Sąd Najwyższy nie przyjął skargi banku w sporze klientów o zapłatę z kredytu

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

I CSK 675/25

2

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Skarżąca wniosła o przyjęcie skargi do rozpoznania w oparciu o pierwszą i

czwartą z wymienionych przesłanek.

Przez istotne zagadnienie prawne, o którym mowa w art. 3989 § 1 pkt 1

k.p.c., należy rozumieć problem o charakterze prawnym, powstały na tle

konkretnego przepisu prawa, mający charakter rzeczywisty w tym znaczeniu, że

jego rozwiązanie stwarza realne i poważne trudności. Problem ten musi mieć

charakter uniwersalny, co oznacza, że jego rozwiązanie powinno służyć

rozstrzyganiu innych, podobnych spraw. Chodzi przy tym o problem, którego

wyjaśnienie jest konieczne dla rozstrzygnięcia danej sprawy, a więc pozostający w

związku z podstawami skargi oraz z wiążącym Sąd Najwyższy, a ustalonym przez

sąd drugiej instancji, stanem faktycznym sprawy (art. 39813 § 2 k.p.c.) i także w

związku z podstawą prawną zaskarżonego wyroku (zob. postanowienia SN: z 21

maja 2013 r., IV CSK 53/13, z 3 lutego 2012 r., I UK 271/11, nie publ.). Konieczne

jest przytoczenie argumentów prawnych, które prowadzą do rozbieżnych ocen.

Skarżący powinien nie tylko wskazać przepis prawa (materialnego lub

procesowego), którego dotyczy zagadnienie, ale także przedstawić pogłębioną

argumentację prawną w celu wykazania, że zagadnienie jest istotne, a jego

rozstrzygnięcie ma znaczenie dla merytorycznego rozstrzygnięcia w jego sprawie

(zob. m.in. postanowienia SN: z 23 sierpnia 2007 r., I UK 134/07, z 9 lutego 2011 r.,

III SK 41/10, nie publ.).

Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem judykatury, odwołanie się do przesłanki

oczywistej zasadności skargi kasacyjnej wymaga przedstawienia, w czym wyraża

się „oczywista zasadność” skargi oraz argumentacji wykazującej, że istotnie skarga

jest oczywiście uzasadniona. Chodzi tu o wykazanie kwalifikowanej postaci

naruszenia prawa materialnego lub procesowego, polegającej na jego oczywistości

widocznej prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (zob.

m.in. postanowienie SN z 23 listopada 2011 r., III PK 44/11, nie publ.). Celem

sformułowania powyższej przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie

I CSK 675/25

3

jest wykazanie jedynie oczywistego naruszenie konkretnego przepisu prawa

materialnego lub procesowego, lecz sytuacji, w której naruszenie to spowodowało

wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (zob. postanowienie SN z 6

listopada 2012 r., III SK 16/12, nie publ.).

Zdaniem skarżącej, oczywista zasadność skargi kasacyjnej ma przejawiać

się w zastosowaniu przez Sąd Apelacyjny art. 3851 § 1 k.c. do umowy kredytu

stricte dewizowego (walutowego), z całkowitym pominięciem charakteru

przedmiotowej umowy, jej specyfiki jak również wyłącznie fakultatywnego

charakteru postanowień dotyczących spłaty kredytu, które w toku postępowania

zostały uznane za abuzywne. Skarżąca wskazała ewentualnie na dwa istotne

zagadnienia prawne, pierwsze – dotyczące możliwości utrzymania umowy w mocy i

jej wykonywania w oparciu o istniejące postanowienia umożliwiające spłatę kredytu

bezpośrednio w walucie obcej, gdy uznano, że umowa kredytu zawiera

niedozwolone postanowienia umowne odsyłające do tabeli kursowej banku, drugie

zaś – odnoszące się do naliczania odsetek za opóźnienie od kwoty należnej do

zwrotu w przypadku orzeczenia bezskuteczności umowy kredytu indeksowanego

do waluty obcej w oparciu o przepisy o postanowieniach abuzywnych.

Brak jest podstaw do twierdzenia, że w niniejszej sprawie doszło do

oczywistego naruszenia prawa. Jak zostało już wyjaśnione w aktualnym

orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości UE i Sądu Najwyższego, modelowym

kredytem walutowym jest tylko kredyt, w którym kwota kredytu jest wyrażona w

umowie w walucie obcej i w takiej walucie jest wypłacana kredytobiorcy, który

dokonuje spłaty kredytu również w tej walucie. Do umów mieszanych, tj.

zawierających elementy kredytu walutowego i kredytu denominowanego w walucie

obcej, zastosowanie znajdują przepisy powołane przez skarżącą, jeśli umowy te

zawierają postanowienia dotyczące klauzul przeliczeniowych podlegających ocenie

przez pryzmat przepisów dotyczących nieuczciwych warunków w umowach

konsumenckich (wyroki SN z 6 września 2024 r., II CSKP 690/23 i z 3 grudnia 2024

r., II CSKP 2316/22 nie publ.; postanowienie SN z 30 stycznia 2025 r., I CSK

2357/24, nie publ.).

I CSK 675/25

4

Odnosząc się do problemu dotyczącego fakultatywności tabel kursowych,

należy zwrócić uwagę, że w ugruntowanym już stanowisku Sądu Najwyższego

uznaje się, iż mechanizm ustalania kursów waluty na podstawie tabel kursowych

banku jest w sposób oczywisty sprzeczny z dobrymi obyczajami, narusza rażąco

interesy konsumenta i równowagę stron, a klauzula która nie zawiera

jednoznacznej treści i przez to pozwala na pełną swobodę decyzyjną banku jest

klauzulą niedozwoloną w rozumieniu art. 3851 § 1 k.c. oraz że niedozwolone

postanowienie umowne jest od początku, z mocy samego prawa, dotknięte

bezskutecznością na korzyść konsumenta, który może udzielić następczo

świadomej i wolnej zgody na to postanowienie i w ten sposób przywrócić mu

skuteczność z mocą wsteczną (zob. wyroki SN: z 23 czerwca 2022 r., II CSKP

36/22, z 27 listopada 2019 r., II CSK 483/18 - nie publ. oraz uchwała składu

siedmiu sędziów SN - zasada prawna - z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21). Problemem

nie jest również w tym przypadku fakultatywność. Oceny, czy postanowienie

umowne jest niedozwolone (art. 3851 § 1 k.c.), dokonuje się według stanu z chwili

zawarcia umowy. Wykładnia językowa art. 3851 § 1 zdanie pierwsze k.c. nie

stwarza podstaw do przyjęcia, że w ramach oceny abuzywności postanowienia

istotny jest sposób jego stosowania przez przedsiębiorcę.

Decydujące znaczenie ma nie to, w jaki sposób przedsiębiorca stosuje

postanowienie i dla kogo jest to korzystne, lecz to, w jaki sposób postanowienie

kształtuje prawa i obowiązki konsumenta. Z przepisu wynika, że przedmiotem

oceny jest samo postanowienie, a więc wyrażona w określonej formie (przeważnie

słownej) treść normatywna, tzn. norma lub jej element określający prawa lub

obowiązki stron (zob. uchwała składu siedmiu sędziów SN z 20 listopada 2015 r., III

CZP 17/15, OSNC 2016, Nr 4, poz. 40), a jej punktem odniesienia - sposób

oddziaływania postanowienia na prawa i obowiązki konsumenta. Samo

postanowienie może bezpośrednio kształtować prawa i obowiązki tylko w sensie

normatywnym, wpływając na zakres i strukturę praw lub obowiązków stron. Taka

interpretacja pozostaje w zgodzie z powszechnie akceptowanym poglądem, że art.

3851 § 1 k.c. jest instrumentem kontroli treści umowy (stosunku prawnego). To, w

jaki sposób postanowienie jest stosowane, jest kwestią odrębną, do której art. 3851

I CSK 675/25

5

§ 1 zdanie pierwsze k.c. wprost się nie odnosi (zob. uchwała SN z 20 czerwca I

CSK 1878/2382018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, Nr 1, poz. 2).

W razie stwierdzenia abuzywności klauzuli ryzyka walutowego i klauzul

przeliczeniowych utrzymanie umowy nie jest możliwe z prawnego punktu widzenia.

Jest tak zwłaszcza wówczas, gdy unieważnienie tych klauzul doprowadziłoby nie

tylko do zniesienia mechanizmu indeksacji oraz różnic kursów walutowych, ale

również – pośrednio – do zaniknięcia ryzyka kursowego, które jest bezpośrednio

związane z indeksacją kredytu do waluty. W konsekwencji art. 6 ust. 1 dyrektywy

93/13 nie stoi na przeszkodzie temu, aby sąd krajowy, po stwierdzeniu

nieuczciwego charakteru niektórych warunków umowy kredytu indeksowanego do

waluty obcej i oprocentowanego według stopy procentowej bezpośrednio

powiązanej ze stopą międzybankową danej waluty, przyjął, zgodnie z prawem

krajowym, że umowa ta nie może nadal obowiązywać bez takich warunków z tego

powodu, iż ich usunięcie spowodowałoby zmianę charakteru głównego jej

przedmiotu (zob. wyroki TSUE: z 14 marca 2019 r., C-118/17, pkt 52; z 5 czerwca

2019 r., C-38/17, HS, pkt 43; z 3 października 2019 r., C-260/18, pkt 44 i 45; także

postanowienie SN z 24 listopada 2022 r., I CSK 3127/22, nie publ.).

W odniesieniu do wymagalności roszczeń restytucyjnych należy

przypomnieć, że problem ten był już wielokrotnie przedmiotem wypowiedzi zarówno

Sądu Najwyższego i Trybunału Sprawiedliwości UE i obecnie nie budzi wątpliwości

(uchwała składu siedmiu sędziów SN z 7 maja 2021 r. - zasada prawna - III CZP

6/21, postanowienia SN: z 28 kwietnia 2023 r., I CSK 3966/22, z 21 listopada 2024

r., I CSK 1354/24; z 21 listopada 2024 r., I CSK 1472/24, nie publ.; wyroki TSUE: z

14 grudnia 2023 r., C-28/22 i z 7 grudnia 2023 r., C-140/22). Roszczenia

restytucyjne mają charakter bezterminowy, więc wymagalność odsetek za

opóźnienie od kwoty należnej do zwrotu określa art. 455 k.c.

Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji (art. 3989 § 2 k.p.c.).

(A.T.)

I CSK 675/25

6

[SOP]