SN odmówił przyjęcia skargi syndyka w sporze kredytobiorczyń z upadłym bankiem

I CSK 753/25

2

W skardze kasacyjnej wywiedzionej od wyroku Sądu Apelacyjnego

w Krakowie z 6 czerwca 2024 r. pozwany syndyk masy upadłości Bank spółki

akcyjnej w W. wniósł o przyjęcie skargi do rozpoznania na podstawie art. 3989 § 1

pkt 1 i 2 k.p.c.

Zdaniem skarżącego w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne:

Czy postępowanie sądowe z powództwa kredytobiorcy o ustalenie nieistnienia

stosunku prawnego z umowy kredytu waloryzowanego (indeksowanego

albo denominowanego) do waluty obcej, wytoczone przeciwko upadłemu bankowi

(kredytodawcy), jest sprawą „o wierzytelność, która podlega zgłoszeniu do masy

upadłości" w rozumieniu art. 145 ust. 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo

upadłościowe (dalej: „pr. up.”) i tym samym podlega zawieszeniu na podstawie

art. 174 § 1 pkt 4 lub art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. w zw. z art. 144 ust. 1 i w zw.

z art. 145 ust. 1 pr. up. do czasu rozpoznania zgłoszenia wierzytelności na liście

wierzytelności lub, odpowiednio, odmowy uwzględnienia wierzytelności na liście

i wyczerpania trybu określonego ustawą?

Ponadto pozwany wskazał na istnienie potrzeby wykładni przepisów

prawnych wywołujących poważne wątpliwości i rozbieżności w orzecznictwie

sądów, tj.: art. 174 § 1 pkt 4 k.p.c. w zw. z art. 144 ust. 1 i w zw. z art. 145 ust. 1

pr. up. oraz art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. w zw. z art. 144 ust. 1 w zw. z art. 145 ust. 1

pr. up.

Powodowie w odpowiedzi na skargę kasacyjną wnieśli o odmowę przyjęcia

jej do rozpoznania i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm

przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, potrzeba

wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania

lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

I CSK 753/25

3

Mając powyższe na względzie podkreślić należy, że cel wymagania

przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być osiągnięty jedynie przez

prawidłowe powołanie i wyczerpujące uzasadnienie istnienia przesłanek

o charakterze publicznoprawnym, które - zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. - będą

mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej

do rozpoznania.

Za istotne zagadnienie prawne w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. uznaje

się zagadnienie dotychczas nierozstrzygnięte w orzecznictwie, a zatem takie, które

cechuje się przymiotem nowości i którego wyjaśnienie może sprzyjać rozwojowi

prawa (zob. np. postanowienia SN: z 21 stycznia 2022 r., I CSK 1285/22;

z 24 kwietnia 2023 r., I CSK 4950/22; z 20 grudnia 2023 r., I CSK 4003/23).

Problem przedstawiony przez skarżącego nie może być uznany za istotne

zagadnienie prawne w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., gdyż nie ma już on

przymiotu nowości. Sąd Najwyższy wyjaśnił już bowiem, że postępowanie sądowe

z powództwa kredytobiorcy będącego konsumentem o ustalenie nieistnienia

stosunku prawnego z umowy kredytu, prowadzone przeciwko bankowi, co do

którego w toku postępowania ogłoszono upadłość, nie jest sprawą „o wierzytelność,

która podlega zgłoszeniu do masy upadłości” w rozumieniu art. 145 ust. 1 ustawy

z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe, a tym samym może być podjęte

z chwilą ustalenia osoby pełniącej funkcję syndyka (zob. uchwała SN z 19 września

2024 r., III CZP 5/24, OSNC 2025, nr 4, poz. 42). Stanowisko to należy uznać

za ugruntowane (zob. np. postanowienia SN: z 23 stycznia 2025 r., I CSK 3311/24;

z 6 lutego 2025 r., I CSK 3810/24; z 26 marca 2025 r., I CSK 3279/24; z 2 kwietnia

2025 r., I CSK 2578/24; z 23 kwietnia 2025 r., I CSK 1894/24).

Uzupełniająco – w związku w wątpliwościami pozwanego podniesionymi

we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, wskazać należy,

że w orzecznictwie Sądu Najwyższego ugruntował się już pogląd, zgodnie z którym

interes prawny w rozumieniu art. 189 k.p.c. należy rozumieć szeroko. Może on

wynikać z bezpośredniego zagrożenia prawa powoda lub zmierzać

do zapobieżenia temu zagrożeniu. Uwzględnić należy sytuację prawną żądającego,

ocenianą w płaszczyźnie zarówno obecnych, jak i przyszłych, ale obiektywnie

I CSK 753/25

4

prawdopodobnych stosunków prawnych z jego udziałem. Wskazuje się, że przez

interes prawny należy rozumieć istniejącą po stronie podmiotu prawa chęć

uzyskania określonej korzyści w sferze jego sytuacji prawnej, a korzyść ta polega

na stworzeniu stanu pewności prawnej co do aktualnej sytuacji prawnej powoda,

wzmacniającego możliwość ochrony tej sytuacji przez stworzenie prejudycjalnej

przesłanki skuteczności tej ochrony (zob. np.: wyroki SN: z 10 maja 2022, II CSKP

163/22; z 18 maja 2022 r., II CSKP 1030/22, i postanowienie SN z 29 grudnia

2021 r., I CSK 336/21).

Powołanie się na potrzebę wykładni przepisów budzących poważne

wątpliwości (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) wymaga wykazania, że określony przepis

prawa, mimo że budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się wykładni albo

niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane przez skarżącego rozbieżności

w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub podobnych stanów faktycznych,

które należy przytoczyć (zob. m.in. postanowienia SN: z 28 marca 2007 r., II CSK

84/07; z 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08; z 31 października 2023 r., I CSK

2890/23; z 30 listopada 2023 r., I CSK 5560/22, i z 21 grudnia 2023 r., I CSK

3439/23). Konieczne jest opisanie tych wątpliwości lub rozbieżności, wskazanie

argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen prawnych, a także

przedstawienie własnej propozycji interpretacyjnej (zob. np. postanowienia SN:

z 8 lipca 2009 r., I CSK 111/09; z 9 listopada 2023 r., I CSK 6588/22).

Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w postanowieniu z 20 września 2023 r., I CSK

5136/22, potrzeba, o której mowa w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. oznacza, że określony

przepis, istotny z punktu widzenia podstawy prawnej zaskarżonego orzeczenia,

może być rozumiany na różne sposoby, a orzecznictwo i nauka prawa albo nie

wypracowały w tym przedmiocie żadnego poglądu, albo prezentują rozbieżne

stanowiska. W konsekwencji przyjąć należy, że nie istnieje potrzeba wykładni

przepisów prawa, podobnie jak nie występuje w sprawie istotne zagadnienie

prawne, jeżeli Sąd Najwyższy co do podnoszonych kwestii wyraził już swój pogląd

we wcześniejszym orzecznictwie, a nie zachodzą okoliczności uzasadniające

zmianę przyjętego stanowiska (zob. m.in. postanowienia SN: z 23 kwietnia 2015 r.,

I CSK 691/14; z 30 listopada 2023 r., I CSK 6472/22).

I CSK 753/25

5

Wywody skarżącego nie czynią zadość wskazanym wymaganiom.

Analiza uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

wspólnego dla przesłanek przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. wskazuje,

że pozwany traktuje je zamiennie – co nie jest uprawnione (zob. postanowienia SN:

z 28 marca 2023 r., I CSK 4659/22, i z 13 lipca 2023 r., I CSK 4954/22).

Wskazane przesłanki mają bowiem odmienny charakter, szczególnie

w sytuacji, gdy istnienie przesłanki przewidzianej w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. zostało

uzasadnione rozbieżnościami w orzecznictwie. Nie można zatem budować

w oparciu o rozbieżności w orzecznictwie Sądu Najwyższego istotnego zagadnienia

prawnego, które charakteryzuje się tym, że jest nowe, jeszcze nierozstrzygnięte

przez Sąd Najwyższy. Ponadto każda z tych przesłanek wymaga innej metody

uzasadnienia (zob. postanowienia SN: z 29 kwietnia 2016 r., I CSK 641/15;

z 15 grudnia 2016 r., I CSK 315/16; z 21 maja 2020 r., I CSK 784/19, i z 6 lipca

2022 r., I CSK 3203/22).

Należy także zauważyć, że przywołane przez skarżącego przepisy prawa,

które w jego opinii wymagają wykładni, w istocie odpowiadają zaprezentowanemu

w skardze kasacyjnej zagadnieniu prawnemu, do którego Sąd Najwyższy odniósł

się powyżej.

Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy uregulowany w art. 174 § 1 pkt 4 i art. 180 § 1

pkt 5 lit. b k.p.c. model działania sądu stanowi konsekwencję wynikającej z art. 75

ust. 1 pr. up. zasady, że z dniem ogłoszenia upadłości upadły traci prawo zarządu

oraz możliwość korzystania z mienia wchodzącego do masy upadłości

i rozporządzania nim; w miejsce upadłego wchodzi syndyk. Zawieszenie

postępowania i podjęcie go z udziałem syndyka służy właściwemu odzwierciedleniu

tego faktu w procesie dotyczącym masy upadłości. Odmienną funkcję pełni

natomiast art. 145 ust. 1 pr. up. normujący (wyłącznie w odniesieniu do

wierzytelności, które podlegają zgłoszeniu do masy upadłości) sekwencyjną

zależność między tokiem postępowania sądowego oraz upadłościowego, jako

specyficznego postępowania rozpoznawczo -wykonawczego. Przepis ten jest ściśle

skorelowany z uregulowanym w Prawie upadłościowym trybem ustalania roszczeń

wierzycieli upadłego w ramach sporządzania listy wierzytelności. Postępowanie

I CSK 753/25

6

upadłościowe jako tak zwana egzekucja generalna, ma na celu sprawne i możliwie

skuteczne zaspokojenie wszystkich wierzycieli podmiotu, którego upadłość

ogłoszono. W tym celu sporządzana jest lista wierzytelności, która służy

do ustalenia grona wierzycieli w modelu działań uproszczonym i przyspieszonym

względem ogólnego postępowania cywilnego rozpoznawczego. Dochodzenie

wierzytelności, o których mowa w art. 145 ust. 1 pr. up., na zasadach ogólnych

jest wówczas wyłączone, a postępowania sądowe zainicjowane wcześniej

i zawieszone z powodu ogłoszenia upadłości strony nie mogą zostać podjęte

do czasu wyczerpania trybu określonego w Prawie upadłościowym (zob. uchwała

SN z 19 września 2024 r., III CZP 5/24).

Skoro powództwo w rozważanym zakresie (o ustalenie) wytoczone

przez kredytobiorczynie przeciwko bankowi, wobec którego ogłoszono upadłość,

nie jest sprawą o wierzytelność podlegającą zgłoszeniu do masy upadłości

w myśl art. 145 ust. 1 pr. up., to zastosowanie znajduje zasada z art. 180 § 1 pkt 5

lit. b k.p.c. nakazująca podjęcie postępowania z udziałem syndyka, z chwilą

ustalenia osoby pełniącej tę funkcję.

W sprawie nie zachodzi także nieważność postępowania, którą Sąd

Najwyższy bierze pod rozwagę - w granicach zaskarżenia - z urzędu (art. 39813

§ 1 k.p.c.).

Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł,

jak w sentencji.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1,

11 i 3 w zw. z art. 99 w zw. z art. 108 § 1 w zw. z art. 39821 w zw. z art. 391 § 1

k.p.c. przy uwzględnieniu § 2 pkt 7 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 oraz § 20

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie

opłat za czynności radców prawnych. Suma zwrotu kosztów została rozdzielona

na powodów w częściach równych zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego

z 16 listopada 2023 r., III CZP 54/23 (OSNC 2024, nr 6, poz. 57).

Maciej Kowalski

(a.z.)

I CSK 753/25

7

[SOP]