Sąd Najwyższy nie przyjął skargi banku w sporze o kredyt indeksowany do franka

Wyrokiem z dnia 30 października 2025 r. Sąd Apelacyjny w Łodzi, po

rozpoznaniu sprawy w następstwie apelacji pozwanego Banku, w punkcie pierwszym

(I) uchylił wyrok Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 11 stycznia

2024 r. – zasądzający od pozwanego Banku na rzecz powodów kwotę 30.035,28

CHF wraz odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 27 czerwca 2023 roku do

dnia zapłaty (pkt 1) i oddalający powództwo w pozostałej części (pkt 2) – w punkcie

1. w zakresie zasądzającym kwotę 1724,55 CHF z tytułu należności głównej i w tej

części umorzył postępowanie w sprawie, w punkcie drugim (II) zmienił zaskarżony

wyrok w punkcie 1. w pozostałym zakresie w ten tylko sposób, że oddalił powództwo

o zasądzenie odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty 1724,55 CHF za okres

od dnia 27 czerwca 2023 r., a w punkcie trzecim (III) oddalił apelację w pozostałej

części.

W skardze kasacyjnej, w uzasadnieniu wniosku o jej przyjęcie do rozpoznania,

pozwany wskazał przyczyny kasacyjne określone w art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. Jego

zdaniem w sprawie istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących

poważne wątpliwości i wywołujących rozbieżności w orzecznictwie, tj. art. 4 ust. 2 i

art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13, art. 65 k.c., art. 354 k.c., art. 3851 k.c. oraz art. 69 ust.

1 Prawa bankowego, art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13, art. 3851 i art. 3852 k.c.

W ocenie skarżącego w sprawie wystąpiły również istotne zagadnienia

prawne, wyrażające się w następujących pytaniach:

1) czy wobec umożliwienia kredytobiorcom posiadającym kredyty

denominowane lub indeksowane do waluty innej niż waluta polska dokonywania

spłaty rat kapitałowo-odsetkowych oraz dokonania przedterminowej spłaty pełnej lub

częściowej kwoty kredytu bezpośrednio w tej walucie na podstawie art. 69 ust. 3

Prawa bankowego, wziąwszy pod uwagę aksjomat racjonalności krajowego

ustawodawcy, uzasadnione jest przyjęcie, że kredyty denominowane lub

indeksowane do waluty innej niż waluta polska są kredytami udzielonymi w złotych

polskich, skoro dokonanie przez kredytobiorcę spłaty raty kapitałowo- odsetkowej

albo dokonanie przedterminowej spłaty pełnej lub częściowej kwoty kredytu

bezpośrednio w walucie, do której denominowany lub indeksowany jest kredyt,

prowadzi do skutecznego spełnienia świadczenia wynikającego ze stosunku

I CSK 601/26

3

zobowiązaniowego w postaci umowy kredytu oraz zaspokojenia wierzyciela w osobie

kredytodawcy, bez konieczności dokonywania jakichkolwiek przeliczeń bądź innych

operacji walutowych wpłacanych przez kredytobiorcę środków w walucie innej, niż

waluta krajowa?;

2) czy w przypadku uznania w wyniku kontroli incydentalnej obecnych w

umowie o kredyt indeksowany kursem waluty obcej klauzul spreadowych

nieokreślających głównego przedmiotu umowy, za niedozwolone (nieuczciwe)

warunki umowne, prawidłowym jest przyjęcie nieważności całej umowy, skoro

klauzule ryzyka walutowego, określające - zgodnie z jednolitym orzecznictwem

Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej - główny przedmiot tej umowy, nie

stanowią niedozwolonych (nieuczciwych) warunków umownych?;

3) czy w przypadku uznania klauzul waloryzacyjnych za abuzywne, co

prowadzi do nieważności umowy kredytu hipotecznego w całości, kredytobiorcy

służy roszczenie pieniężne oparte na tej podstawie, że obu stronom przysługują

odrębne, niezależne roszczenia o zwrot świadczeń wzajemnie spełnionych w

wykonaniu umowy o kredyt hipoteczny, czy też po unieważnieniu umowy

bezpodstawnie wzbogacona jest tylko jedna strona - ta, która spełniła łącznie

świadczenia niższe od sumy świadczeń spełnionych na jej rzecz przez drugą stronę.

A ponadto do odpowiedzi na pytanie czy Sąd opowiadający się za zastosowaniem

teorii dwóch kondykcji, może jednocześnie zasądzić świadczenie według teorii

salda? (wątpliwość dotycząca art. 410 § 1 i § 2 w związku z art. 405 k.c., z art. 6 ust.

1 i z art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Z art. 3981 § 1 k.p.c. wynika, że skarga kasacyjna przysługuje co do zasady

od prawomocnych orzeczeń sądów drugiej instancji, a więc orzeczeń wieńczących

dwuinstancyjne postępowanie sądowe, w którym sądy obu instancji dysponują pełną

kognicją w zakresie faktów i dowodów. Jednakże zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd

Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania tylko wtedy, gdy w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności

w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona. W zamyśle ustawodawcy skarga kasacyjna stanowi

zatem nadzwyczajny środek zaskarżenia, którego rozpoznanie przez Sąd Najwyższy

I CSK 601/26

4

musi być uzasadnione względami o szczególnej doniosłości, wykraczającymi poza

indywidualny interes skarżącego, a mającymi swoje źródło w interesie publicznym,

w szczególności przez zapewnienie jednolitej wykładni i stosowania prawa.

Wyłączną podstawą oceny pod kątem przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania są

wskazane w niej przyczyny kasacyjne wraz z uzasadnieniem (art. 3984 § 2 k.p.c.).

Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego, skarżący, który jako

uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazał

przyczynę określoną w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., powinien odpowiednio sformułować

zagadnienie prawne, wskazać przepisy prawa, na których tle zagadnienie się

wyłoniło oraz przedstawić argumentację jurydyczną uzasadniającą możliwość

rozbieżnych ocen prawnych oraz świadczącą o istotności tego zagadnienia (zob. np.

postanowienia Sądu Najwyższego: z 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002, Nr 1,

poz. 11; z 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14, niepubl.; z 9 kwietnia 2015 r.,

V CSK 547/14, niepubl.). Zagadnienie jest istotne, jeżeli jego rozstrzygnięcie ma

znaczenie dla ukierunkowania praktyki sądowej i rozstrzygnięcia sprawy, w której

zagadnienie powstało (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 18 września

2012 r., II CSK 180/12, niepubl. oraz z 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14, niepubl.),

wywołuje poważne wątpliwości, a zarazem nie było dotychczas rozstrzygnięte

w judykaturze albo dotychczasowe orzecznictwo wymaga zmiany (zob. np.

postanowienie Sądu Najwyższego z 24 sierpnia 2016 r., II CSK 94/16, niepubl.).

Powołanie się zaś na przyczynę kasacyjną przewidzianą w art. 3989 § 1 pkt 2

k.p.c. wymaga wykazania przez stronę skarżącą, że chodzi o wykładnię przepisów

prawa, których treść i znaczenie nie zostały dostatecznie wyjaśnione

w dotychczasowym orzecznictwie lub, że istnieje potrzeba zmiany ich

dotychczasowej wykładni, podania, w drodze stosownego jurydycznego wywodu, na

czym owe wątpliwości polegają, a także że mają one poważny oraz rzeczywisty

charakter i ich rozstrzygnięcie wiąże się z rozpatrywaną sprawą i jest istotne z punktu

widzenia wyniku postępowania oraz publicznoprawnych funkcji skargi kasacyjnej.

Jeżeli podstawą wniosku w tym zakresie jest twierdzenie o występujących

w orzecznictwie sądowym rozbieżnościach wynikających z dokonywania przez sądy

różnej wykładni przepisu, konieczne jest wskazanie rozbieżnych orzeczeń,

dokonanie ich analizy i wykazanie, że rozbieżność wynika z różnej wykładni przepisu

(por.m.in. postanowienia z 15 października 2002 r., II CZ 102/02, niepubl.; z 28 marca

I CSK 601/26

5

2007 r., II CSK 84/07, niepubl.; z 8 lipca 2008 r. I CSK 111/08, niepubl.; z 20 listopada

2015 r., III CSK 269/15, niepubl.; z 20 maja 2016 r., V CSK 692/15, niepubl.;

z 3 sierpnia 2017 r., IV CSK 85/17, niepubl.; z 7 grudnia 2017 r., I CSK 499/17,

niepubl.; z 26 kwietnia 2018 r., IV CSK 571/17, niepubl.).

Zagadnienia i wątpliwości interpretacyjne sformułowane przez pozwanego nie

czynią zadość wskazanym wymaganiom.

Jego wątpliwości dotyczące wykładni art. 4 ust. 2 i art. 6 ust. 1 Dyrektywy

93/13, art. 65, art. 354, art. 3851 k.c. oraz art. 69 ust. 3 Prawa bankowego

sprowadzają się do odpowiedzi na pytanie, czy wobec wyodrębnienia w konstrukcji

umowy kredytu hipotecznego indeksowanego kursem waluty obcej klauzul ryzyka

walutowego oraz klauzul spreadowych oraz ustalenia, że klauzule ryzyka

walutowego określają główny przedmiot umowy kredytu, wchodzą w zakres

stosowania art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13 (oraz art. 3851 § 1 zdanie drugie k.c.) i nie

są poddawane ocenie przez pryzmat nieuczciwego (niedozwolonego) charakteru

tych klauzul, przy uprzednim stwierdzeniu przez sąd przeprowadzający badanie, że

zostały one w konkretnej umowie kredytowej sporządzone przez przedsiębiorcę w

jasny i zrozumiały sposób (zostały sformułowane w sposób jednoznaczny), w razie

jednoczesnego ustalenia przez sąd, że obecne w umowie klauzule spreadowe

stanowią nieuczciwe (niedozwolone) warunki umowne, sąd: (i) władny jest

wyeliminować z łączącej strony Umowy o kredyt indeksowany zarówno klauzule

ryzyka walutowego, jak i klauzule spreadowe, pozbawiając tym samym umowę jej

indeksowanego charakteru, przy jednoczesnym pozostawieniu w mocy innych

postanowień umownych pozostających w związku z walutą obcą, do której

indeksowany jest kredyt, w tym dotyczących warunków zmiennego oprocentowania

kredytu w oparciu o stawkę referencyjną przewidzianą dla tej waluty obcej, zaś w

przypadku odpowiedzi negatywnej, (ii) władny jest odwołać się - w ramach procesu

stosowania prawa - w miejsce uznanych za nieuczciwe postanowień umownych do:

(a) bezwzględnie obowiązującej i bezpośrednio stosowanej normy prawa krajowego

w postaci art. 69 ust. 3 Prawa bankowego, albo (b) wykładni oświadczeń woli stron

stosunku umownego w myśl art. 65 k.c., albo (c) przepisu prawa krajowego o

charakterze dyspozytywnym w postaci art. 358 § 2 k.c. (obowiązującego w dacie

zawarcia umowy objętej niniejszym postępowaniem), mając na względzie realizację

celu dyrektywy 93/13, w szczególności jej art. 6 ust. 1, jakim jest przywrócenie

I CSK 601/26

6

równowagi między stronami umowy, co do zasady przy jednoczesnym utrzymaniu w

mocy umowy jako całości3, jak również przy uwzględnieniu domniemania uczciwości

wynikającego z motywu trzynastego dyrektywy 93/13, zgodnie z którym zakłada się,

że obowiązujące w Państwach Członkowskich przepisy ustawowe i wykonawcze,

które bezpośrednio lub pośrednio ustalają warunki umów konsumenckich, nie

zawierają nieuczciwych warunków.

Jednakże wątpliwość ta – podobnie jak zagadnienia prawne sformułowane

przez skarżącego - pomijają, że w nowszym orzecznictwie Sądu Najwyższego nie

budzi już wątpliwości, iż określenie wysokości należności obciążającej konsumenta

z odwołaniem do tabel kursów ustalanych jednostronnie przez bank, bez wskazania

obiektywnych kryteriów, jest nietransparentne, pozostawia pole do arbitralnego

działania banku i w ten sposób obarcza kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem

oraz narusza równorzędność stron, w związku z czym jest niedopuszczalne (por.

wyroki Sądu Najwyższego z 22 stycznia 2016 r., I CSK 1049/14, OSNC 2016, Nr 11,

poz. 134, z 1 marca 2017 r., IV CSK 285/16, niepubl., z 19 września 2018 r., I CNP

39/17, niepubl., z 24 października 2018 r., II CSK 632/17, niepubl., z 13 grudnia 2018

r., V CSK 559/17, niepubl., z 27 lutego 2019 r., II CSK 19/18, niepubl., z 4 kwietnia

2019 r., III CSK 159/17, OSP 2019, z. 12, poz. 115, z 9 maja 2019 r., I CSK 242/18,

niepubl., z 29 października 2019 r., IV CSK 309/18, niepubl., z 11 grudnia 2019 r., V

CSK 382/18, Glosa 2020, nr 4, s. 67 i n., z 30 września 2020 r., I CSK 556/18,

niepubl., z 24 lutego 2022 r., II CSKP 45/22, niepubl., z 13 maja 2022 r., II CSKP

464/22, niepubl., z 27 maja 2022 r., II CSKP 314/22, niepubl., z dnia 8 listopada 2022

r., II CSKP 674/22, niepubl., z dnia 25 lipca 2023 r., II CSKP 1487/22, niepubl., z dnia

25 października 2023 r., II CKSP 820/23, niepubl., z dnia 29 listopada 2023 r., II

CSKP 1460/22, niepubl., z dnia 19 stycznia 2024 r., II CSKP 874/22, niepubl., z dnia

24 maja 2024 r., II CSKP 1560/22, niepubl. i z dnia 6 września 2024 r., II CSKP

1644/22, niepubl.).

Zapatrywanie to znajduje potwierdzenie w orzecznictwie Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej, dotyczącym postanowień dyrektywy 93/13, a w

szczególności w wyroku z dnia 18 listopada 2021 r., C-212/20, A. S.A., dotyczącym

postanowienia zastrzeżonego w umowie kredytu indeksowanego do franka

szwajcarskiego przewidującego, że raty kredytu są wyrażone w walucie obcej i w

dniu wymagalności pobierane są z rachunku bankowego kredytobiorcy, według

I CSK 601/26

7

kursu sprzedaży zgodnie z tabelą obowiązującą w banku na koniec dnia roboczego

poprzedzającego dzień wymagalności raty spłaty kredytu (pkt 19). Przypominając,

że przewidziane w art. 5 dyrektywy 93/13 wymaganie przejrzystości postanowień

umownych musi podlegać wykładni rozszerzającej i nie może zostać zawężone do

ich prostego i zrozumiałego charakteru pod względem formalnym i gramatycznym

(pkt 41), Trybunał zwrócił tam uwagę, iż w przypadku spornej klauzuli indeksacyjnej

problem dotyczy nie tyle jej jednoznaczności, ile niewskazania sposobów ustalania

kursu wymiany stosowanego do obliczenia rat spłaty, gdyż nie precyzuje ona

wszystkich czynników uwzględnianych przez bank w celu ustalenia kursu wymiany

stosowanego przy obliczaniu rat spłaty kredytu hipotecznego (pkt 47-48). We

wcześniejszym swym orzecznictwie zaś wyjaśnił, że dla poszanowania wymogu

przejrzystości zasadnicze znaczenie ma kwestia, czy umowa kredytu przedstawia w

sposób przejrzysty powód i szczególne cechy mechanizmu zamiany waluty obcej, a

także stosunek pomiędzy tym mechanizmem a mechanizmem przewidzianym w

innych warunkach umowy, tak aby konsument był w stanie zrozumieć, w oparciu o

jednoznaczne i zrozumiałe kryteria, wypływające dla niego z tej umowy

konsekwencje ekonomiczne (pkt 49). Istotne jest zatem to, czy w świetle całokształtu

istotnych okoliczności faktycznych, w tym reklamy i informacji dostarczonych przez

kredytodawcę w ramach negocjacji danej umowy kredytu, właściwie poinformowany

oraz dostatecznie uważny i racjonalny przeciętny konsument może nie tylko

dowiedzieć się o istnieniu wahań kursów wymiany ogólnie obserwowanych na rynku

walutowym, ale również oszacować - potencjalnie istotne - konsekwencje

ekonomiczne, jakie ma dla niego zastosowanie kursu sprzedaży przy obliczaniu rat

kredytu, którymi zostanie ostatecznie obciążony, a w rezultacie także całkowity koszt

zaciągniętego przez siebie kredytu (pkt 50). Wprawdzie Trybunał dostrzegł, że kurs

wymiany zmienia się w długim okresie i w przypadku umowy kredytu indeksowanego

do waluty obcej na okres 40 lat kredytodawca nie może przewidzieć zmiany

obciążenia finansowego, jakie może pociągnąć za sobą mechanizm indeksacji

przewidziany w umowie (pkt 51), jednakże stwierdził, iż okoliczność ta nie może

uzasadniać niewskazania w postanowieniach umowy oraz w ramach informacji

dostarczonych przez przedsiębiorcę w trakcie negocjacji umowy kryteriów

stosowanych przez bank w celu ustalenia kursu wymiany mającego zastosowanie do

obliczania rat spłaty, co umożliwiłoby konsumentowi określenie w każdej chwili tego

kursu wymiany (pkt 53). Konsument bowiem musi móc zrozumieć, do czego się

I CSK 601/26

8

zobowiązuje, zwłaszcza co do sposobu obliczenia rat spłaty kredytu, który zaciąga

(pkt 54). W rezultacie Trybunał stwierdził, że art. 5 dyrektywy 93/13 należy

interpretować w ten sposób, iż treść klauzuli umowy kredytu zawartej między

przedsiębiorcą a konsumentem ustalającej cenę zakupu i sprzedaży waluty obcej,

do której kredyt jest indeksowany, powinna, na podstawie jasnych i zrozumiałych

kryteriów, umożliwić właściwie poinformowanemu oraz dostatecznie uważnemu i

racjonalnemu konsumentowi zrozumienie sposobu ustalania kursu wymiany waluty

obcej stosowanego w celu obliczenia kwoty rat kredytu, w taki sposób, aby

konsument miał możliwość w każdej chwili samodzielnie ustalić kurs wymiany

stosowany przez przedsiębiorcę (pkt 55, teza). Przypominając również, że

przestrzeganie wymagania transparentności postanowienia stanowi jeden z

czynników, które sąd krajowy powinien wziąć pod uwagę przy dokonywaniu oceny

abuzywności tego postanowienia na podstawie art. 3 ust. 1 tej dyrektywy 93/13 (pkt

58), Trybunał zasugerował, iż przedmiotowe postanowienie dotyczące indeksacji,

niepozwalające konsumentowi na samodzielne określenie w każdej chwili kursu

wymiany stosowanego przez przedsiębiorcę, ma abuzywny charakter (pkt 64).

Zastrzegł przy tym, że badanie, czy istnieje znaczna nierównowaga wynikających z

umowy praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta, nie może ograniczać

się do ekonomicznej oceny o charakterze ilościowym, dokonywanej w oparciu o

porównanie z jednej strony całkowitej kwoty transakcji będącej przedmiotem umowy,

a z drugiej strony kosztów, które zgodnie z tym warunkiem obciążają konsumenta.

Znacząca nierównowaga może bowiem wynikać z samego faktu wystarczająco

poważnego naruszenia sytuacji prawnej, w której konsument, jako strona danej

umowy, znajduje się na mocy właściwych przepisów krajowych, w postaci czy to

ograniczenia treści praw, które zgodnie z rzeczonymi przepisami przysługują mu na

podstawie tej umowy, czy to przeszkody w ich wykonywaniu, czy też nałożenia na

niego dodatkowego obowiązku, którego nie przewidują normy krajowe” (pkt 65-66;

por. też np. wyroki Trybunału z dnia 27 stycznia 2021 r., C-229/19 i C-289/19, Dexia

Nederland, pkt 49, z dnia 13 października 2022 r., C-405/21, Nova Kreditna Banka

Maribor, pkt 22, z dnia 21 września 2023 r., C-139/22, mBank (Polski rejestr klauzul

niedozwolonych), pkt 54 oraz postanowienie Trybunału z dnia 30 maja 2024 r., C-

325/23, Deutsche Bank Polska, pkt 58-59, 69-71). W ujęciu Trybunału abuzywność

postanowienia sugeruje to, że konsumenci nie zostali uprzedzeni o dodatkowej

korzyści Banku wynikającej z przeliczeń, jak również to że korzyść ta nie ma żadnego

I CSK 601/26

9

ekwiwalentu (por. postanowienie Trybunału z dnia 18 października 2023 r., C-117/23,

Eurobank Bulgaria, pkt 48-50, teza).

Również wątpliwość dotycząca wykładni art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13, art.

3851 i art. 3852 k.c. dotycząca tego, (i) w jaki sposób winny zostać sformułowane

postanowienia wprowadzające do umowy ryzyko walutowe, by można je było uznać

za wyrażone w sposób jasny i przejrzysty (jednoznaczny - w rozumieniu art. 3851

k.c.) oraz (ii) jakie informacje o zagrożeniach (ryzykach) związanych z zawarciem

kredytu indeksację kredytu kursem waluty obcej winny zostać przekazane

konsumentowi przed zawarciem Umowy, mając na uwadze brak możliwości

skutecznego przewidywania przyszłych kursów walut, treść przepisów

obowiązujących w chwili zawierania Umowy oraz ówczesne orzecznictw,

orzecznictwo Sądu Najwyższego, w którym wielokrotnie wyjaśniano, jakie przesłanki

muszą być spełnione, aby można było przyjąć, że konsument został należycie

poinformowany o ryzyku walutowym związanym z zaciągnięciem kredytu

indeksowanego do waluty obcej, co wskazywałoby na jednoznaczność

postanowienia wprowadzającego to ryzyko i wykluczało jego kontrolę pod kątem

abuzywności, zważywszy, iż chodzi o postanowienie określające świadczenie

główne (por. art. 3851 § 1 zd. 2 k.c.). W szczególności Sąd zastrzegał m.in., że ogólne

pouczenie konsumenta, iż wahania kursów waluty obcej, do której kredyt jest

denominowany/indeksowany, wpłyną na wysokość salda kredytu oraz wysokość raty

kapitałowo-odsetkowej wyrażonej w walucie krajowej, jest niewystarczające dla

stwierdzenia, że bank udzielił kredytobiorcy konsumentowi wystarczającej informacji

(por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 27 listopada 2019 r., II CSK 483/18, niepubl.,

z dnia 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22, z dnia 13 maja 2022 r., II CSKP 293/22,

niepubl, z dnia 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22, z dnia 24 czerwca 2022 r., II CSKP

10/22, niepubl., z dnia 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22, niepubl., z dnia 20 lutego

2023 r., II CSKP 809/22, niepubl., z dnia 28 lutego 2023 r., II CSKP 763/22, niepubl.

i z dnia 25 października 2023 r., II CKSP 820/23). Kryteria te zostały

uszczegółowione w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 13 maja 2022 r., II CSKP

464/22, gdzie wskazano, że kluczowe znaczenie ma uświadomienie konsumentowi,

iż silna deprecjacja waluty krajowej może pociągać za sobą konsekwencje trudne do

udźwignięcia przez konsumenta. Zdaniem Sądu prawidłowa informacja powinna

uwzględniać kilka istotnych elementów. Przede wszystkim uświadamiać

konsumentowi - wyraźnie i z należytą powagą - że ryzyko silnej deprecjacji jest trudne

I CSK 601/26

10

do oszacowania w perspektywie długookresowej (in casu Umowa była zawarta na

30 lat) i nie powinno być lekceważone (pozostaje realne). Wymaganiu temu nie czyni

zadość np. podawanie „uspokajających” informacji o historycznych wahaniach waluty

indeksacji w okresie nieproporcjonalnym do przewidywanego czasu trwania umowy

kredytu, które może wręcz usypiać czujność kredytobiorcy, wywołując wrażenie o

jedynie hipotetycznym charakterze zagrożeń. Istotne jest również zwrócenie uwagi

na powagę tego zagrożenia w aspekcie możliwego rozmiaru deprecjacji waluty

krajowej, a w szczególności podkreślenie, że może być ona gwałtowna i drastyczna

(przekraczać nawet kilkadziesiąt procent), z uwzględnieniem sytuacji majątkowej

konkretnego konsumenta, decydującej o tym, jaki stopień deprecjacji waluty

indeksacji przekraczać będzie granice jego zdolność do spłacania kredytu.

Wymagana w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, a

przemilczana w skardze kasacyjnej - informacja co do tego, że konsekwencje silnej

deprecjacji mogą być trudne do udźwignięcia dla konsumenta, nie powinna

ograniczać się do ogólnego stwierdzenia o jej wpływie na wysokość zadłużenia czy

nawet rat, ale obrazować ów wpływ konkretnymi wyliczeniami. Konsument powinien

być też uświadomiony, że deprecjacja taka może powodować utratę zdolności do

spłaty kredytu, z czym wiąże się poważne ryzyko utraty nieruchomości – stanowiącej

częstokroć miejsce zamieszkania konsumenta - obciążonej hipoteką

zabezpieczającą spłatę kredytu. Jeżeli Umowa przewiduje mechanizmy

ograniczające czy łagodzące ryzyko kursowe, konsument powinien być też odrębnie

poinformowany o zasadzie ich działania (np. czy może żądać przewalutowania

kredytu) i krokach, które powinien podjąć w celu skorzystania z nich (por. też wyrok

Sądu Najwyższego z dnia 19 stycznia 2024 r., II CSKP 874/22, niepubl.). W tym

kontekście Sąd Najwyższy podkreślał też, że nawet przestrzeganie przez bank

obowiązującego w dacie zawarcia umowy standardu wynikającego z rekomendacji

S Komisji Nadzoru Bankowego dotyczącej dobrych praktyk w zakresie ekspozycji

kredytowych zabezpieczonych hipotecznie wydanej w 2006 r., nie wyklucza oceny,

iż bank nie udzielił konsumentowi należytej informacji, a ocena ta może przesądzać

nietransparentność klauzuli ryzyka walutowego (por. np. wyroki Sądu Najwyższego

z dnia 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22 i z dnia 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22 i z

dnia 25 października 2023 r., II CKSP 820/23, postanowienie Sądu Najwyższego z

dnia 30 września 2022 r., I CSK 2071/22, niepubl. i tam przywoływane orzeczenia).

Natomiast w wyroku z dnia 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22, sięgając również do

I CSK 601/26

11

orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, Sąd Najwyższy

stwierdził, że ryzyko kursowe towarzyszące umowom pożyczki (kredytu) zawieranym

na bardzo długi czas jest na tyle poważne, że jeżeli ma nim być w całości obciążony

pożyczkobiorca (kredytobiorca), to niezbędne jest przedstawienie mu nie tylko

danych z okresu, kiedy nie miały miejsca zdarzenia powodujące istotne wahania

kursu waluty, lecz także przedstawienie zagrożeń będących wynikiem zdarzeń

nadzwyczajnych mogących spowodować 100 - 200% wzrost kursu. W świetle

poczynionych w sprawie i wiążących w postępowaniu kasacyjnym (por. art. 39813 §

2 k.p.c.) ustaleń nie można uznać, że przesłanki te zostały in casu spełnione. Wynika

z nich w szczególności, że powódka nie została należycie poinformowana, jaki wpływ

na jej sytuację może wywrzeć silna deprecjacja złotówki względem franka

szwajcarskiego.

Sąd Najwyższy wypowiadał się także wiele razy co do tego, czy bez

dotkniętych abuzywnością tzw. klauzul przeliczeniowych umowa kredytu

indeksowanego do waluty obcej może nadal obowiązywać, wskazując, że

wyeliminowanie tych klauzul prowadzi także do upadku klauzuli ryzyka walutowego,

charakterystycznego dla umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej i

uzasadniającego powiązanie stawki oprocentowania ze stawką LIBOR, co jest

równoznaczne z tak daleko idącym przekształceniem umowy, iż należy ją uznać za

umowę o odmiennej istocie i charakterze niż zamierzone przez strony, choćby nadal

chodziło tu tylko o inny podtyp czy wariant umowy kredytu. Rzecz bowiem w tym, że

bez postanowień określających sposób wyznaczenia kursu miarodajnego dla

przeliczenia złotówki na franki szwajcarskie i na odwrót (bez uzupełnienia związanej

z tym luki), klauzule przewidujące indeksację (ucieleśniające też ryzyko walutowe),

w ogóle nie mogą wywrzeć skutku (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11

grudnia 2019 r., V CSK 382/18 i z dnia 25 lipca 2023 r., II CSKP 1487/22). Oznacza

to z kolei, że po wyeliminowaniu tego rodzaju klauzul utrzymanie umowy o

charakterze zamierzonym przez strony nie jest możliwe (por. np. wyroki Sądu

Najwyższego z dnia 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, z. B, poz.

20, z dnia 13 kwietnia 2022 r., II CSKP 15/22, niepubl., z dnia 10 maja 2022 r., II

CSKP 285/22 i II CSKP 382/22, niepubl., z dnia 13 maja 2022 r., II CSKP 293/22,

niepubl, z dnia 20 maja 2022 r., II CSKP 796/22, niepubl., z dnia 8 listopada 2022 r.,

II CSKP 1153/22, niepubl., z dnia 26 stycznia 2023 r., II CSKP 722/22, niepubl., z

dnia 31 stycznia 2023 r., II CSKP 941/22, niepubl., z dnia 20 lutego 2023 r., II CSKP

I CSK 601/26

12

809/22, niepubl., z dnia 10 marca 2023 r., II CSKP 1017/22, niepubl., z dnia 27

kwietnia 2023 r., II CSKP 1016/22, niepubl., z dnia 25 maja 2023 r., II CSKP 1311/22,

niepubl., z dnia 6 czerwca 2023 r., II CSKP 1159/22, niepubl., z dnia 25 lipca 2023

r., II CSKP 1487/22, niepubl., z dnia 28 lipca 2023 r., II CSKP 611/22, niepubl., z dnia

8 listopada 2023 r., II CSKP 1530/22, niepubl., z dnia 21 listopada 2023 r., II CSKP

1675/22 i II CSKP 701/23, niepubl., z dnia 29 listopada 2023 r., II CSKP 1460/22,

niepubl. i II CSKP 1753/22, z dnia 19 stycznia 2024 r., II CSKP 874/22, niepubl., z

dnia 24 stycznia 2024 r., II CSKP 1496/22, niepubl. oraz z dnia 6 września 2024 r., II

CSKP 1644/22, niepubl.). Właśnie dlatego w orzecznictwie Sądu Najwyższego

zwraca się uwagę na ścisłe powiązanie klauzuli ryzyka walutowego i klauzuli

spreadowej (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 27 listopada 2019 r., II CSK

483/18, OSP 2021, z. 2, poz. 7, z dnia 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22, z dnia 13

maja 2022 r., II CSKP 293/22, z dnia 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22, niepubl., z

dnia 24 czerwca 2022 r., II CSKP 10/22, niepubl., z dnia 28 października 2022 r., II

CSKP 902/22 i II CSKP 910/22, niepubl., z dnia 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22,

z dnia 26 stycznia 2023 r., II CSKP 722/22, z dnia 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22,

z dnia 8 marca 2023 r., II CSKP 1095/22, z dnia 12 kwietnia 2023 r., II CSKP 1531/22,

z dnia 18 kwietnia 2023 r., II CSKP 1511/22, z dnia 25 lipca 2023 r., II CSKP 1487/22,

z dnia 29 listopada 2023 r., II CSKP 1460/22 i II CSKP 1753/22 oraz z dnia 6 września

2024 r., II CSKP 1644/22, niepubl.). Jeżeli zaś bez niedozwolonych postanowień

umownych umowa nie może obowiązywać, a nie są spełnione przesłanki

uzupełnienia luki przez regulację zastępczą i konsument nie wyraził świadomie i

swobodnie woli sanowania postanowienia, umowa jest trwale bezskuteczna

(nieważna), a podstawą tej nieważności jest art. 58 k.c. (por. wyroki Sądu

Najwyższego z dnia 16 września 2021 r., I CSKP 166/21, niepubl., z dnia 25 lipca

2023 r., II CSKP 1487/22, niepubl., z dnia 25 października 2023 r., II CSKP 820/23,

z dnia 19 stycznia 2024 r., II CSKP 874/22, niepubl. oraz z dnia 6 września 2024 r.,

II CSKP 1644/22, niepubl.).

W orzecznictwie wyjaśniano też już wielokrotnie, że jeżeli bez niedozwolonych

postanowień umowa nie może obowiązywać – o czym decyduje ocena obiektywna -

sąd może podjąć środki zaradcze zmierzające do utrzymania umowy tylko pod

warunkiem (jest to jeden z warunków), iż całkowity upadek umowy naraża

konsumenta na „szczególnie niekorzystne konsekwencje”, w świetle okoliczności

istniejących w czasie sporu lub możliwych wówczas do przewidzenia (por. wyrok

I CSK 601/26

13

Sądu Najwyższego z dnia 8 marca 2023 r., II CSKP 617/22, niepubl.; por. też wyroki

Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 3 października 2019 r., C-260/18,

Kamil Dziubak, pkt 51, z dnia 8 września 2022 r., C-80/21, C-81/21 i C-82/21, D.B.P.,

pkt 67, z dnia 27 kwietnia 2023 r., C-705/21, AxFina Hungary, pkt 41 oraz z dnia 23

listopada 2023 r., C-321/22, Provident Polska, pkt 87), z uwzględnieniem

rzeczywistych i bieżących interesów konsumenta i z zastrzeżeniem, że „do celów tej

oceny decydująca jest wola wyrażona przez konsumenta w tym względzie” w tym

sensie, że jeżeli sąd poinformował konsumenta w sposób obiektywny i wyczerpujący

o skutkach prawnych oraz szczególnie szkodliwych skutkach ekonomicznych, jakie

może mieć dla niego unieważnienie umowy, sąd ten nie może, po uwzględnieniu

jego woli stwierdzenia nieważności umowy, sprzeciwić się zrzeczeniu się przez niego

ochrony przyznanej im przez dyrektywę 93/13 (por. wyroki Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 8 września 2022 r., C-80/21, C-81/21 i C-

82/21, D.B.P., pkt 78 w związku z pkt 74-75, z dnia 16 marca 2023 r., C‑6/22,

M.B.,U.B.,M.B. przeciwko X S.A. (M.B. i in.), pkt 43-45 i teza oraz z dnia 12

października 2023 r., C-645/22, Luminor Bank, pkt 29; postanowienie Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 18 października 2023 r., C-117/23,

Eurobank Bulgaria, pkt 66), a z drugiej strony sąd nie może chronić konsumenta

przed upadkiem umowy, jeżeli ocenia, że nie naraża on go na „szczególnie

niekorzystne konsekwencje”, choćby konsument domagał się tej ochrony (por. wyrok

Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 12 października 2023 r., C-

645/22, Luminor Bank, pkt 38, 40-41).

Argumenty przytoczone przez pozwanego nie przekonują do potrzeby

formułowania dodatkowych wypowiedzi w tym względzie. Ponadto klauzule

spreadowe zgodnie z dominującym poglądem Sądu Najwyższego – stanowiąc część

szerszego mechanizmu indeksacji, decydującego ostatecznie o wysokości spłat

kredytobiorcy w złotówkach (i ucieleśniającego ryzyko walutowe), a tym samym o

wysokości podstawowego świadczenia konsumenta (bez tych klauzul nie da się

dokonać niezbędnych przeliczeń indeksacyjnych) – współokreślają główne

świadczenia stron w rozumieniu art. 3851 § 1 zd. 2 k.c. (por. wyroki Sądu

Najwyższego z dnia 27 listopada 2019 r., II CSK 483/18, OSP 2021, z. 2, poz. 7, z

dnia 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, z dnia 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22, z

dnia 13 maja 2022 r., II CSKP 293/22, z dnia 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22,

niepubl., z dnia 24 czerwca 2022 r., II CSKP 10/22, niepubl., z dnia 28 października

I CSK 601/26

14

2022 r., II CSKP 902/22 i II CSKP 910/22, niepubl., z dnia 8 listopada 2022 r., II

CSKP 1153/22, z dnia 26 stycznia 2023 r., II CSKP 722/22, z dnia 20 lutego 2023 r.,

II CSKP 809/22, z dnia 8 marca 2023 r., II CSKP 1095/22, z dnia 12 kwietnia 2023

r., II CSKP 1531/22, z dnia 18 kwietnia 2023 r., II CSKP 1511/22, z dnia 25 lipca

2023 r., II CSKP 1487/22, z dnia 29 listopada 2023 r., II CSKP 1460/22 i II CSKP

1753/22 oraz z dnia 6 września 2024 r., II CSKP 1644/22, niepubl.; por. też wyroki

Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 20 września 2018 r., C-51/17,

OTP Bank i OTP Faktoring, pkt 39, 50, 68, z dnia 14 marca 2019 r., C-118/17, Dunai,

pkt 48, 52 oraz z dnia 10 czerwca 2021 r., C-776/19-C-782/19, BNP Paribas Personal

Finance, pkt 56; por. jednak postanowienie Trybunału z dnia 18 października 2023

r., C-117/23, Eurobank Bulgaria, pkt 45).

Z kolei zagadnienie prawne dotyczące dopuszczalności zastosowania teorii

dwóch kondykcji i jednoczesnego zasądzenia świadczeń według teorii salda trudno

uznać za istotne – w każdym razie skarżący tej istotności nie wyjaśnia - dla

rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, zważywszy, że in casu powodowie sami

„zastosowali teorię salda”, dochodząc wyłącznie nadwyżki ponad kwotę spłaconego

kapitału.

Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy postanowił,

jak w sentencji.

(K.L.)

[SOP]