SN odmówił przyjęcia skargi banku o kredyt i zasądził od banku 2700 zł kosztów

W związku ze skargą kasacyjną powoda Banku S.A. w W. od wyroku Sądu

Okręgowego w Świdnicy z 30 czerwca 2025 r. Sąd Najwyższy zważył, co

następuje:

I CSK 735/26

2

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Tylko na tych

przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

W judykaturze już wielokrotnie wypowiadano się na temat charakteru

skargi kasacyjnej (zob. np. postanowienia SN: z 13 czerwca 2018 r., II CSK 71/18;

z 15 kwietnia 2021 r., I CSK 43/21; z 25 sierpnia 2021 r., II CSK 216/21; z 23 maja

2024 r., I CSK 364/24). Wskazano m.in., że skarga kasacyjna została

ukształtowana w przepisach kodeksu postępowania cywilnego jako nadzwyczajny

środek zaskarżenia, nakierowany na ochronę interesu publicznego przez

zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni,

a także w celu usunięcia z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu

dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny

środek zaskarżenia orzeczeń umożliwiający rozpoznanie sprawy w kolejnej

instancji sądowej.

Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja

tzw. przedsądu, ustanowiona w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy

dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem

Najwyższym jest ograniczony – co należy podkreślić – wyłącznie do zbadania

przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., nie zaś merytorycznej

oceny skargi kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej jednej z tych przesłanek,

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest usprawiedliwione.

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący oparł

na przesłance uregulowanej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Przesłanka ta nie została

jednak spełniona.

Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest

zagadnienie nowe, nierozwiązane dotąd w orzecznictwie, którego rozstrzygnięcie

może przyczynić się do rozwoju prawa. Odwołanie się do tej przesłanki przyjęcia

I CSK 735/26

3

skargi kasacyjnej do rozpoznania wymaga – jak wynika z orzecznictwa Sądu

Najwyższego – sformułowania tego zagadnienia z przytoczeniem wiążących się

z nim konkretnych przepisów prawnych oraz przedstawienia argumentów

świadczących o rozbieżnych ocenach prawnych (zob. np. postanowienia SN:

z 7 czerwca 2005 r., V CSK 3/05; z 25 maja 2021 r., II CSK 96/21; z 20 sierpnia

2024 r., I CSK 981/24). Ponadto, w judykaturze Sądu Najwyższego utrwalił się

pogląd, że wskazanie przyczyny określonej w powołanym przepisie nakłada na

skarżącego obowiązek przedstawienia zagadnienia o charakterze abstrakcyjnym

wraz z argumentami prowadzącymi do rozbieżnych ocen prawnych, wykazania, że

nie zostało ono rozstrzygnięte w dotychczasowym orzecznictwie, a wyjaśnienie go

ma znaczenie nie tylko dla rozstrzygnięcia tej konkretnej sprawy, ale także innych

podobnych spraw, przyczyniając się do rozwoju prawa. Nie może mieć charakteru

kazuistycznego i służyć uzyskaniu przez skarżącego odpowiedzi odnośnie do

kwalifikacji prawnej szczegółowych elementów podstawy faktycznej zaskarżonego

orzeczenia (zob. m.in. postanowienia SN: z 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01,

OSNC 2002, nr 12, poz. 151; z 30 kwietnia 2015 r., V CSK 598/14; z 15 kwietnia

2021 r., I CSK 720/20). Występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego

w zasadzie powinno spełniać wymagania stawiane zapytaniu przedstawianego

przez sąd drugiej instancji w razie powstania poważnych wątpliwości (art. 390 § 1

k.p.c.), których nie można rozwiązać za pomocą powszechnie przyjętych reguł

wykładni prawa (zob. np. postanowienia SN: z 24 października 2012 r., I PK

129/12; z 8 maja 2015 r., III CZP 16/15). Zagadnienie to nie może być przy tym

pozorne, czyli m.in. nie może stanowić próby obejścia dokonanych przez sądy

ustaleń faktycznych i oceny dowodów (art. 3983 § 3 i art. 39813 § 2 k.p.c.).

Występowania istotnego zagadnienia prawnego w powyższym rozumieniu

skarżący upatruje w konieczności udzielenia odpowiedzi na pytania: „(1) Czy wobec

zmian w orzecznictwie sądów powszechnych, Sądu Najwyższego oraz Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej w zakresie skutków uznania, że umowa zawarta

z konsumentem na skutek zawartych w niej postanowień niedozwolonych

w rozumieniu art. 3851 § 1 k.c. nie może zostać utrzymana w mocy, tj. przyjęcia że

należy uznać taką umowę za nieważną, chyba że należycie poinformowany

konsument sprzeciwi się takiemu skutkowi, prawidłowe jest przyjęcie, że w takiej

I CSK 735/26

4

sytuacji zachodzą szczególne okoliczności określone w art. 1171 k.c. pozwalające

na nieuwzględnianie zarzutu przedawnienia podniesionego przez konsumenta

w związku z domaganiem się przez przedsiębiorcę zwrotu świadczenia

dokonanego w wyniku nieważnej umowy, o ile przedsiębiorca już po utrwaleniu się

orzecznictwa dotyczącego tej kwestii dołożył należytej staranności, aby przerwać

bieg terminu przedawnienia swojego roszczenia restytucyjnego; (2) na czym

polegać ma „zakwestionowanie związania postanowieniami umowy”, o którym

wspomniano w uchwale SN wydanej w sprawie III CZP 25/22, tj. czy konsument ma

się powołać na nieważność umowy czy wystarczy, że powoła się na niezwiązanie

postanowieniem niedozwolonym; czy jeśli z oświadczenia woli złożonego przez

konsumenta, w którym powołuje się on na niezwiązanie niedozwolonym

postanowieniem umownym, wynika, że jego wolą jest dalsze obowiązywania

umowy w pozostałym zakresie, to z chwilą złożenia takiego oświadczenia dochodzi

do zakończenia stanu bezskuteczności zawieszonej umowy, od którego należy

liczyć bieg przedawnienia roszczenia banku o zwrot kwot wypłaconych z tytułu

kredytu, czy też do zakwestionowania związania postanowieniami umowy, a tym

samym zakończenia stanu bezskuteczności zawieszonej i rozpoczęcia biegu

przedawnienia roszczenia banku, konieczne jest powołanie się przez konsumenta

na niezwiązanie umową w całości z uwagi na niedozwolony charakter postanowień

umowy?”.

Skarżący nie sformułował żadnego zagadnienia prawnego w formule wyżej

przedstawionej, jego wywód nie zawiera istotnej argumentacji prawnej. W istocie

zagadnienia prawne wskazane przez skarżącego są pytaniami o trafność

stanowiska Sądu Okręgowego wyrażonego w związku z rozstrzygnięciem tej

konkretnej sprawy i polemiką z tym stanowiskiem, związaną z zastosowaniem

konkretnych przepisów prawa (a nie problemem związanym z istotnością

zagadnienia prawnego). Zostały one odniesione do stanu faktycznego i przebiegu

postępowania w tej sprawie, a skarżący nie wykazał ich bardziej ogólnego

znaczenia.

W świetle powyższego należy uznać, że nie stanowi zagadnienia prawnego

stwierdzenie o potrzebie dokonania oceny prawnej w określonym zakresie

w sytuacji, gdy skarżący nie przedstawił argumentów, które świadczyłyby

I CSK 735/26

5

o możliwych rozbieżnościach interpretacyjnych, innych niż ocena, którą przyjął Sąd

drugiej instancji. To samo dotyczy sytuacji, gdy skarżący nie wykazał wskazanego

powyżej elementu „istotności” ani „nowości”, ograniczając się do przedstawienia

argumentacji stanowiącej w istocie polemikę ze stanowiskiem tego Sądu.

W niniejszej sprawie ograniczono się do zgłoszenia wątpliwości, które w istocie

stanowią pozór występowania w sprawie zagadnienia prawnego.

W orzecznictwie nie budzi wątpliwości, że jeżeli umowa kredytu nie wiąże

z powodu niedozwolonego charakteru jej postanowień, bieg przedawnienia

roszczenia banku o zwrot kwot wypłaconych z tytułu kredytu rozpoczyna się

co do zasady od dnia następującego po dniu, w którym kredytobiorca

zakwestionował względem banku związanie postanowieniami umowy. W praktyce

zakwestionowanie przez kredytobiorcę związania niedozwolonym postanowieniem

umownym jest najbardziej typowym przypadkiem, gdy można przyjąć,

że konsument odmawia potwierdzenia niedozwolonego postanowienia. Nie należy

jednak wykluczać sytuacji, gdy prawo konsumenta do potwierdzenia wygaśnie

z innych przyczyn (uchwała pełnego składu Izby Cywilnej SN z 25 kwietnia 2024 r.,

III CZP 25/22, OSNC 2024, nr 12, poz. 118).

Oceny, czy postanowienie umowne jest niedozwolone (art. 3851 § 1 k.c.),

dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy (art. 3852 k.c.; uchwała składu

siedmiu sędziów SN z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1, poz. 2).

Wykładnia językowa art. 3851 § 1 zd. 1 k.c. nie stwarza podstaw do przyjęcia, że

w ramach oceny abuzywności postanowienia istotny jest sposób jego stosowania

przez przedsiębiorcę. Przeciwnie, skłania ona do wniosku, że decydujące

znaczenie ma nie to, w jaki sposób przedsiębiorca stosuje postanowienie i dla kogo

jest to korzystne, lecz to, w jaki sposób postanowienie kształtuje prawa i obowiązki

konsumenta. Mamy zatem do czynienia ze skutkiem ex tunc, co oznacza, że

zdarzenia o charakterze następczym w stosunku do daty zawarcia umowy

zawierającej klauzule abuzywne pozostają bez znaczenia dla takiego charakteru

tych postanowień umownych. Wyjątek stanowi wola konsumenta, który może

złożyć oświadczenie o objęciu go niedozwolonym postanowieniem umownym.

Przy czym błędnie wskazano w uchwale składu siedmiu sędziów SN – zasadzie

prawnej z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21 (OSNC 2021, nr 9, poz. 56), że chodzi tu

I CSK 735/26

6

o „ubezskutecznienie” takiego postanowienia, gdyż nie wiąże ono konsumenta

(ze skutkiem ex tunc), chyba że – jak wskazano – konsument następczo wyrazi

wolę utrzymania klauzuli abuzywnej.

W niniejszej sprawie konsument złożył takie oświadczenie 15 sierpnia

2016 r. W treści oświadczenia pozwana podniosła bowiem zarzut nieważności

klauzul indeksacyjnych w zawartej przez strony umowie kredytu konsolidacyjnego

z 6 listopada 2006 r. i skierowała do strony powodowej reklamację dotyczącą

przedmiotowej umowy kredytu, wnosząc o dokonanie rozliczeń pomiędzy stronami

w zakresie zwrotu wzajemnych świadczeń. W piśmie z 9 września 2016 r. powód

poinformował pozwaną, że jej reklamację uznaje za bezzasadną. Skutek takiego

oświadczenia konsumenta został wielokrotnie oceniony w orzecznictwie.

W powołanej uchwale z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, Sąd Najwyższy

podkreślił, że wraz z złożeniem tego rodzaju oświadczenia rozpoczyna się bieg

przedawnienia roszczenia przedsiębiorcy o zwrot świadczeń spełnionych na mocy

niewiążącej umowy kredytu. Oświadczenie to nie wymaga dla swojej skuteczności

żadnej formy szczególnej, sformułowania go w określony sposób ani złożenia

w jakichś określonych okolicznościach, a w szczególności przed sądem.

Wystarczające w tej mierze jest spełnienie wymagań sformułowanych przez

ustawodawcę w art. 60 k.c. Jeżeli osoba składająca takie oświadczenie nie

dysponuje odpowiednimi informacjami i działa w mylnym przekonaniu co do

skutków, które wywołuje, istnieje możliwość odwołania się do instytucji wad

oświadczenia woli, a w szczególności do błędu. Ogólne zasady dokonywania

czynności prawnych w wystarczający sposób zapewniają, że wola konsumenta

zostanie wyrażona w sposób świadomy i wolny.

Problematyka oświadczenia oraz jego wpływ na bieg terminu przedawnienia

była również przedmiotem analizy Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej,

który w wyroku z 2 lipca 2026 r., C-261/25, wskazał, że termin przedawnienia

roszczenia banku o zwrot kapitału po unieważnieniu umowy kredytu rozpoczyna się

od momentu zakwestionowania umowy przez konsumenta wobec banku.

Przedkładając powyższe na realia niniejszej sprawy, należy wskazać, że Sąd

Okręgowy ocenił treść oświadczenia pozwanej z 15 sierpnia 2016 r. w kontekście

I CSK 735/26

7

zakwestionowania skuteczności klauzul indeksacyjnych zawartych w umowie jako

jednoznaczne. Oświadczenie woli przedstawione w takiej formie i o takiej treści nie

budzi wątpliwości, pozwana bowiem wprost zakwestionowała związanie sporną

umową. Otrzymując to pismo 19 sierpnia 2016 r. i zapoznając się z nim, powód

musiał mieć świadomość intencji pozwanej oraz treści wniosku, jaki ona kieruje.

Trafnie zatem ocenił Sąd Okręgowy, że bieg przedawnienia roszczenia banku

o zwrot kwot wypłaconych z tytułu kredytu rozpoczął się od dnia następnego

po dniu doręczenia bankowi pisma pozwanej, zaś termin przedawnienia wynosił

3 lata (art. 118 k.c.).

Całkowicie niezrozumiałe było drugie zagadnienie prawne, które miało

dotyczyć tak naprawdę wykładni uchwały Sądu Najwyższego wydanej w sprawie

III CZP 25/22. Niezależnie od tego, jak wskazano, „zakwestionowanie związania

postanowieniami umowy” jest oceniane in casu, a więc sąd ustala, czy konsument

złożył oświadczenie woli o określonej treści. Sąd Okręgowy dokonał takiego

właśnie ustalenia.

Nie sposób również przyjąć, aby istniała potrzeba odpowiedzi na pierwsze

zagadnienie prawne. Zgodnie ze stanowiskiem wyrażonym w orzecznictwie

art. 1171 k.c. wprowadza wyjątek od lex specialis z art. 117 § 21 k.c., uzasadniony

względami słuszności, które powinny być oceniane z jednoczesnym rozważeniem

interesów stron. Jako wyjątek powinien być interpretowany przy uwzględnieniu

wykładni ścieśniającej i nie powinien być nadużywany. Przesłanki wymienione

w jego § 2 nie mają charakteru enumeratywnego, a jedynie typowy, przykładowy,

pomocny przy ocenie tego, czy zasady słuszności uzasadniają odstąpienie

od uwzględniania przedawnienia roszczenia przeciwko konsumentowi. Nie ulega

wątpliwości, że art. 1171 k.c. stanowi przepis szczególny w stosunku do art. 5 k.c.

w odniesieniu do roszczeń dochodzonych przeciwko konsumentowi. Nie oznacza to

jednak, że przy wykładni art. 1171 k.c. nie można sięgać do rozwiązań

interpretacyjnych wypracowanych, w szczególności w judykaturze, na kanwie art. 5

k.c. W orzecznictwie i w nauce prawa nie budzi wątpliwości możliwość uznania, że

podniesienie zarzutu przedawnienia jest sprzeczne z zasadami współżycia

społecznego. Stosowanie art. 5 k.c. pozwala na rozwiązanie w sytuacjach

wyjątkowych kolizji dwóch wartości: prawa do uzyskania ochrony sądowej oraz

I CSK 735/26

8

pewności stosunków prawnych, wzmacnianej instytucją przedawnienia. Zgodnie

z ogólnymi trendami stosowania tego przepisu uważa się, że nieuwzględnienie

przedawnienia roszczenia może nastąpić po rozważeniu wszystkich okoliczności,

które miały wpływ na opóźnione dochodzenie roszczenia, a ponadto w przypadkach

zupełnie wyjątkowych (zob. np. wyroki SN: z 9 maja 1974 r., I CR 208/74;

z 7 czerwca 2000 r., III CKN 522/99; z 11 lutego 2015 r., I CSK 8/14). W przypadku

roszczeń przysługujących przedsiębiorcy zachodzi konieczność kompleksowej

oceny stosunków i zdarzeń, które doprowadziły do upływu terminu przewidzianego

na dochodzenie roszczenia, przy uwzględnieniu wzajemnych powiązań między

stronami i staranności oraz zapobiegliwości, którą powinien wykazać

przedsiębiorca w zakresie minimalizowania ryzyka strat w prowadzonej działalności

(zob. wyrok SN z 12 lutego 2009 r., III CSK 272/08).

Celem wprowadzenia do Kodeksu cywilnego art. 117 § 21 było wzmocnienie

pozycji konsumenta. Nowelizacja stanowiła refleks licznych wypowiedzi na ten

temat m.in. Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Jednocześnie zauważono,

że ochrona prawna konsumenta nie może być absolutna, a więc istnieją granice tej

ochrony w konkretnych okolicznościach danego przypadku. Stąd wprowadzono

m.in. art. 1171 k.c. Ustawodawca uznał bowiem, że mogą pojawić się w praktyce

takie wypadki, które w świetle zasad słuszności, a więc systemu aksjologicznego

irrelewantnego wobec norm prawa stanowionego, uzasadniają odmowę przyznania

tej ochrony. Nadto sąd musi zawsze rozważyć interesy stron. Jest to o tyle istotne,

że co do zasady szeroko rozumiany interes konsumenta ma pierwszoplanowe

znaczenie. Przy czym przyjąć należy, że ów interes może mieć charakter zarówno

majątkowy, jak i niemajątkowy. Jeżeli umowa kredytu nie wiąże z powodu

niedozwolonego charakteru jej postanowień, sąd meriti może w wyjątkowych

przypadkach, po rozważeniu interesów stron, nie uwzględnić upływu terminu

przedawnienia roszczenia przysługującego bankowi przeciwko konsumentowi,

jeżeli wymagają tego względy słuszności (art. 1171 § 1 k.c.), rozważając – poza

przesłankami wymienionymi w art. 1171 § 2 k.c. – m.in. okoliczności procesu

kształtowania się linii orzeczniczej Sądu Najwyższego i Trybunału Sprawiedliwości

Unii Europejskiej w zakresie podstawy i skutków niezwiązania stron umową kredytu

I CSK 735/26

9

ze względu na abuzywność jej postanowień (zob. wyrok SN z 23 kwietnia 2025 r.,

II CSKP 1250/24, OSNC 2025, nr 12, poz. 110).

Należy również zauważyć, że powoływanie się na art. 1171 § 1 i 2 k.c.,

wymagającego do jego zastosowania zaistnienia „wyjątkowego przypadku”,

uwarunkowane jest, jak spostrzegł to również Sąd drugiej instancji, uczciwością

w obrocie przede wszystkim podmiotu, który powołuje się na normę wynikającą

z powołanego przepisu. Wykładnia tego przepisu nie może zmierzać w kierunku

podważenia celu przedawnienia, jakim jest m.in. bezpieczeństwo prawne

zobowiązanego. Sąd Okręgowy szczegółowo uzasadnił, dlaczego nie było podstaw

do odstąpienia od ogólnej zasady uwzględnienia upływu terminu przedawnienia

w stosunku do konsumenta i tej oceny nie sposób podważyć. Dodać można

jedynie, że nie stanowi o zaistnieniu „wyjątkowego przypadku” to, że przedsiębiorca

stosujący niedozwolone postanowienia umowne w umowach z konsumentami nie

wiedział, że w przyszłości zostanie stwierdzona nieważność umowy, w której takie

postanowienia zostały zawarte. Moment stwierdzenia abuzywności został

jednoznacznie określony (art. 3852 k.c.), podobnie jak i skutek (art. 3851 § 1 k.c.).

To, że przedsiębiorca (tu: bank) był przekonany, iż stosowanie klauzul

indeksacyjnych (denominacyjnych) i przerzucenie na konsumentów w praktyce

w całości ryzyka kursowego (zob. np. wyroki SN z 19 grudnia 2024 r., II CSKP

243/24, i z 24 czerwca 2025 r., II CSKP 941/24) nie będzie skutkowało

nieważnością całej umowy, a początkowo orzecznictwo było dla przedsiębiorcy

korzystne, nie oznacza wyjątkowości sytuacji w rozumieniu art. 1171 § 1 i 2 k.c.

(notabene uchwały Sądu Najwyższego były wydawane w zdecydowanej większości

w składach, w których sędzią sprawozdawcą była ta sama osoba). Bank stosował

w umowie klauzule abuzywne, które skutkowały zaistnieniem dysproporcji

w prawach i obowiązkach stron umowy kredytu i nie sposób wskazać

na okoliczności, które uzasadniałyby odstąpienie od regulacji zawartej w art. 117

§ 21 k.c.

Z powyższych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy

odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, nie znajdując też okoliczności,

które w ramach przedsądu jest obowiązany brać pod uwagę z urzędu.

I CSK 735/26

10

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1,

11 i 3 w zw. z art. 99 w zw. z art. 981 w zw. z art. 391 § 1 w zw. z art. 39821 k.p.c.,

z uwzględnieniem § 2 pkt 6 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności

radców prawnych.

[P.L.]

[SOP]