Bank nie doczeka się rozpoznania skargi w sprawie nieważnego kredytu frankowego

Wyrokiem z 26 lutego 2024 r. Sąd Okręgowy w Koszalinie ustalił, iż umowa

kredytu na cele mieszkaniowe zawarta 12 października 2007 r. pomiędzy Bankiem1

spółką akcyjną w W. (poprzednikiem prawnym pozwanego Bank spółką akcyjną w

I CSK 723/25

2

W. - obecnie Bank spółka akcyjna w W.) a powodami M.D. i M.D. jest nieważna i

orzekł o kosztach procesu.

Wyrokiem z 7 listopada 2024 r. Sąd Apelacyjny w Szczecinie oddalił apelację

pozwanego i orzekł o kosztach postępowania apelacyjnego.

Orzeczenie to zostało zaskarżone skargą kasacyjną przez pozwanego.

Skarżący we wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania powołał się na przesłanki

z art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. (we wniosku omyłkowo przywołano art. 3989 § 1 pkt 4

k.p.c.).

Zdaniem skarżącego w sprawie istnieje potrzeba wykładni przepisów

budzących poważne wątpliwości i wywołujących i rozbieżności w orzecznictwie

sądów, tj. art. 3851 § 1 i 2 k.c., w zakresie, w jakim odnoszą się one do skutków

uznania postanowień umownych za abuzywne i możliwości zastąpienia takich

postanowień przepisami dyspozytywnymi.

Ponadto zdaniem pozwanego w sprawie występuje istotne zagadnienie

prawne polegające na konieczności ustalenia: (1) „czy sąd orzekający zawsze

związany jest wolą konsumenta, który wnosi o ustalenie nieistnienia stosunku

prawnego wynikającego z umowy i znane są mu konsekwencje wynikające ze

stwierdzenia nieważności umowy, w szczególności czy wola konsumenta wiąże sąd

i przeważa nad koniecznością rozważenia przez sąd potencjalnych konsekwencji

wynikających z nieważności i czy przeważa nad koniecznością zbadania przez Sąd

możliwości utrzymania umowy w mocy przy zastosowaniu przepisu

dyspozytywnego lub poprzez eliminację klauzuli abuzywnej?”; (2) „czy brak

możliwości oszacowania kwoty, którą strona umowy kredytu będzie świadczyć

w przyszłości stanowi per se o niejednoznaczności tego postanowienia umownego,

a w konsekwencji, czy postanowienie takie powinno podlegać badaniu pod kątem

abuzywności ?”.

Powodowie w odpowiedzi na skargę kasacyjną wnieśli o odmowę przyjęcia

jej do rozpoznania i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

I CSK 723/25

3

Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, którego

rozpoznanie przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej

doniosłości, wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi

swoje źródło w interesie publicznym. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy

przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne

zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi

nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Sąd

Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze kasacyjnej

okoliczności uzasadniające jej przyjęcie do rozpoznania, a nie podstawy kasacyjne

i ich uzasadnienie. Cel wymagania określonego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być

osiągnięty tylko przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze

publicznoprawnym, które będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej

pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją

sądową i nie jest jego rolą usuwanie błędów w zakresie wykładni i stosowania

prawa w każdej indywidualnej sprawie.

W judykaturze Sądu Najwyższego utrwalił się pogląd, że wskazanie

przyczyny określonej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. nakłada na skarżącego obowiązek

przedstawienia zagadnienia o charakterze abstrakcyjnym wraz z argumentami

prowadzącymi do rozbieżnych ocen prawnych, wykazania, że nie zostało ono

rozstrzygnięte w dotychczasowym orzecznictwie, a wyjaśnienie go ma istotne

znaczenie nie tylko dla rozstrzygnięcia tej konkretnej sprawy, ale także innych

podobnych spraw, przyczyniając się do rozwoju prawa (zob. m.in. postanowienia

Sądu Najwyższego z 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002, nr 1, poz. 11 i z 11

stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12, poz. 151).

Oparcie natomiast wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na

tym, że istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów wymaga

wykazania, że określony przepis prawa, mimo że budzi poważne wątpliwości, nie

doczekał się wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane

przez skarżącego rozbieżności w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub

podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć. Nie istnieje przy tym

I CSK 723/25

4

istotne zagadnienie prawne ani potrzeba wykładni przepisów prawa, jeżeli Sąd

Najwyższy zajął już stanowisko w kwestii tego zagadnienia oraz wykładni

przepisów i wyraził swój pogląd we wcześniejszych orzeczeniach, a nie zachodzą

żadne okoliczności uzasadniające zmianę tego poglądu (zob. m. in. postanowienia

Sądu Najwyższego z 17 marca 2015 r., I PK 4/15, niepubl.; z 23 kwietnia 2015 r.,

I CSK 691/14, niepubl.; i z 12 grudnia 2008 r., II PK 220/08, niepubl.).

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie spełnia tych

wymagań, problematyka, na którą wskazuje skarżący, była bowiem wielokrotnie

przedmiotem wypowiedzi w nowszym orzecznictwie Sądu Najwyższego –

w odniesieniu do zbliżonych treścią umów kredytowych indeksowanych do franka

szwajcarskiego - a pozwany przekonująco nie wykazał, by istniała potrzeba

ponownej wypowiedzi Sądu Najwyższego w tym przedmiocie. Nie wykazał także,

zwłaszcza w kontekście orzecznictwa TSUE i najnowszego orzecznictwa Sądu

Najwyższego, by aktualnie istniały poważne rozbieżności w orzecznictwie

w kwestiach poruszonych we wniosku. Sąd Najwyższy zajmował się także

wielokrotnie identycznie sformułowanymi wnioskami pozwanego nie podzielając

stanowiska o istnieniu podstaw do przyjęcia skarg kasacyjnych do rozpoznania ze

względu na sformułowane w nich zagadnienia prawne i wątpliwości orzecznicze.

W zakresie zagadnienia pierwszego dotyczącego znaczenia woli

konsumenta w zakresie jego wpływu na możliwość utrzymania umowy, skarżący

nie uwzględnia wynikających z prawa unijnego warunków dopuszczalności

substytucji klauzuli abuzywnej zgodnie z którymi, jest to możliwe tylko wtedy, gdyby

brak zastąpienia narażał konsumenta, przez upadek umowy w całości, na

szczególnie niekorzystne skutki, przy czym decydujące jest w tym przedmiocie

zdanie konsumenta (zob. wyroki TSUE z 30 kwietnia 2014 r., C-26/13, Árpád

Kásler, Hajnalka Káslerné Rábai przeciwko OTP Jelzálogbank Zrt, z 3 października

2019 r., C-260/18, Kamil Dziubak i Justyna Dziubak przeciwko Raiffeisen Bank

International AG; z 8 września 2022 r., C -80/21, C-81/21 i C-82/21, D.B.P., i z 16

marca 2023 r., C-6/22, M.B.,U.B., M.B. przeciwko X S.A., z 12 października 2023 r.,

C-645/22, II CSKP 545/23 R.A. i in. przeciwko Luminor Bank AS oraz

postanowienie z 17 listopada 2021 r., C-655/20, Marc Gómez del Moral Guasch

przeciwko Bankia SA).

I CSK 723/25

5

Wynika to z faktu, że substytucja niedozwolonego postanowienia umownego

jest dopuszczalna wtedy, gdy służy ochronie interesów konsumenta, a nie

przedsiębiorcy. Ponadto opiera się ona na założeniu, że konsument, po udzieleniu

mu koniecznych informacji o konsekwencjach abuzywności klauzuli i upadku

umowy, jest w największym stopniu powołany do tego, aby ocenić, czy upadek

umowy jest dla niego niekorzystny, czy też nie, a jego wola w tej materii powinna

być respektowana i nie powinna być zastępowana decyzją sądu, chociażby sąd

oceniał sytuację konsumenta odmiennie (zob. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z 19

stycznia 2024 r., II CSKP 874/22 i z 24 maja 2024 r., II CSKP 1560/22).

W zakresie pozostałych zagadnień i wątpliwości orzeczniczych

w judykaturze Sądu Najwyższego utrwalony jest obecnie pogląd, że w przypadku,

gdy eliminacja niedozwolonego postanowienia umownego doprowadzi do takiej

deformacji umowy, że na podstawie pozostałej jej treści nie da się odtworzyć praw

i obowiązków stron, to nie można przyjąć, że strony są związane pozostałą częścią

umowy. Umowa będzie dotknięta nieważnością, gdy bez abuzywnych postanowień

jej obowiązywanie nie jest możliwe w świetle prawa krajowego i nie zaszły

przesłanki umożliwiające zastosowanie regulacji zastępczej, a konsument

postanowień abuzywnych nie potwierdził, nie udzielając następczo świadomej

i wolnej zgody na te klauzule i tym samym odmawiając przywrócenia im

skuteczności z mocą wsteczną.

Dotyczy to sytuacji, gdy określenie wysokości należności obciążającej

kredytobiorcę w umowie kredytu powiązanej z walutą obcą z odwołaniem do tabel

kursowych ustalanych jednostronnie przez bank, bez wskazania obiektywnych

kryteriów oznaczania kursu waluty obcej jest nietransparentne, pozostawia pole do

arbitralnego działania banku i w ten sposób obarcza kredytobiorcę

nieprzewidywalnym ryzykiem oraz narusza równorzędność stron umowy kredytu.

Takie postanowienia są niedopuszczalne, jako kształtujące prawa i obowiązki

konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego

interesy, a ich bezskuteczność – niezależnie od dalszych postanowień umowy,

w tym wyrażających ryzyko walutowe – może prowadzić do upadku umowy

w całości ( zob. m.in. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 7 maja

2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56; wyroki Sądu Najwyższego

I CSK 723/25

6

z 1 marca 2017 r., IV CSK 285/16; z 24 października 2018 r., II CSK 632/17; z 11

grudnia 2019 r., V CSK 382/18; z 16 września 2021 r., I CSKP 166/21; z 13 maja

2022 r., II CSKP 464/22, niepubl.; z 9 września 2022 r., II CSKP 794/22, niepubl.

oraz postanowienie Sądu Najwyższego z 27 kwietnia 2023 r., I CSK 3629/22,

niepubl.).

W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalił się także pogląd, że

niedopuszczalne jest przekształcenie kredytu powiązanego z walutą obcą w kredyt

złotowy oprocentowany stawką LIBOR lub WIBOR. Wyeliminowanie bowiem ryzyka

kursowego, charakterystycznego dla umowy kredytu powiązanego z walutą obcą,

byłoby równoznaczne z tak daleko idącą modyfikacją umowy, że umowę taką

należałoby uznać za umowę o odmiennej istocie i charakterze, co prowadzi do

wniosku, że po wyeliminowaniu tego rodzaju klauzul utrzymanie umowy

o charakterze zamierzonym przez strony nie jest możliwe co przemawia za jej

całkowitą nieważnością ( zob. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2019 r.,

V CSK 382/18, OSNC – ZD 2021, nr 2, poz. 20; z 24 lutego 2022 r., II CSKP 45/22,

niepubl.; z 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22, niepubl.; z 13 maja 2022 r., II CSKP

405/22 i II CSKP 293/22, niepubl.; z 27 maja 2022 r., II CSKP 395/22, niepubl.;

i z 24 czerwca 2022 r., II CSKP 10/22, niepubl.).

W ugruntowanym orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się także, że

nie jest możliwe – wbrew woli konsumenta - zastąpienie niedozwolonego

postanowienia umownego odsyłającego do kursu waluty wynikającego z tabeli

bankowej odwołaniem do kursu średniego ustalanego przez NBP względnie kursu

rynkowego waluty ( zob. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z 23 sierpnia

2022 r., I CSK 1669/22, niepubl.; wyroki Sądu Najwyższego z 24 lutego 2022 r.,

II CSKP 45/22; z 10 maja 2022 r., II CSKP 163/22, II CSKP 285/22 i II CSKP

382/22, niepubl.; z 19 maja 2022 r., II CSKP 985/22; i z 20 maja 2022 r., II CSKP

403/22, niepubl. ).

Wykluczono również możliwość wypełnienia luki w umowie po

wyeliminowaniu z niej postanowień abuzywnych przez odwołanie do art. 69 ust. 3

Prawa Bankowego. Przyjęto, że wejście w życie ustawy z 29 lipca 2011 r. o zmianie

ustawy - Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2011, nr 165, poz.

984 dalej: „ustawa antyspreadowa”) nie pozwala w pełni wyeliminować z umowy

I CSK 723/25

7

postanowień zawierających niejasne reguły przeliczania należności kredytowych.

Sankcje będące konsekwencją abuzywności postanowień umownych działają

bowiem ze skutkiem ex tunc, co oznacza, że zdarzenia o charakterze następczym

w stosunku do daty zawarcia umowy – z wyjątkiem woli konsumenta – pozostają

bez znaczenia dla stwierdzenia abuzywności postanowień umowy. O tym bowiem

czy postanowienie jest niedozwolone decydują okoliczności z chwili zawarcia

umowy (zob. m.in. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 20

czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1, poz. 2 oraz orzecznictwo TSUE

przytoczone w jej uzasadnieniu). Ponadto ustawa antyspreadowa nie zawiera

przepisów o charakterze dyspozytywnym, które mogłyby zastąpić nieuczciwe

klauzule zawarte w umowach kredytowych. Nie stwarza też podstawy do

formułowania przez kredytobiorców roszczeń przeciwko bankom o zobowiązanie do

złożenia oświadczenia woli o zmianę postanowień umowy od chwili jej zawarcia,

a umożliwia jedynie dokonanie zmiany postanowień umowy dotyczących sposobu

waloryzacji niespłaconych rat na przyszłość. Nie oznacza to jednak, że nakłada na

nich obowiązek zachowania takiej formy spłaty albo wyłącza możliwość zgłoszenia

roszczeń powstałych na gruncie umów niespełniających wymagań stawianych

umowom kredytowym w stosunkach z konsumentami (zob. m.in. wyroki Sądu

Najwyższego z 13 maja 2022 r., II CSKP 405/22, niepubl. i z 28 lipca 2023 r., I CSK

611/22, niepubl.).

Możliwości usunięcia luki w umowach kredytowych nie stwarza także art.

358 § 2 k.c. wprowadzony do kodeksu cywilnego z dniem 24 stycznia 2009 r.

ustawą z dnia 23 października 2008 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz

ustawy – Prawo dewizowe, Dz.U. z 2008 r., Nr 228, poz. 1506), a zatem po dacie

zawarcia umowy przez strony. Niezależnie od argumentacji wyżej przytoczonej,

dotyczy on bowiem zobowiązań wyrażonych w walucie obcej, a w przypadku

kredytu indeksowanego do CHF waluta obca stanowi jedynie miernik wartości

zobowiązania zaciągniętego w walucie polskiej i świadczeń spełnianych przez

kredytobiorców. Spełnienie przez Bank świadczenia w walucie obcej było od

początku wyłączone, a kwota kredytu mogła być wypłacona wyłącznie w złotych.

Powyższej oceny nie zmienia ewentualne uznanie umowy kredytowej za

kreującą zobowiązanie ciągłe i przyjęcie na podstawie ogólnych reguł prawa

I CSK 723/25

8

międzyczasowego, że do takiego zobowiązania powinny mieć bezpośrednie

zastosowanie przepisy wchodzące w życie w czasie trwania stosunku prawnego.

Artykuł 358 § 2 k.c. w nowym brzmieniu mógłby bowiem znajdować zastosowanie

wyłącznie do stosunków ciągłych istniejących w chwili jego wejścia w życie.

Przyjęcie natomiast, że umowa kredytowa była nieważna lub bezskuteczna

z powodu niemożliwości ustalenia wiążącego kursu waluty obcej w chwili jej

zawarcia oznacza, że stosunek prawny nigdy nie powstał, w związku z czym nie ma

przedmiotu, do którego dałoby się zastosować wymieniony przepis (zob. m.in.

wyrok Sądu Najwyższego z 28 marca 2024 r., II CSKP 1308/22, niepubl.).

Nie można też dokonać wykładni umów kredytowych na podstawie art. 65 §

2 k.c. lub art. 56 k.c., już po usunięciu z nich postanowień abuzywnych, w celu

ustalenia zgodnego celu i zamiaru stron co do sposobu ustalenia kursu CHF.

Sprowadzałoby się to bowiem do zmiany treści klauzuli indeksacyjnej, prowadząc

do zmiany jej rozumienia przez wprowadzenie odesłania do wartości rynkowej

CHF. Dla rozstrzygnięcia o utrzymaniu umowy w mocy nieadekwatne jest

odwoływanie się do hipotetycznej woli stron, groziłoby to bowiem ryzykiem

dalszego pogorszenia sytuacji strony dotkniętej nadużyciem, gdyby strona, która

narzuciła niedozwolone postanowienie umowne wywodziła, że nie zawarłaby

umowy z jego pominięciem.

Zgodnie z orzecznictwem TSUE art. 5 i 6 Dyrektywy należy bowiem

interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie temu, by sąd krajowy,

który stwierdził nieuczciwy charakter warunku umowy dokonał wykładni tego

warunku w celu złagodzenia jego nieuczciwego charakteru, nawet jeśli taka

wykładnia odpowiadałaby wspólnej woli stron. W konsekwencji art. 6 ust. 1

Dyrektywy należy interpretować w ten sposób, że niezgodny z tym artykułem jest

przepis prawa krajowego dający sądowi możliwość uzupełnienia umowy przez

zmianę treści owego warunku. Możliwość taka istniałaby tylko w przypadku, gdyby

stwierdzenie nieważności nieuczciwego warunku zobowiązywało sąd do

unieważnienia umowy w całości, narażając tym samym konsumenta na szczególnie

niekorzystne konsekwencje (zob. wyroki TSUE z 18 listopada 2021 r. C – 212/20,

M.P., B.P. przeciwko „A” i z 29 kwietnia 2021 r., C – 19/20, Bank BPH).

Nie jest także możliwe zaradzenie lukom wynikającym z usunięcia

I CSK 723/25

9

nieuczciwego warunku zawartego w umowie kredytowej przez zastosowanie

przepisów prawa krajowego, które mogłyby mieć zastosowanie do umowy tylko

odpowiednio lub przez analogię i które odzwierciedlają regułę obowiązująca

w krajowym prawie zobowiązań (zob. wyrok TSUE z 16 marca 2023 r., C-6/22,

M.B., U.B., M.B. przeciwko X S.A.). Takie rozwiązanie stałoby w sprzeczności

z celami prewencyjnymi Dyrektywy w postaci zniechęcenia przedsiębiorców do

wykorzystywania w zawieranych umowach nieuczciwych postanowień umownych

(zob. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z 24 października 2018 r., II CSK 632/17,

niepubl. i z 27 listopada 2019 r., II CSK 483/18; postanowienia Sądu Najwyższego

z 12 września 2023 r., I CSK 5858/22 i I CSK 5941/22, niepubl.; zob. także wyrok

TSUE z 8 września 2022 r., C-80/21, C-81/21, C-82/21). W tym ostatnim

orzeczeniu Trybunał stwierdził, że z przedłożonych mu materiałów sprawy nie

wynika, by istniały przepisy prawa polskiego o charakterze dyspozytywnym,

mogące zastąpić nieuczciwe warunki umowne, podkreślając niedopuszczalność

sądowej modyfikacji treści postanowienia nieuczciwego w drodze wykładni

sądowej.

Stwierdzenie nieważności umowy mieści się przy tym w zakresie sankcji,

jaką Dyrektywa 93/13 przewiduje w związku z wykorzystywaniem przez

przedsiębiorcę nieuczciwych postanowień umownych. Uzupełnienie umowy przez

sąd i dokonanie zmiany treści abuzywnego postanowienia mogłoby zagrażać

realizacji długoterminowego celu ustanowionego w art. 7 Dyrektywy 93/13,

prowadząc do wyeliminowania zniechęcającego skutku wywieranego na

przedsiębiorców przez zwykły brak stosowania takich warunków wobec

konsumentów. Byliby oni w ten sposób zachęcani do stosowania nieuczciwych

warunków, wiedząc, że nawet gdyby miały być one uznane za bezskuteczne, to

umowa mogłaby zostać uzupełniona w niezbędnym zakresie przez sąd krajowy, co

pozostałoby bez wpływu na jej ważność i bez istotnego uszczerbku dla ich

interesów (zob. m.in. wyroki TSUE z 14 czerwca 2012 r., C-618/10 Banco Español

de Crédito SA; z 30 kwietnia 2014 r., C 26-13, Árpad Kásler, Hajnalka Káslernè

Rábai przeciwko OTP Jelzálogbank Zrt; z 26 marca 2019 r., C-70/17 i C-179/17,

Abanca Corporación Bancaria SA i Bankia SA oraz wyrok Sądu Najwyższego z 27

listopada 2019 r., II CSK 483/18).

I CSK 723/25

10

Przy formułowaniu wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania pozwany czyni

przy tym – nie znajdujące podstaw w motywach zaskarżonego orzeczenia -

założenie, że przyczyną uznania mechanizmu indeksacji za abuzywny w tego

rodzaju sprawach jest wyłącznie fakt dowolności w ustalaniu przez banki, w tym

skarżącego, kursu waluty, a osią sporu jest wyłącznie sposób ustalania tego kursu

a nie obciążające kredytobiorców ryzyko walutowe.

W aktualnym orzecznictwie TSUE rozróżnia się natomiast abuzywność

postanowień dotyczących kryteriów przeliczania waluty krajowej na walutę

indeksacji (klauzule kursowe, spreadowe), od klauzul ryzyka walutowego,

dotyczących obciążenia konsumenta negatywnymi następstwami deprecjacji waluty

krajowej, jako kompensata za korzystniejszą stopę procentową (zob. m.in. wyroki

z 20 września 2017 r., C- 186/16, Ruxandra Andruciuc i in. Banca Romaneascu;

z 22 lutego 2018 r., C-119/17; z 20 września 2018 r., C – 51/17, OTP Bank Nyrt.

I in. przeciwko Terez Illyez i in.).

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono, że klauzula ryzyka

walutowego nie może funkcjonować bez klauzuli kursowej określającej przeliczenie

zobowiązań stron celem ustalenia wysokości ich świadczenia. Z kolei klauzula

spreadowa nie ma racji bytu w umowie, w której nie zastosowano mechanizmu

indeksacji i wynikającej z niego narażenia konsumenta na ryzyko kursowe.

W konsekwencji stwierdzono, że klauzule przeliczeniowe i klauzule ryzyka

walutowego składające się na przyjęty w umowach kredytowych mechanizm

indeksacji - są ze sobą ściśle powiązane, a ich rozszczepienie jest zabiegiem

sztucznym (zob. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z 27 listopada 2019 r., II CSK

483/18, OSP 2021, z. 2, poz. 7; z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD

2021, z. B, poz. 20; z 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22, niepubl.; z 13 maja 2022

r., II CSKP 464/22, niepubl.; z 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22, niepubl.; z 26

stycznia 2023 r., II CSKP 722/22, niepubl.; z 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22,

niepubl.; i z 18 kwietnia 2023 r., II CSKP 1511/22, niepubl.).

Stwierdzenie zatem abuzywności klauzuli przeliczeniowej prowadzi,

w przypadku odmowy potwierdzenia przez konsumenta niedozwolonych

postanowień umowy do upadku umowy (zob. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z 27

listopada 2019 r., II CSK 483/18, OSP 2021, z. 2, poz. 7; z 11 grudnia 2019 r.,

I CSK 723/25

11

V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, z. B, poz. 20; z 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22,

niepubl.; z 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22, niepubl.; z 8 listopada 2022 r.,

II CSKP 1153/22, niepubl.; z 26 stycznia 2023 r., II CSKP 722/22, niepubl.; z 20

lutego 2023 r., II CSKP 809/22, niepubl.; i z 18 kwietnia 2023 r., II CSKP 1511/22,

niepubl.).

Podkreślenia wymaga, że - w okolicznościach sprawy - Sądy meriti

zakwestionowały nie tylko klauzule przeliczeniowe, ale także, nie dopełnienie przez

pozwanego obowiązków informacyjnych w zakresie ekspozycji kredytobiorców na

nieograniczone ryzyko walutowe (klauzula ryzyka walutowego).

Ponadto, w aktualnym orzecznictwie Sądu Najwyższego dominuje pogląd, że

zastrzeżone w umowie kredytu klauzule kształtujące mechanizm indeksacji

określają główne świadczenia stron, co ma istotne znaczenie dla możliwości

utrzymania umowy w mocy po ich wyeliminowaniu. Odnoszą się one bowiem

bezpośrednio do elementów przedmiotowo istotnych umowy kredytu bankowego,

a zatem do oddania i zwrotu sumy kredytowej, której wysokość wprost kształtują.

Również w orzecznictwie TSUE uznaje się, że klauzule ryzyka walutowego, które

wiążą się z obciążeniem kredytobiorcy (konsumenta) ryzykiem zmiany kursu waluty

i związanym z tym ryzykiem zwiększenia kosztu kredytu, określają główne

świadczenia stron (zob. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z 4 kwietnia 2019 r.,

III CSK 159/17; z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18; z 30 września 2020 r., I CSK

556/18; z 24 lutego 2022 r., II CSKP 45/22, niepubl., a także wyroki TSUE

z 3 października 2019 r., C – 260/18, K.J. Dziubak przeciwko Raiffeisen Bank

International AG; z 10 czerwca 2021 r., C-776/19-C-782-19, VB i inni przeciwko

BNP Paribas Personal Finance SA oraz AV i in. przeciwko BNP Paribas Personal

Finance SA, Procureur de la République).

W ugruntowanym orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjęto także, że

klauzula pozwalająca na pełną swobodę decyzyjną banku przy kształtowaniu kursu

waluty obcej jest klauzulą niedozwoloną, kształtując prawa i obowiązki konsumenta

w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (art.

3851 § 1 k.c.). Zarówno przeliczenie kwoty kredytu na PLN w chwili jego wypłaty,

jak i przeliczenie z CHF na PLN w chwili wymagalności poszczególnych rat, służy

bowiem określeniu wysokości świadczenia konsumenta. Postanowienia umowne

I CSK 723/25

12

uprawniające bank do jednostronnego ustalania kursów walut są nietransparentne,

pozwalają bowiem bankowi na arbitralne kształtowanie kursów walut, a tym samym

zapewniają mu swobodę decyzyjną odnoście do wysokości kosztów kredytu

obciążających konsumenta. Zgodnie z zasadą dobrych obyczajów koszty

wynikające z zawartej z konsumentem umowy, powinny być możliwe do

przewidzenia. Jest tak także wtedy, gdy swoboda banku w ustaleniu wysokości

kursu jest w jakiś sposób ograniczona, przez wprowadzenie pewnych elementów

obiektywnych przy jego określaniu, jeżeli nie precyzuje ona wszystkich czynników

ustalanych przez bank w celu oznaczenia kursu wymiany (zob. m.in. wyroki Sądu

Najwyższego z 22 stycznia 2016 r., I CSK 1049/14, OSNC 2016, nr 11, poz. 134;

z 8 września 2016 r., II CSK 750/15, niepubl; z 1 marca 2017 r., IV CSK 285/16,

niepubl.; z 19 września 2018 r., I CNP 39/17, niepubl.; z 24 października 2018 r.,

II CSK 632/17, niepubl.; z 13 grudnia 2018 r., V CSK 559/17, niepubl.; z 27 lutego

2019 r., II CSK 19/18, niepubl.; z 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17, OSP 2019, z.

12, poz. 115; z 9 maja 2019 r., I CSK 242/18, niepubl.; z 29 października 2019 r.,

IV CSK 309/18, OSNC 2020 r., nr 7-8, poz. 64; z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/

18, Glosa 2020, nr 4, s. 67 i n.; z 30 września 2020 r., I CSK 556/18, niepubl.; i z 13

maja 2022 r., II CSKP 464/22, niepubl.).

Taki sam pogląd został wypracowany w orzecznictwie Europejskiego

Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej dotyczącym postanowień Dyrektywy

93/13. Podkreślono w nim, że treść klauzuli umowy kredytu zawartej między

przedsiębiorcą a konsumentem ustalającej cenę zakupu i sprzedaży waluty obcej,

do której kredyt jest indeksowany, powinna na podstawie jasnych i zrozumiałych

kryteriów umożliwić właściwie poinformowanemu oraz dostatecznie uważnemu

i racjonalnemu konsumentowi zrozumienie sposobu ustalania kursu wymiany

waluty obcej, stosowanego w celu obliczenia rat kredytu, w taki sposób by

konsument miał możliwość w każdej chwili samodzielnie ustalić kurs wymiany

stosowany przez przedsiębiorcę (zob. m.in. wyrok z 18 listopada 2021 r., C –

212/20, M.P., B.P. przeciwko „A”).

W odniesieniu do abuzywności klauzul ryzyka walutowego istotne jest

natomiast udzielenie kredytobiorcom informacji, które umożliwiły by im rozeznanie,

jak duże jest ryzyko wzrostu kursu CHF do PLN i w jakich proporcjach wzrost ten

I CSK 723/25

13

może nastąpić, uwzględniając wieloletni z reguły okres związania stron umową,

a tym samym, czy byli w stanie ocenić wysokość swojego zobowiązania, a co za

tym idzie ryzyko ekonomiczne związane z zawarciem umowy w sytuacji silnej

deprecjacji waluty krajowej w stosunku do CHF (zob. m.in. wyroki Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 20 września 2017 r., C 186/16, R. P. Andriciuc

i in. przeciwko Banca Românească SA; z 20 września 2018 r., C-51/17 OTP Bank

Nyrt. I OTP Faktoring Követeléskezelő Zrt. Przeciwko Teréz Ilyés i Emilowi Kissowi;

z 14 marca 2019 r., C-118/17, Dunai przeciwko ERSTE Bank Hungary Zrt.; z 10

czerwca 2021 r., C-776/19-782/19 VB i inni przeciwko BNP Paribas Personal

Finance SA oraz AV i in. przeciwko BNP Paribas Personal Finance SA, Procureur

de la République).

Jeżeli klauzule przeliczeniowe są niejasne, konsument nie ma możliwości

samodzielnego określenia rozmiarów świadczenia należnego kredytodawcy.

W odniesieniu do klauzul walutowych nie jest natomiast wystarczające

deklaratywne oświadczenie przez konsumenta, że został poinformowany o ryzyku

walutowym i akceptuje to ryzyko, a ciężar udowodnienia, że konsument otrzymał

niezbędne informacje pozwalające mu na oszacowanie wysokości jego

potencjalnego zobowiązania spoczywa na przedsiębiorcy (zob. m.in. wyroki

Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 10 czerwca 2021 r., C-776/19-

782/19 VB i inni przeciwko BNP Paribas Personal Finance SA oraz AV i in.

przeciwko BNP Paribas Personal Finance SA, Procureur de la République; z 20

września 2018 r., C-51/17 OTP Bank Nyrt. I OTP Faktoring Követeléskezelő Zrt.

Przeciwko Teréz Ilyés i Emilowi Kissowi; z 20 września 2017 r., C-186/16 R. P.

Andriciuc i in. przeciwko Banca Românească SA; z 30 kwietnia 2014 r., C 26-13,

Árpad Kásler, Hajnalka Káslernè Rábai przeciwko OTP Jelzálogbank Zrt oraz

wyroki Sądu Najwyższego z 27 listopada 2019 r., II CSK 483/18, niepubl., 24 lutego

2022 r., II CSKP 45/22.; z 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22, niepubl.).

Z tych względów – uznając, że argumentacja przedstawiona we wniosku

w zestawieniu z przywołanym orzecznictwem Sądu Najwyższego oraz

orzecznictwem unijnym - nie stwarza podstawy do kolejnej wypowiedzi Sądu

Najwyższego w przedstawionej przez skarżącego problematyce, na podstawie art.

I CSK 723/25

14

3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania.

O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd Najwyższy orzekł na podstawie

art. 108 § 1 k.p.c. pozostawiając ich szczegółowe rozliczenie referendarzowi

sądowemu. Sąd Najwyższy nie znalazł przy tym podstaw do weryfikacji wskazanej

w skardze kasacyjnej wartości przedmiotu zaskarżenia o co wnosili powodowie

w odpowiedzi na skargę. W sprawie o ustalenie nieważności umowy kredytu

wartością przedmiotu sporu jest bowiem wartość udzielonego kredytu ( k. 31 -

120 000 zł) i taka też wartość przedmiotu zaskarżenia została wskazana w apelacji

( k. 227) i skardze kasacyjnej. Wadliwe doliczenie do wartości przedmiotu sporu

w pozwie wartości żądania ewentualnego dotyczącego zapłaty kwoty 134 436,68 zł

(k. 3) oceny tej nie zmienia. Sądy meriti wobec uwzględnienia żądania głównego

nie orzekały bowiem o żądaniu ewentualnym, które nie było przedmiotem sporu

w postępowaniu apelacyjnym i kasacyjnym.

[A.T.]

[SOP]