Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi banku w sporze o 257 942,89 zł dla kredytobiorcy

Wyrokiem z 3 listopada 2022 r. Sąd Okręgowy w Warszawie zasądził od

pozwanego Banku spółki akcyjnej w W. na rzecz powoda Ł.J. kwotę 257 942,89 zł

wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 15 kwietnia 2021 r. do dnia zapłaty

i orzekł o kosztach procesu.

Wyrokiem z 18 czerwca 2024 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie oddalił

apelację pozwanego i orzekł o kosztach postępowania apelacyjnego.

Orzeczenie to zostało zaskarżone skargą kasacyjną przez pozwanego.

Skarżący we wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania powołał się na przesłanki

z art. 3989 § 1 pkt 1 i 4 k.p.c.

I CSK 672/25

2

Jego zdaniem w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne

sprowadzające się do udzielenia odpowiedzi na pytanie: „Czy w świetle art. 10 w

zw. z art. 381 w zw. z art. 227 k.p.c. w przypadku zawarcia ugody pozasądowej

wniosek o przeprowadzenie dowodu z dokumentu ugody może być uznany za

spóźniony w przypadku zgłoszenia zarzutu rzeczy ugodzonej na etapie

postępowania apelacyjnego?”.

W ocenie skarżącego skarga kasacyjna, jest także oczywiście uzasadniona

wobec rażącego naruszenia przez Sąd Apelacyjny art. 3851 § 1 i 2 w zw. z art. 917

k.c. co wyrażało się w przyjęciu, że zawarcie ugody pozasądowej, której

przedmiotem jest sanowanie stosunku prawnego obarczonego klauzulami

abuzywnymi nie może być zrealizowane skutecznie z pominięciem udzielenia

konsumentowi przez sąd krajowy informacji o przysługujących mu prawach

i obowiązkach wynikających z reżimu ochrony konsumenta co w praktyce czyniłoby

niemożliwym zawarcie ugody pozasądowej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, którego

rozpoznanie przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej

doniosłości, wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi

swoje źródło w interesie publicznym. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy

przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne

zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi

nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Sąd

Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze kasacyjnej

okoliczności uzasadniające jej przyjęcie do rozpoznania, a nie podstawy kasacyjne

i ich uzasadnienie. Cel wymagania określonego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być

osiągnięty tylko przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze

publicznoprawnym, które będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej

pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją

sądową i nie jest jego rolą usuwanie błędów w zakresie wykładni i stosowania

prawa w każdej indywidualnej sprawie.

I CSK 672/25

3

W judykaturze Sądu Najwyższego utrwalił się pogląd, że wskazanie

przyczyny określonej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. nakłada na skarżącego obowiązek

przedstawienia zagadnienia o charakterze abstrakcyjnym wraz z argumentami

prowadzącymi do rozbieżnych ocen prawnych, wykazania, że nie zostało ono

rozstrzygnięte w dotychczasowym orzecznictwie, a wyjaśnienie go ma znaczenie

nie tylko dla rozstrzygnięcia tej konkretnej sprawy, ale także innych podobnych

spraw, przyczyniając się do rozwoju prawa. Zagadnienie nie może mieć charakteru

kazuistycznego i służyć uzyskaniu przez skarżącego odpowiedzi odnośnie do

kwalifikacji prawnej szczegółowych elementów podstawy faktycznej zaskarżonego

orzeczenia (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z 10 maja 2001 r., II CZ

35/01, OSNC 2002, nr 1, poz. 11 i z 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC

2002, nr 12, poz. 151).

Zagadnienie prawne sformułowane przez skarżącego nie spełnia wyżej

sprecyzowanych w judykaturze Sądu Najwyższego wymagań. Sprowadza się ono

bowiem do oceny prawidłowości stosowania przez Sąd Apelacyjny prawa

procesowego w zakresie przyjęcia, że przedstawienie przez skarżącego dowodu

z kserokopii porozumienia z 9 lipca 2020 r. ( zawartego przez strony jeszcze przed

wytoczeniem przez powoda powództwa), dopiero na etapie postępowania

apelacyjnego jest spóźnione w rozumieniu art. 381 k.p.c. Sąd Najwyższy

wielokrotnie wypowiadał się w kwestiach dotyczących stosowania tego przepisu,

także w kontekście próby wykazywania w postępowaniu apelacyjnym zarzutów

materialnoprawnych, a okoliczności sprawy nie dostarczają żadnych podstaw do

ponownej wypowiedzi Sądu Najwyższego w tym przedmiocie.

Sąd Apelacyjny mimo podkreślenia spóźnionego zgłoszenia tego dowodu

dokonał bowiem jego merytorycznej oceny co skarżący kwestionuje w ramach

przesłanki kasacyjnej o której mowa w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. i co czyni

formułowane przez niego zagadnienie związane ze spóźnionym zgłoszeniem tego

dowodu bezprzedmiotowym.

Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego przez oczywistą

zasadność skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) należy natomiast rozumieć

sytuację, w której skarga jest uzasadniona w sposób ewidentny, wskazując na

rażące i poważne uchybienia zaskarżonego orzeczenia, które są możliwe do

I CSK 672/25

4

stwierdzenia bez konieczności prowadzenia bardziej złożonych rozumowań.

Jedynie w takim wypadku możliwa jest kontrola prawomocnego orzeczenia sądu

drugiej instancji w postępowaniu kasacyjnym. Obciążenie go oczywistą i istotną

wadą wskazuje, że usunięcie tego orzeczenia z obrotu leży w interesie publicznym

– a tym samym, że może dojść do realizacji celu skargi kasacyjnej, jako

nadzwyczajnego środka zaskarżenia (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego

z 10 kwietnia 2013 r., III CSK 67/13, niepubl. i z 29 września 2017 r., V CSK

162/17, niepubl.). Przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie jest

oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego,

lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście

nieprawidłowego orzeczenia (zob. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego

z 8 października 2015 r., IV CSK 189/15, niepubl. i przywołane tam orzecznictwo).

Bliższa analiza uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania nie pozwala przyjąć, by skarga była – w powyższym rozumieniu –

oczywiście uzasadniona.

Z podstawy faktycznej zaskarżonego orzeczenia wynika, że strony zawarły

porozumienie co do spłaty kredytu i w porozumieniu tym powód złożył szereg

oświadczeń oraz wynegocjował kurs spłaty. W § 2 porozumienia oświadczył, że

wie, iż w umowie są klauzule abuzywne, że Bank toczy ze swoimi klientami wiele

spraw sądowych m.in. dotyczących ważności umów, jednak nie kwestionuje swojej

umowy oraz chce ją wykonać (k. 327).

Tego rodzaju porozumienie nie stanowi ugody pozasądowej, której mógłby

dotyczyć zarzut powagi rzeczy ugodzonej. Porozumienie nie dotyczyło bowiem

żądania zwrotu nienależnego świadczenia na skutek nieważności umowy kredytu,

czego dotyczy spór między stronami, a ustalenia zasad spłaty umowy kredytu,

której nieważność przesłankowo stwierdziły Sądy meriti w niniejszej sprawie.

Nie można również uznać by dokonana przez Sąd Apelacyjny ocena

znaczenia porozumienia dla rozstrzygnięcia sporu między stronami miała

świadczyć o oczywistej zasadności skargi.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono bowiem, że oceny czy

postanowienie umowne jest niedozwolone ( art. 3851 § 1 k.c.) dokonuje się według

I CSK 672/25

5

stanu z chwili zawarcia umowy. Przepis ten jest bowiem instrumentem kontroli

treści umowy a przedmiotem oceny jest treść normatywna postanowienia

umownego a jej punktem odniesienia – sposób odziaływania postanowienia na

prawa i obowiązki konsumenta. Sankcje będące konsekwencją abuzywności

postanowień umownych działają ze skutkiem ex tunc, co oznacza, że zdarzenia

o charakterze następczym w stosunku do daty zawarcia umowy zawierającej

klauzule abuzywne – z wyjątkiem woli konsumenta – pozostają bez znaczenia dla

takiego charakteru postanowień umownych.

Dotyczy to także sytuacji, gdy strony zawarły aneksy (porozumienia) do

umowy. Wykładni art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13 należy bowiem dokonywać w ten

sposób, że sąd krajowy jest zobowiązany do stwierdzenia nieuczciwego charakteru

warunku umowy zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem, nawet jeśli

warunek ten został zmieniony przez strony w drodze umowy. Takie stwierdzenie

pociąga za sobą przywrócenie sytuacji, w jakiej znajdowałby się konsument

w braku warunku, którego nieuczciwy charakter zostałby stwierdzony, chyba że

konsument przez zmianę nieuczciwego warunku zrezygnował z takiego

przywrócenia w drodze wolnej i świadomej zgody, czego zbadanie należy do sądu

krajowego. Jednakże z przepisu tego nie wynika, że stwierdzenie nieuczciwego

charakteru pierwotnego warunku umownego miałoby co do zasady skutek

w postaci unieważnienia umowy, jeżeli zmiana tego warunku pozwala na

przywrócenie równowagi między obowiązkami i prawami tych stron wynikającymi

z umowy i na usunięcie wady obciążającej ten warunek (zob. wyrok TSUE

z 29 kwietnia 2021 r., C-19/20).

Data zawarcia porozumienia i jego treść, w której nie zawarto pouczeń

związanych ze znaczeniem następczych oświadczeń konsumenta w kontekście

przysługującej mu ochrony, nie wskazuje by powód wyraził w nim wolną i świadomą

wolę rezygnacji z ochrony konsumenckiej i potwierdził w sposób następczy

abuzywną klauzulę indeksacyjną. Treść porozumienia wskazuje, że dotyczyło ono

zasad całkowitej, wcześniejszej spłaty kredytu z podkreśleniem rozbieżnego

orzecznictwa sądów w kwestii wad prawnych tego rodzaju umów i ich konsekwencji

dla bytu umowy (§ 2 pkt 1-3 porozumienia). Teza Sądu Apelacyjnego, że pouczenie

konsumenta w kontekście składanych przez niego oświadczeń mających znaczenie

I CSK 672/25

6

dla bytu umowy może być dokonane jedynie przez Sąd jest zbyt daleko idąca. Nie

ma jednak wątpliwości, że oświadczenie konsumenta musi być wolne i świadome,

a okoliczności sprawy nie wskazują, by powód przed podpisaniem porozumienia

posiadał świadomość skutków rezygnacji z ochrony konsumenckiej.

W konsekwencji wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania, w konfrontacji

z motywami zaskarżonego orzeczenia, nie wykazuje tezy, że przy jego ferowaniu

popełniono uchybienia w zakresie stosowania i wykładni prawa, które miały

charakter kwalifikowany i nie podlegały różnym ocenom.

Z tych względów Sąd Najwyższy, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., odmówił

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, nie znajdując też okoliczności, które

w ramach przedsądu jest obowiązany brać pod uwagę z urzędu.

(M.M.)

[SOP]