta do rozpoznania.

Dla spełnienia wymagania przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. konieczne

jest zawarcie w skardze kasacyjnej odrębnego wniosku o jej przyjęcie do

I CSK 581/26

4

rozpoznania, zawierającego profesjonalny wywód prawny nawiązujący do

wskazanych w art. 3989 § 1 k.p.c. przesłanek przedsądu ze wskazaniem, które z

nich występują w sprawie i z uzasadnieniem stanowiska skarżącego

(postanowienie SN z 17 czerwca 2021 r., IV CSK 1/21).

Jako przyczynę kasacyjną mającą uzasadniać przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania skarżący wskazał występowanie w sprawie dwóch istotnych zagadnień

prawnych.

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego zagadnienie

prawne powinno być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się w

stanie faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń,

a jednocześnie być przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, aby

umożliwić Sądowi Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi,

niesprowadzającej się do samej subsumpcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu

(postanowienie SN z 20 maja 2021 r., II CSK 132/21).

Takie zagadnienie powinno zostać sformułowane wraz z przytoczeniem

argumentów prawnych świadczących o rozbieżnych ocenach prawnych (zob.

np. postanowienia Sądu Najwyższego: z 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC

2002 r., nr 1, poz. 11; z 7 czerwca 2005 r., V CKN 3/05; z 16 marca 2007 r., III CSK

34/07). Konieczne jest też wskazanie argumentów przekonujących o istotności

zagadnienia (zob. postanowienie SN z 24 lipca 2007 r., IV CSK 207/07), możliwych

kierunków interpretacyjnych (postanowienie SN z 14 listopada 2024 r., I CSK

3078/23) oraz własnego stanowiska skarżącego (postanowienie SN z 30 stycznia

2023 r.,I CSK 2599/22). Ponadto, ma to być zagadnienie nowe, nierozwiązane

dotąd w orzecznictwie, którego rozstrzygnięcie może przyczynić się do rozwoju

prawa (postanowienia SN: z 10 maja 2001 r., II CZ 35/01; z 11 stycznia 2002 r., III

CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12, poz. 151; z 11 lutego 2009 r., V CSK 388/08).

Odnosząc się do pierwszego zagadnienia przedstawionego przez powoda,

wywód zawarty w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania zmierza do stwierdzenia, że przesłanką odpowiedzialności

odszkodowawczej ma być już samo pozbawienie możliwości skorzystania z

określonych środków prawnych na skutek zaniedbania, którego dopuścił się

I CSK 581/26

5

profesjonalny pełnomocnik. Tymczasem strona skarżąca zdaje się tracić z pola

widzenia okoliczność, iż odpowiedzialność odszkodowawczej na podstawie art. 471

k.c. wynika z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, powstania

z tego powodu szkody majątkowej (rzeczywistej lub w postaci tzw. utraconych

korzyści) oraz musi występować adekwatny związek przyczynowy pomiędzy

niewykonaniem lub nienależytym wykonaniem zobowiązania a szkodą. Ciężar

dowodu w zakresie wykazania wszystkich przesłanek spoczywa na podmiocie

dochodzącym roszczenia odszkodowawczego.

Również drugie z zagadnień sformułowanych nie uzasadnia przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania. Analiza dotycząca badania przez sąd w procesie

odszkodowawczym zasadności podniesienia przez prokuratora zarzutu

przedawnienia, która to analiza (konieczność jej dokonania) jest przedmiotem

przedstawionego przez skarżącego zagadnienia, została dokonana przez Sąd

odwoławczy. Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy byłoby zatem

rozstrzyganie, w ramach merytorycznego rozpoznawania skargi kasacyjnej, czy

dokonanie takiej analizy jest konieczne. Odpowiedź pozytywna potwierdziłaby

słuszność stanowiska Sądu odwoławczego, który uznał za zasadne dokonanie

takiej analizy, a odpowiedź negatywna nie uzasadniałaby uchylenia zaskarżonego

wyroku z uwagi na niewykazanie przez powoda szkody na skutek nienależytego

wykonania zobowiązania przez pełnomocnika procesowego reprezentującego

powoda w postępowaniu o zapłatę zadośćuczynienia za niesłuszne tymczasowe

aresztowanie.

Ponadto nie jest możliwe udzielenie uniwersalnej odpowiedzi na pytanie, czy

w każdej tego rodzaju sprawie co sprawa niniejsza, sąd, oceniając zasadność

roszczenia odszkodowawczego dochodzonego od pełnomocnika procesowego,

powinien automatycznie uznawać, że zarzut przedawnienia zgłoszony przez

prokuratora w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 552 k.p.k. i n. stanowi

nadużycie prawa. Ocena takiego zarzutu ze swej istoty wymaga bowiem oceny

całokształtu okoliczności danej sprawy (zob. np. wyroki SN: z 26 kwietnia 2023 r., II

CSKP 1375/22 i z 20 listopada 2024 r., II CSKP 1092/22). W konsekwencji

wykluczone jest przyjęcie stanowiska, że w każdej sprawie prowadzonej na

I CSK 581/26

6

podstawie art. 552 k.p.k i i n. zgłoszenie przez prokuratora zarzutu przedawnienia

należałoby oceniać jako nadużycie prawa.

W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd drugiej instancji wskazał, iż z

uwagi na konieczność oceny, czy apelacja oparta na zarzucie naruszenia art. 5

k.c., gdyby została wniesiona z zachowaniem ustawowego terminu, miałaby realne

szanse na jej uwzględnienie, biorąc pod uwagę stan prawny i orzecznictwo

dotyczące art. 555 k.p.k. ukształtowane w okresie wniesienia apelacji. Już z tego

względu bezprzedmiotowe było odwoływanie się przez Sąd Okręgowy do

nowelizacji przepisu art. 555 k.p.k. dokonywanych w latach 2013 - 2016. W

orzecznictwie sądów powszechnych z tego wcześniejszego okresu, przy założeniu,

że pełnomocnik działał z należytą starannością, dominował pogląd, że

konstytucyjny charakter prawa do żądania zadośćuczynienia za niewątpliwie

niesłuszne pozbawienie wolności lub zatrzymanie, nie zwalnia uprawnionych z

obowiązku respektowania przepisów regulujących sposób realizacji tego prawa,

począwszy od terminowego zgłoszenia żądania, które ulega przedawnieniu po

upływie określonego terminu, a także podjęcia ciężaru dowodzenia tegoż

roszczenia, zaś kwestionowanie natomiast jedynie słuszności określonego przez

ustawodawcę terminu przedawnienia oraz powierzchowna i pobieżna próba

wykazania, że termin ten winien być znacznie dłuższy i „został bezzasadnie

skrócony” w porównaniu do innych przepisów wskazanych w kodeksie cywilnym

(art. 416 k.c. i 442 1 § 1 k.c.) i winien wynosić 3 lata, wykracza poza poprawnie

skonstruowane zarzuty apelacyjne i że w wypadku podniesienia przez prokuratora

zarzutu przedawnienia ustalenie przez sąd, iż niedotrzymania przez żądającego

odszkodowania za niesłuszne tymczasowe aresztowanie terminu określonego w

art. 555 k.p.k. nie usprawiedliwiają żadne wyjątkowe okoliczności, powoduje

oddalenie żądania, zaś do wyjątkowych okoliczności, o których mowa w art. 555

k.p.k., można zaliczyć długotrwałą obłożną chorobę, całkowity upadek z sił

powodujący konieczność zapewnienia opieki osoby trzeciej w sprawach codziennej

egzystencji, choroba psychiczna, ubezwłasnowolnienie, długotrwały pobyt za

granicą połączony z niemożnością nawiązania kontaktu z krajem (wyrok Sądu

Apelacyjnego w Gdańsku z 30 sierpnia 2012 r. II AKa 261/12). W rozpoznawanej

sprawie w ocenie Sądu Apelacyjnego nie mógł prowadzić do uznania apelacji za

I CSK 581/26

7

zasadną podkreślany przez Sąd Okręgowy fakt, że powód nie został pouczony o

możliwości złożenia wniosku o przyznanie zadośćuczynienia, nie jest to bowiem

okoliczność, która uniemożliwiała powodowi skorzystanie z uprawnienia do

dochodzenia zadośćuczynienia. Jak podkreślono dalej w uzasadnieniu, „należy

bowiem zwrócić uwagę na zeznania powoda złożone (…) przed Sądem

Okręgowym w Warszawie w dniu 3 grudnia 2009 r., w których powód stwierdził, że

mniej więcej po roku od opuszczenia aresztu odbył konsultację telefoniczną z

adwokatem, z której dowiedział się o terminie do składania wniosku o przyznanie

zadośćuczynienia”. Powód opuścił areszt w styczniu 2000 r., wskazana rozmowa

obyła się na początku 2001 r., wniosek o zasądzenie zadośćuczynienia powód

złożył 14 stycznia 2003 r. Jak wynika z ustaleń Sądu, powód ani w składanych w

2009 r. zeznaniach, ani w toku postępowania w sprawie VIII Ko 170/09 nie wskazał

na żadne okoliczności wyjątkowe, które uniemożliwiałaby mu wystąpienie z

żądaniem w 2001 czy 2002 r.”. Nie można zatem uznać, iż okoliczności te mogą

stanowić podstawę do uznania, że w tym zakresie występuje istotne zagadnienie

prawne, które ma walor nie tylko istotny dla skarżącego dla oceny prawidłowości

oceny jego żądań przez Sądy meriti (co w istocie zmierzałoby do uczynienia Sądu

Najwyższego kolejną instancją odwoławczą, a nie temu służy instytucja skargi

kasacyjnej), ale także wymiar uniwersalny, tj. znaczenie prawne w wymiarze

abstrakcyjnym.

W tych okolicznościach przedstawiona argumentacja w ramach

uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie daje

podstaw do jej uwzględnienia.

Z przytoczonych względów należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.). Mając na uwadze całokształt okoliczności

sprawy, Sąd Najwyższy postanowił nie obciążać powoda kosztami postępowania

kasacyjnego (art. 102 w zw. z art. 108 § 1, art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c.).

Kamil Zaradkiewicz

[M.O.]

I CSK 581/26

8

[a.ł]