SN nie przyjął skargi o zasiedzenie działki gminy, wnioskodawczyni zapłaci 1350 zł

Postanowieniem z 16 listopada 2023 r., I Ns 528/22, Sąd Rejonowy

w Tomaszowie Lubelskim oddalił wniosek o stwierdzenie zasiedzenia

nieruchomości gminy.

Postanowieniem zaskarżonym skargą kasacyjną Sąd Okręgowy w Zamościu

oddalił apelację wnioskodawczyni.

I CSK 759/25

2

Sąd drugiej instancji ustalił, że nieruchomość do 9 października 1979 r. była

własnością męża wnioskodawczyni. Umową z 9 października 1979 r. mąż

wnioskodawczyni sprzedał ją Skarbowi Państwa. Po sprzedaży wraz z rodziną

opuścił nieruchomość, która następnie została sprzedana 29 marca 2000 r. gminie.

Od śmierci męża wnioskodawczyni jest współwłaścicielką działki, która sąsiaduje

ze sporną nieruchomością.

Wnioskodawczyni zwracała się do gminy o wyrażenie zgody na

bezprzetargową sprzedaż spornej działki wnioskodawczyni, lecz bezskutecznie.

Obecnie sporna nieruchomość wykorzystywana jest przez współwłaścicieli

nieruchomości sąsiedniej jako droga dojazdowa do garaży, a wcześniej była

wykorzystywana jako podwórko do zabaw dla dzieci lub miejsce składowania

materiałów budowlanych. W 2000 roku, już po zakupie działki przez gminę, na jej

terenie został postawiony płot z siatki przez jednego ze współwłaścicieli (syna

wnioskodawczyni).

Sąd odwoławczy uznał, że pomimo domniemań związanych z samym

posiadaniem, a więc samoistności, ciągłości oraz zgodności z prawem, a także

dobrą wiarą, zmiana posiadania zależnego na samoistne musi znajdować swoje

odzwierciedlenie w konkretnych okolicznościach faktycznych, nie może być

pochodną tylko ustawowo przewidzianych domniemań. Posiadanie prowadzące do

zasiedzenia ma być jawne, a więc manifestacja władania rzeczą jak właściciel

winna być widoczna dla otoczenia, w szczególności nie powinna budzić

wątpliwości, co do traktowania danego podmiotu jak właściciela. Tym samym

termin do zasiedzenie w złej wierze nie upłynął. W ocenie Sądu Okręgowego

wnioskodawczyni okazała wolę samoistności posiadania w chwili budowy

ogrodzenia w 2000 r. Tym samym bieg zasiedzenia może rozpocząć się od 1

stycznia 2001 r. Do chwili obecnej trzydziestoletni termin zasiedzenia liczony od

tego czasu nie upłynął. Obalone zostało również domniemanie samoistności

posiadania w okresie wcześniejszym. Dowody przeprowadzone w toku

postępowania potwierdziły, że posiadanie spornej nieruchomości od jej sprzedaży

Skarbowi Państwa 9 października 1979 r. do budowy ogrodzenia w 2000 roku miało

charakter posiadania zależnego. Zamanifestowanie woli objęcia w posiadanie

samoistne musi być na tyle wyraźne, aby właściciel został poinformowany o

I CSK 759/25

3

zamiarach posiadacza objęcia rzeczy w samoistne władztwo, mimo wcześniejszych

umownych ustaleń co do przeniesienia własności i posiadania. Żadne działania

zachowawcze nie mogą świadczyć o samoistności posiadania, skoro właściciel

godził się na to, żeby zbywcy dalej korzystali z dojazdu do garażu. Po sprzedaży

mąż wnioskodawczyni, który jako właściciel płacił podatki, nie zamanifestował

samoistności władztwa przez ponowne rozpoczęcie ich płacenia. Nigdy nie

oświadczył właścicielowi, że odmawia wydania rzeczy, w akcie notarialnym

potwierdził, że do tego doszło. Posiadał nieruchomość wiedząc, że nie jest jej

właścicielem, i ostateczne wnioskodawczyni chciała ją odkupić.

W niniejszym przypadku forma zamanifestowania bezpośrednio po

sprzedaży działki, że zbywcy dalej, mimo sprzedaży użytkują działkę jak

właściciele, a więc samoistne, musiałaby być wyjątkowo wyraźna i niebudząca

wątpliwości co do zamiarów posiadaczy, którzy bezpośrednio wcześniej zbyli

nieruchomość. Bez tego dalsze korzystanie z gruntu nie ma charakteru stosunku

samoistnego. Osoba władająca gruntem za milczącą lub wyraźną zgodą państwa

jako właściciela - ze względu na to, że zezwolono jej na posiadanie i korzystanie z

gruntu - ma pozycję posiadacza zależnego.

Wnioskodawczyni wniosła o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ze

względu na:

1) występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego: czy

dorozumiana zgoda właściciela nieruchomości gruntowej na objęcie we władanie

nieruchomości przez posiadacza, wykluczająca jego posiadania samoistne, może

wynikać z całkowitej bierności właściciela i mieć charakter „milczący”.;

2) oczywistą zasadność skargi kasacyjnej w postaci oczywistego naruszenia

przepisów postępowania odnoszących się do zakresu kontroli instancyjnej oraz

sposobu uzasadnienia rozstrzygnięcia Sądu drugiej instancji, co miało oczywisty

wpływ na treść zaskarżonego postanowienia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zagadnienie prawne, o którym mowa w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., tym się

różni od potrzeby wykładni przepisów prawnych (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.), że nie

sprowadza się do rozumienia pojęcia użytego w przepisie prawnym. Zagadnienie

I CSK 759/25

4

prawne powstaje, gdy dokonanie prawidłowej subsumcji ustalonego stanu

faktycznego wymaga uwzględnienia kilku przepisów, niekiedy regulujących odrębne

kwestie. Zagadnienie prawne powstaje zazwyczaj na tle wzajemnej relacji dwóch

przepisów, tj. czy jeden nich wyłącza drugi, czy też stosuje się je niezależnie.

Oczywiście może się zdarzyć, że po dokonaniu wykładni niejasnego przepisu

powstaje zagadnienie prawne związane z wzajemną relacją już wyłożonych

przepisów. Podniesienie zagadnienia prawnego wymaga sformułowania pytania, na

które ma odpowiedzieć Sąd Najwyższy, a koniecznego do rozstrzygnięcia sprawy.

Takiego zagadnienia skarżący nie przedstawił.

Władający rzeczą winien zamanifestować swoje władanie jak właściciel.

W celu przekształcenia posiadania zależnego w samoistne, prowadzące do

zasiedzenia nieruchomości, konieczne jest jawne dla otoczenia, ale przede

wszystkim dla właściciela, zamanifestowanie zmiany woli władania rzeczą jak

właściciel, z wyzuciem z posiadania właściciela (postanowienie SN z 4 marca

2025 r., I CSK 1450/24). Sąd odwoławczy prawidłowo ocenił, że ustalony stan

faktyczny nie daje podstaw do uznania korzystania z działki 17/2 przed jej

ogrodzeniem za posiadanie samoistne. W postanowieniu z 25 marca 2011 r.,

IV CK 1/11, Sąd Najwyższy wskazał, że ustalenie in concreto istnienia i treści

zamiaru władania rzeczą dla siebie, z wszystkimi odcieniami woli, wymaga

uwzględnienia nie tylko zewnętrznych, zamanifestowanych przejawów posiadania,

lecz również dalszych faktów, chociażby takich jak wypowiedzi posiadacza wobec

otoczenia czy wystąpienia wobec organów.

Domniemanie samoistności posiadania (art. 339 k.c.) zachodzi w stosunku

do osoby faktycznie władającej całą rzeczą. Natomiast wnioskodawczyni korzystała

z nieruchomości z innymi osobami i nie próbowała ograniczyć korzystania z niej

innym osobom. Działka stanowiła część dojazdową do garaży, gdzie swobodnie

bawiły się dzieci, a współwłaściciele składowali materiały budowlane.

Wnioskodawczyni okazała wolę samoistności posiadania w chwili budowy

ogrodzenia w 2000 r. i wówczas najwcześniej mógł rozpocząć bieg trzydziestoletni

termin zasiedzenia liczony. Okres ten nie upłynął i to ustalenie legło u podstaw

oddalenia apelacji wnioskodawczyni.

I CSK 759/25

5

Odpowiedź na pytanie przedstawione jako zagadnienie prawne jest

oczywista: zgoda właściciela nieruchomości na objęcie jej we władanie przez inną

osobę może być wyrażona przez każde zachowanie się tej osoby, które ujawnia jej

wolę w sposób dostateczny, czyli także zachowanie bierne. Przede wszystkim

przedstawione zagadnienie nie występuje w sprawie. Sąd odwoławczy zbędnie

uznał, że nabywca nieruchomości (Skarb Państwa) milcząco zezwolił

wnioskodawczyni i jej mężowi na dojazd przez kupioną działkę do garaży.

Tymczasem posiadanie zależne ma miejsce nie tylko w przypadku objęcia rzeczy

we władanie w oparciu o umowę z właścicielem, w tym umowę zawartą w sposób

dorozumiany. Posiadanie zależne zachodzi także, jeżeli posiadacz zachowuje się

jak najemca lub biorący w użyczenie, nawet jeśli żadna umowa nie została zawarta,

a właściciel nie wie, że ktoś włada jego nieruchomością. Tak więc w sprawie nie

jest istotne, czy mąż wnioskodawczyni zawarł z nabywcą jego działki (Skarbem

Państwa) dorozumianą umowę użyczenia lub jakąkolwiek inną umowę. Istotne jest,

czy wnioskodawczyni lub jej mąż po sprzedaży działki władali nią jak właściciele.

Sąd Okręgowy ocenił, że pierwszym przejawem takiego władania było postawienie

ogrodzenia w 2000 r.

Oczywistej zasadności skargi kasacyjnej skarżąca upatruje w błędach

logicznych występujących w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia

i odzwierciedlających wadliwość analizy stanu faktycznego i prawnego sprawy,

której dokonał Sąd drugiej instancji. Tymczasem skarżący obowiązany jest w

uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania przytoczyć

odpowiednie argumenty wyjaśniające, z jakiego powodu należy uznać, że

konkretny przepis prawa został w oczywisty sposób naruszony (zob. np.

postanowienia SN: z 24 września 2013 r., III SK 4/13; z 29 maja 2018 r., I CSK

42/18; z 24 września 2020 r., I CSK 131/20). Skarżąca nie wskazała, w zakresie

którego zarzutu uważa skargę kasacyjną za oczywiście uzasadnioną.

Dlatego Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 k.p.c. odmówił przyjęcia

skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Na podstawie art. 98 i 99 k.p.c. uczestnikowi postępowania przysługuje od

skarżącej zwrot kosztów postępowania kasacyjnego w wysokości stawki minimalnej

I CSK 759/25

6

określonej w stosowanym odpowiednio § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Min.

Sprawiedl. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.

(G.G.)

[SOP]