Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej banku w sprawie kredytu mieszkaniowego

Wyrokiem z dnia 26 sierpnia 2024 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach oddalił

apelację pozwanego Banku od wyroku Sądu Okręgowego w Rybniku z dnia 1

września 2022 r., ustalającego, że bliżej oznaczona umowa o kredyt mieszkaniowy

zawarta w dniu 3 marca 2010 r. jest nieważna (punkt 1), zasądzającego od

pozwanego na rzecz powodów kwotę 34.500,78 CHF z ustawowymi odsetkami za

opóźnienie od 7 września 2021 r. (punkt 2), oddalającego roszczenie odsetkowe w

pozostałym zakresie (punkt 3) i rozstrzygającego o kosztach (pkt. 4 i 5).

W skardze kasacyjnej, w uzasadnieniu wniosku o jej przyjęcie do

rozpoznania, skarżący wskazał przyczynę kasacyjną określoną w art. 3989 § 1 pkt 4

k.p.c. Jego zdaniem skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, gdyż Sąd

I CSK 710/25

2

Apelacyjny stwierdził, że sporna umowa jest nieważna na podstawie art. 58 § 1 k.c.

jako sprzeczna z art. 69 ust. 1 i ust. 2 punkt 2 ustawy Prawo bankowe - nie określa

bowiem, na zasadzie konsensu stron, kwoty kredytu – a niezależnie od tego skutek

nieważności tej umowy można rozpatrywać także z punktu widzenia naruszenia

zasad współżycia społecznego, ponieważ klauzula waloryzacyjna naruszająca

zasady współżycia społecznego jest z mocy art. 58 § 2 k.c. nieważna. Tymczasem,

w ocenie Banku, w razie uznania postanowień umowy za abuzywne Sąd nie może

orzec bezwzględnej nieważności, a wyłącznie nieważność przypominającą

bezskuteczność zawieszoną, na którą wskazywał Sąd Najwyższy w uchwale z 7

maja 2021 III CZP 6/21.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Z art. 3981 § 1 k.p.c. wynika, że skarga kasacyjna przysługuje co do zasady

od prawomocnych orzeczeń sądów drugiej instancji, a więc orzeczeń wieńczących

dwuinstancyjne postępowanie sądowe, w którym sądy obu instancji dysponują

pełną kognicją w zakresie faktów i dowodów. Jednakże zgodnie z art. 3989 § 1

k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania tylko wtedy, gdy

w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni

przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W zamyśle ustawodawcy skarga

kasacyjna stanowi zatem nadzwyczajny środek zaskarżenia, którego rozpoznanie

przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej doniosłości,

wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi swoje źródło w

interesie publicznym, w szczególności przez zapewnienie jednolitej wykładni i

stosowania prawa. Wyłączną podstawą oceny pod kątem przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania są wskazane w niej przyczyny kasacyjne wraz z

uzasadnieniem (art. 3984 § 2 k.p.c.).

Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., jeżeli zachodzi

niewątpliwa, widoczna na pierwszy rzut oka, tj. bez konieczności głębszej analizy,

sprzeczność orzeczenia z przepisami prawa nie podlegającymi różnej wykładni

I CSK 710/25

3

(zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 24 sierpnia 2016 r., II CSK 94/16,

niepubl.) i w wyniku takiego naruszenia prawa zapadło w drugiej instancji

orzeczenie oczywiście wadliwe. Przy czym o przyjęciu skargi kasacyjnej do

rozpoznania nie decyduje samo oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa

materialnego lub procesowego przez sąd, który wydał zaskarżone orzeczenie, lecz

sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego

orzeczenia (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego z 15 października 2015 r.,

III CSK 198/15, niepubl.; z 13 kwietnia 2016 r., V CSK 622/15, niepubl.; z 2 czerwca

2016 r., III CSK 113/16, niepubl.; z 27 października 2016 r., III CSK 217/16,

niepubl.; z 29 września 2017 r., V CSK 162/17, niepubl.; z 7 marca 2018 r., I CSK

664/17, niepubl.; z 18 kwietnia 2018 r., II CSK 726/17, niepubl.; z 5 października

2018 r., V CSK 168/18, niepubl.).

Skarżący nie wykazał, by zaskarżony wyrok był dotknięty tego rodzaju

nieprawidłowościami. Wprawdzie rzeczywiście Sąd Apelacyjny wskazał także na

nieważność umowy ze względu na jej sprzeczność z art. 69 ust. 1 i ust. 2 punkt 2

ustawy Prawo bankowe oraz z zasadami współżycia społecznego, jednakże uwagi

te były poprzedzone analizą abuzywności spornych postanowień oraz

stwierdzeniem, że skoro abuzywne okazały się postanowienia określające główny

przedmiot umowy, nie można uważać, iż stosunek obligacyjny, w którym nie

osiągnięto konsensusu co do elementów przedmiotowo istotnych jest ważny (art.

58 § 1 k.c.). Wskazał ponadto, że wyeliminowanie ryzyka kursowego,

charakterystycznego dla umowy kredytu powiązanego z walutą obcą, byłoby

równoznaczne z tak daleko idącą modyfikacją umowy, że umowę taką należałoby

uznać za umowę o odmiennej istocie i charakterze. To prowadzi do wniosku, że po

wyeliminowaniu tego rodzaju klauzul utrzymanie umowy o charakterze

zamierzonym przez strony nie jest możliwe, co przemawia za jej całkowitą

nieważnością. Zaznaczył też, że nie zachodziła możliwość wypełnienia luki

powstałej w umowie po wyeliminowaniu z niej postanowień abuzywnych ani

przepisem dyspozytywnym, ani na zasadzie analogii, czy zwyczaju. W związku z

tym wskazał też, że nie sposób przyjąć, iż niezwiązanie stron umową kredytu w

konsekwencji uchybienia przez kredytodawcę regułom kontraktowania z

I CSK 710/25

4

konsumentem i w konsekwencji skutek w postaci nieważności umowy, a następnie

konieczność jej rozliczenia przez jej strony narusza art. 3851 § 1 i 2 k.c.

Mimo zatem, że wytykane przez skarżącego twierdzenia rzeczywiście mogą

budzić wątpliwości, nie świadczy to jeszcze o oczywistej zasadności skargi, skoro

zasadnicza część wywodu Sądu, dotycząca abuzywności spornych klauzul i

związanego z tym upadku umowy, nie może być uznana za oczywiście wadliwą.

Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł,

jak w sentencji.

Roman Trzaskowski

(K.L.)

[SOP]