Sąd Najwyższy nie przyjął skargi syndyka banku w sprawie kredytu, a klientka dostanie obrońcę z urzędu za 2700 zł

Powód Syndyk masy upadłości Bank S.A. w upadłości w W. wniósł skargę

kasacyjną

od

wyroku

Sądu

Apelacyjnego

w

Łodzi

z 17 lipca 2025 r., wydanego w sprawie przeciwko pozwanej E.M.

o zapłatę.

I CSK 599/26

2

Pozwana wniosła o odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania oraz

zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości

lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Tylko na tych

przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo

jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej

funkcje publicznoprawne. Zatem nie w każdej sprawie, skarga kasacyjna może być

przyjęta do rozpoznania. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie

rozpoznaje sprawy, a jedynie skargę, będącą szczególnym środkiem zaskarżenia.

W judykaturze Sądu Najwyższego, odwołującej się do orzecznictwa Europejskiego

Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu, jeszcze w okresie obowiązywania kasacji

zostało utrwalone stanowisko, że ograniczenie dostępności i dopuszczalności

kasacji nie jest sprzeczne z Konstytucją RP, ani z wiążącymi Polskę

postanowieniami konwencji międzynarodowych (zob. uzasadnienie uchwały składu

7 sędziów SN z 17 stycznia 2001 r., III CZP 49/00, OSNC 2001, Nr 4, poz. 53).

Podstawowym celem postępowania kasacyjnego jest ochrona interesu publicznego

przez zapewnienie jednolitości wykładni oraz wkład Sądu Najwyższego w rozwój

prawa i jurysprudencji (zob. postanowienie SN z 4 lutego 2000 r., II CZ 178/99,

OSNC 2000, nr 7-8, poz. 147).

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący oparł

na przesłankach uregulowanych w art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. Przesłanki te nie

zostały spełnione.

Według ugruntowanego orzecznictwa Sądu Najwyższego, przedstawienie

okoliczności uzasadniających rozpoznanie skargi kasacyjnej ze względu

na przesłankę istotnego zagadnienia prawnego polega na sformułowaniu tego

I CSK 599/26

3

zagadnienia i wskazaniu argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen.

Musi przy tym chodzić o zagadnienie nowe, dotychczas nierozpatrywane

w judykaturze, które zarazem ma znaczenie dla rozpoznania wniesionej skargi

kasacyjnej oraz innych podobnych spraw (zob. postanowienia SN z 10 maja

2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002, nr 1, poz.11, z dnia 11 stycznia 2002,

III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12, poz. 151, z 21 czerwca 2016 r., V CSK 21/16,

z 15 czerwca 2016 r., V CSK 4/16).

Istotne zagadnienie prawne skarżący upatruje w konieczności

rozstrzygnięcia zagadnień:

1. czy w postępowaniu sądowym (cywilnym) zainicjowanym przez upadłego,

do którego wstąpił następnie po ogłoszeniu upadłości syndyk masy upadłości

upadłego, możliwe jest - w okresie trwania postępowania upadłościowego -

skuteczne podniesienie przez pozwanego zarzutu potrącenia wierzytelności,

która podlega zgłoszeniu na listę wierzytelności w postępowaniu

upadłościowym dot. tego upadłego;

2. czy w postępowaniu sądowym o zasądzenie zwrotu kwoty kredytu lub pożyczki

wypłaconej na podstawie nieważnej umowy, zainicjowane przez bank, którego

upadłość została następnie ogłoszona, żądanie powinno zostać oddalone

w zakresie odpowiadającym kwocie wierzytelności pozwanego kredytobiorcy

o zwrot świadczeń spełnionych w wykonaniu tej nieważnej umowy,

tj. zastosowanie znajduje tzw. teoria salda, jeżeli wierzytelność kredytobiorcy

została zgłoszona na listę wierzytelności?

Podnoszone przez powoda zagadnienie nie ma charakteru nowego

ani nierozstrzygniętego. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wielokrotnie wyrażano

pogląd, że wierzyciel upadłego może skutecznie podnieść zarzut potrącenia

w procesie prowadzonym przez syndyka. Kwestia ta była przedmiotem wypowiedzi

m.in. w uchwale z 27 stycznia 2007 r., III CZP 125/06, wyroku Sądu Najwyższego

z 29 maja 2019 r., III CSK 170/17, a następnie została jednoznacznie wyjaśniona

w uchwale Sądu Najwyższego z 24 lutego 2026 r., III CZP 38/25.

Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku jednoznacznie wynika, że Sąd

Apelacyjny uznał za skuteczny podniesiony przez pozwaną zarzut potrącenia i na

I CSK 599/26

4

tej podstawie określił dochodzone roszczenie. Sąd Apelacyjny stwierdził, że

pozwanej przysługuje wobec powoda wierzytelność wynikająca ze świadczeń

spełnionych na podstawie nieważnej umowy kredytu, a skuteczne złożenie

oświadczenia o potrąceniu doprowadziło do wzajemnego umorzenia wierzytelności

do wysokości wierzytelności niższej. Odwołanie się przez Sąd Apelacyjny do

wyroku TSUE C- 396/24 nie świadczy o istnieniu nowego problemu prawnego

wymagającego ingerencji Sądu Najwyższego. Sąd Apelacyjny trafnie przyjął, że

nawet przy hipotetycznym założeniu nieskuteczności zarzutu potrącenia nie byłoby

dopuszczalne zasądzenie od pozwanej całej kwoty nominalnej z pominięciem

świadczeń już przez nią spełnionych, skoro takie rozstrzygnięcie pozostawałoby

w sprzeczności z Dyrektywą 93/13.

Z kolei oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

na twierdzeniu, że istnieje potrzeba wykładni przepisów budzących poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, wymaga

wykazania, że określony przepis prawa, mimo, iż budzi poważne wątpliwości,

nie doczekał się wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane

przez skarżącego rozbieżności w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych

lub podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć (zob. postanowienia

SN: z 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08, z 26 czerwca 2015 r., III CSK 77/15,

z 20 maja 2016 r., V CSK 692/15).

Powód wskazał, że w sprawie występuje potrzeba wykładni przepisów

prawnych wywołujących w orzecznictwie sądów, dotyczące uwzględnienia bądź nie

- przy ocenie roszczenia o zwrot bezpodstawnego wzbogacenia (świadczenia

nienależnego) jednej ze stron nieważnej umowy kredytu - roszczenia

przysługującego na tożsamej podstawie drugiej stronie tej nieważnej umowy,

tj. co do stosowania tzw. teorii salda, wynikającego z wyroku Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 19 czerwca 2025 r., C-396/24, gdy Sąd

Najwyższy w uchwale pełnego składu Izby Cywilnej z dnia 25 kwietnia 2024 r.,

III CZP 25/22, opowiedział się za przeciwną tzw. teorią dwóch kondykcji.

Powód nie przedstawił rozbieżnych orzeczeń Sądu Najwyższego ani sądów

powszechnych, które odmiennie interpretowałyby te same przepisy prawa

I CSK 599/26

5

regulujące skutki nieważności umowy kredytu oraz sposób rozliczenia stron

umowy. Niezależnie od powyższego wskazać należy, że zagadnienie to nie miało

charakteru rozstrzygającego dla sprawy, ponieważ podstawą rozstrzygnięcia Sądu

Apelacyjnego było uznanie skuteczności podniesionego przez pozwaną zarzutu

potrącenia, natomiast rozważania dotyczące skutków wyroku TSUE C-396/24

zostały przedstawione jedynie dodatkowo.

Z powyższych przyczyn Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.

O kosztach niepłaconej pomocy prawnej udzielonej pozwanej z urzędu

orzeczono na podstawie § 8 pkt 6 w zw. z § 16 ust. 4 pkt 2 i § 4 ust. 3

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie

ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów

pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu.

Ewa Stefańska

(M.T.)

[SOP]