Po potrąceniu wierzytelności powodom zostaje 4004 zł. SN nie przyjął kasacji banku

Wyrokiem z dnia 16 września 2025 r. Sąd Apelacyjny w Łodzi, po rozpoznaniu

sprawy w następstwie apelacji pozwanego Banku, w punkcie pierwszym (I) zmienił

wyrok Sądu Okręgowego w Kaliszu z dnia 8 września 2023 r. – ustalający nieistnienie

między stronami stosunku prawnego wynikającego z bliżej oznaczonej umowy o

kredyt z dnia 19 sierpnia 2008 r. zawartej między powodami a poprzednikiem

prawnym pozwanego - Bankiem 1 S.A. w W.1 z powodu jej nieważności (pkt 1),

zasądzający od pozwanego Banku na rzecz powodów kwotę 334.164,63 zł z

ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od kwot: -304.551,95 zł od dnia 13

maja 2022 r. do dnia zapłaty, - 6.496,50 zł od dnia 15 lipca 2022 r. do dnia zapłaty, -

23.116,18 zł od dnia 24 sierpnia 2023 r. do dnia zapłaty (pkt 2), umarzający

postępowanie co do kwoty 4.331 zł oraz odsetek ustawowych za opóźnienie

liczonych od kwoty 23.116,18 zł od dnia 29 maja 2023 do dnia 23 sierpnia 2023 (pkt

3) i oddalający powództwo w pozostałym zakresie (pkt 4) – w punkcie drugim (2) na

następujący: zasądza od pozwanego Banku na rzecz powodów: a) odsetki ustawowe

za opóźnienie w zakresie kwoty 304.551,95 zł od dnia 13 maja 2022 r. do dnia 7

sierpnia 2024 r., b) odsetki ustawowe za opóźnienie w zakresie kwoty 6.496,50 zł -

od dnia 15 lipca 2022 roku do dnia 7 sierpnia 2024 r., c) odsetki ustawowe za

opóźnienie w zakresie kwoty 23.116,18 - od dnia 24 sierpnia 2023 r. do dnia 7

sierpnia 2024 r., d) kwotę 4.004,28 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia

16 września 2025 r. do dnia zapłaty, a w punkcie drugim (II) oddalił apelację w

pozostałej części.

W skardze kasacyjnej, w uzasadnieniu wniosku o jej przyjęcie do rozpoznania,

pozwany Bank wskazał przyczyny kasacyjne określone w art. 3989 § 1 pkt 1 i 4 k.p.c.

Jego zdaniem oczywista zasadność skargi kasacyjnej przejawiła się w:

1) naruszeniu przez Sąd Apelacyjny dyspozycji art 321 § 1 w związku z art.

187 § 1 pkt 1 k.p.c. i z art. 58 k.c. przez ich niewłaściwe zastosowanie i w

konsekwencji wyrokowanie ponad żądanie pozwu, polegające na tym, że sądy

orzekające w sprawie ustaliły, że umowa kredytu nr […] zawarta w dniu 19 sierpnia

2008 r. łącząca Powoda i Pozwanego jest nieważna, podczas gdy tak sformułowane

przez Powoda żądanie pozwu dotyczy tylko zarzutu nieważności Umowy z mocy

prawa, a nie żądania powstającego wskutek stwierdzenia abuzywności niektórych

postanowień umowy kredytu;

I CSK 818/26

3

2) ustaleniu przez Sąd Apelacyjny, że Umowa kredytu łącząca Powoda i

Pozwanego jest umową kredytu denominowanego, pomimo że zarówno jej treść (w

szczególności art. 3.01. ust. 1, art. 3.07 ust. 6, art. 3.10 ust. 5, art. 3.12 ust. 3), jak i

zgodny zamiar jej stron i cel umowy wskazują, że był to kredyt walutowy, który miał

być wypłacony i spłacany w walucie obcej (CHF), a Umowa nie zawierała

mechanizmu denominacji. Jedynie na skutek decyzji kredytobiorcy kredyt został

wypłacony i był spłacany w PLN (ponieważ to kredytobiorca wskazał w art. 3.07. ust.

3 Umowy kredytu rachunek bankowy w PLN do wypłaty kredytu i to kredytobiorca

spłacał kredyt z rachunku bankowego w PLN, który wskazał wart. 1.01. ust. 8 Umowy

kredytu) - Umowa w swoim pierwotnym brzmieniu była Umową czysto walutową

umożliwiającą wypłatę i spłatę kwoty kredytu w walucie CHF;

3) przyjęciu przez Sąd Apelacyjny, iż nie jest możliwe zastosowanie

dyspozycji art. 3851 § 1 k.c. i sankcji z art. 58 § 2 k.c. do całych jednostek

redakcyjnych Umowy kredytu dotyczących wypłaty i spłaty kredytu w PLN z

pominięciem zastosowania dyspozycji art. 3851 § 1 k.c. i sankcji z art. 58 § 2 k.c. do

odrębnych postanowień umownych wprowadzających alternatywny mechanizm

wypłaty i spłaty kredytu, a jednocześnie niezawierających żadnych mechanizmów

waloryzacji, indeksacji czy też denominacji;

4) zastosowaniu przez Sąd Apelacyjny dyspozycji art. 3851 § 1 k.c. i sankcji z

art. 58 § 2 k.c. do umowy kredytu stricte walutowego (dewizowego) niezawierającego

żadnych mechanizmów waloryzacji, indeksacji czy też denominacji, a dodatkowo z

całkowitym pominięciem wyłącznie fakultatywnego charakteru postanowień

dotyczących wypłaty i spłaty kredytu w PLN, które w toku postępowania zostały

uznane za abuzywne - vide wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 października 2020

r.,III CSK 99/18, LEX 3066715 wydany w sprawie, w której przedmiotem oceny była

umowa kredytowa, tożsama co do treści stanowiących podstawę orzekania, jak

Umowa kredytu występująca w sprawie, oceniona przez Sąd Najwyższy jako typowa

umowa o kredyt walutowy i nie zawierającą postanowień niedozwolonych - ocena

stosunku umownego stron dokonana przez Sąd Najwyższy na bazie treści umowy

kredytu, jest w pełni zgodna z twierdzeniami Pozwanego prezentowanymi w toku

procesu;

5) fakcie, iż Sądy orzekające w sprawie błędnie ustaliły (przestankową)

nieważność Umowy kredytu wskutek abuzywności postanowień umownych w

I CSK 818/26

4

sytuacji, gdy w przypadku uznania spornych postanowień za abuzywne: - w tym

konkretnym przypadku Umowa może być nadal wykonywana na podstawie jej

pozostałych postanowień nie dotkniętych abuzywnością - stanowiących pierwotne

zapisy Umowy kredytu i nie wpływających w żadnej mierze na charakter spornej

umowy, jak i sposób jej realizacji na podstawie pierwotnych zapisów Umowy, które

istniały już w chwili jej zawierania; - ewentualnie w przypadku uznania przez Sąd, iż

fakultatywne zapisy Umowne winny być zastąpione niezależnym od Banku kursem

waluty, czy też przepisem dyspozytywnym normy art. 358 § 2 k.c., podczas gdy

postanowienia spornej Umowy kredytu umożliwiające Pozwanemu ustalenie tabel

kursów kupna i sprzedaży walut na zasadach rynkowych w ramach uprawnień

wynikających z przepisów Prawa bankowego przyznających bankowi autonomię w

zakresie określania kursów walut stosowanych przezeń w rozliczeniach z klientami

nie mogą zostać uznane za abuzywne, gdyż Strony wyraziły w art. 8.03. ust. 2

Umowy zgodną wolę utrzymania Umowy w mocy nawet w przypadku uznania

któregokolwiek postanowienia za nieważne, a nadto stanowi to bezpodstawne

nadmierne ograniczenie swobody działalności gospodarczej Banku, albowiem

zasady ustalania kursów walut przez Pozwanego są zgodne z rekomendacjami KNF

dotyczącymi dobrych praktyk ostrożnego i stabilnego zarządzania bankami, a nadto

zasady ustalania kursu średniego przez Narodowy Bank Polski są analogiczne do

zasad ustalania kursów przez Pozwanego, co prowadziłoby do uznania, iż

postanowienia regulujące zasady ustalania kursu średniego NBP również są

abuzywne (naruszenie art. 3851 § 1 i 2 k.c. w związku z art. 23a ustawy z dnia 16

lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów w zw. z art. 5 ust. 2 pkt. 7, art.

111 ust. 1 pkt 4, art. 137 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Prawo

bankowe w zw. z § 2 ust. 2 Uchwały Zarządu Narodowego Banku Polskiego z dnia

23 września 2002 r. w sprawie sposobu wyliczania i ogłaszania bieżących kursów

walut obcych w zw. z art. 20 oraz 22 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2

kwietnia 1997 r.);

6) fakcie, iż Sądy orzekające w sprawie błędnie ustaliły (przestankową)

nieważność Umowy kredytu wskutek abuzywności postanowień umownych i braku

możliwości zastąpienia niedozwolonych postanowień obiektywnym (niezależnym od

Banku) kursem waluty, czy też przepisem dyspozytywnym normy art. 358 § 2 k.c.,

podczas gdy postanowienia spornej Umowy kredytu umożliwiające Pozwanemu

ustalenie tabel kursów kupna i sprzedaży walut na zasadach rynkowych w ramach

I CSK 818/26

5

uprawnień wynikających z przepisów Prawa bankowego przyznających bankowi

autonomię w zakresie określania kursów walut stosowanych przezeń w rozliczeniach

z klientami nie mogą zostać uznane za abuzywne, gdyż Strony wyraziły w art. 8.03.

ust. 2 Umowy zgodną wolę utrzymania Umowy w mocy nawet w przypadku uznania

któregokolwiek postanowienia za nieważne, a nadto stanowi to bezpodstawne

nadmierne ograniczenie swobody działalności gospodarczej Banku, albowiem

zasady ustalania kursów walut przez Pozwanego są zgodne z rekomendacjami KNF

dotyczącymi dobrych praktyk ostrożnego i stabilnego zarządzania bankami, a nadto

zasady ustalania kursu średniego przez Narodowy Bank Polski są analogiczne do

zasad ustalania kursów przez Pozwanego, co prowadziłoby do uznania, iż

postanowienia regulujące zasady ustalania kursu średniego NBP również są

abuzywne (naruszenie art. 3851 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 23a ustawy z dnia 16 lutego

2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów w zw. z art. 5 ust. 2 pkt. 7, art. 111

ust. 1 pkt 4, art. 137 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Prawo

bankowe w zw. z § 2 ust. 2 Uchwały Zarządu Narodowego Banku Polskiego z dnia

23 września 2002 r. w sprawie sposobu wyliczania i ogłaszania bieżących kursów

walut obcych w zw. z art. 20 oraz 22 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2

kwietnia 1997 r.);

7) Sąd Apelacyjny naruszył dyspozycję art. 410 § 1 w związku z art. 405 k.c. i

z art. 481 § 1 k.c. przez ich błędną wykładnię skutkującą uznaniem, że uzasadnione

jest zasądzenie odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty 304.551,95 zł, kwoty

6496,50 zł, oraz kwoty 23.116,18 zł podczas gdy kwoty te odpowiadały wypłaconej

przez Bank kwocie, tj. 366 463,86 zł, w związku z czym Bank w zakresie tej kwoty

nie był wzbogacony, co w konsekwencji nie daje podstaw do zasądzenia odsetek za

opóźnienie od wyżej wskazanej kwoty, która nie przewyższa wypłaconej kwoty

kredytu; ewentualnie Sąd Apelacyjny naruszył dyspozycję art. 481 § 1 k.c. poprzez

jego niewłaściwe zastosowanie, skutkujące bezpodstawnym zasądzeniem

ustawowych odsetek za opóźnienie, albowiem winny być one ewentualnie

zasądzone od dnia wymagalności roszczenia Powoda o zwrot nienależnego

świadczenia - który to moment stanowi dzień złożenia przez należycie

poinformowanego przez Sąd konsumenta (Powoda) oświadczenia o od

mowie/wyrażeniu zgody na objęcie dobrowolnym system ochrony konsumenckiej -

tj. od dnia 25 sierpnia 2023 r.;

I CSK 818/26

6

8) naruszeniu dyspozycji art. 321 § 1 w związku z art 132 § 2, z art. 193 § 3,

z art. 378 k.p.c., z art. 410 § 1, z art. 405 k.c. i z art. 233 k.p.c. poprzez rozpoznanie

żądania Powoda niesformułowanego w sposób przewidziany przepisami

postępowania cywilnego i wyrokowanie ponad żądanie pozwu, skutkujące

zasądzeniem na rzecz Powoda kwoty, która nie była przez niego dochodzona, nie

została udowodniona oraz nieoddalenie roszczenia Powoda w zakresie kwoty

4004,28 zł.

Na wypadek uznania przez Sąd Najwyższy, że powyżej wskazane przesłanki

przyjęcie skargi do rozpoznania nie są zasadne, skarżący zwrócił uwagę, iż w

sprawie wystąpiły następujące istotne zagadnienie prawne, wywołujące w

orzecznictwie rozbieżne oceny prawne:

1) polegające na konieczności rozstrzygnięcia jaka zasada rozliczeń stron

nieważnej umowy kredytu powiązanego z walutą obcą lub udzielonego w walucie

obcej znajdzie zastosowanie - tj. czy właściwym jest zastosowanie tzw. teorii dwóch

kondykcji czy teorii salda, w szczególności w kontekście najnowszego orzeczenia

Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w sprawie C-396/24, które nakazuje

stosowanie teorii salda - co pozostaje w sprzeczności z dominującą linią orzeczniczą

sądów krajowych, a w razie przyjęcia, że właściwe jest zastosowanie teorii salda,

rozstrzygnięcie, czy Sąd rozpoznający sprawę jest uprawniony do przyjęcia do

rozliczenia po stronie wierzytelności Powoda łącznej kwoty spłat, w tym kwoty której

nie dochodzi żądaniem pozwu, a nadto, czy w związku z rozliczeniem opartym o

teorię salda, zasądzeniu od Pozwanego na rzecz Powoda podlegają odsetki

ustawowe za opóźnienie od kwot odpowiadających wypłaconej przez Bank kwocie

kredytu, albowiem w tym zakresie Bank nie był wzbogacony, co w konsekwencji nie

daje podstaw do zasądzenia odsetek za opóźnienie od wyżej wskazanej kwoty, która

nie przewyższa wypłaconej kwoty kredytu, skoro prawidłowe zastosowanie teorii

salda, polega na tym, że strona może żądać zwrotu jedynie tej części świadczenia,

która przekracza wartość świadczenia uzyskanego od strony przeciwnej;

2) polegające na tym, czy w sytuacji, w której dodatkowy mechanizm

wykonania operacji związanych z Umową - posiadający charakter dodatkowej w

stosunku do Umowy kredytu fakultatywnej usługi kantorowej wymiany walut - w

oparciu o Tabele kursowe Banku, ma charakter fakultatywny, w ogóle może dojść do

indywidualnej kontroli pod kątem abuzywności tych postanowień z zastosowaniem

I CSK 818/26

7

reżimu norm prawnych zawartych w art. 385 § 1 i § 2 k.c., art. 3851 k.c. w związku z

art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13;

3) polegające na konieczności ustalenia, jaki charakter posiada wyrok Sądu w

zakresie orzeczonych skutków abuzywności w postaci unieważnienia spornej

Umowy kredytu (konstytutywny czy deklaratoryjny) w odniesieniu do roszczeń

pieniężnych o zwrot nienależnych świadczeń, a w konsekwencji, kiedy powstaje

obowiązek rozliczeń stron w związku z unieważnieniem funkcjonującej dotąd Umowy

kredytu, tzn. kiedy roszczenia restytucyjne stron przedmiotowej umowy - zarówno

Banku, jak i kredytobiorcy, stają się wymagalne oraz czy wymagalność nienależnych

świadczeń może powstać przed momentem prawomocnego stwierdzenia przez Sąd

nieistnienia stosunku prawnego wynikającego z Umowy kredytu?;

4) polegające na konieczności ustalenia, czy wprowadzenie do umowy

kredytu udzielonego w walucie obcej dodatkowego, fakultatywnego mechanizmu

wykonania operacji związanych z umową - posiadającego charakter dodatkowej w

stosunku do umowy kredytu fakultatywnej usługi kantorowej wymiany walut w

oparciu o Tabele kursowe Banku wyłącza walutowy charakter umowy kredytu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Z art. 3981 § 1 k.p.c. wynika, że skarga kasacyjna przysługuje co do zasady

od prawomocnych orzeczeń sądów drugiej instancji, a więc orzeczeń wieńczących

dwuinstancyjne postępowanie sądowe, w którym sądy obu instancji dysponują pełną

kognicją w zakresie faktów i dowodów. Jednakże zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd

Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania tylko wtedy, gdy w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności

w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona. W zamyśle ustawodawcy skarga kasacyjna stanowi

zatem nadzwyczajny środek zaskarżenia, którego rozpoznanie przez Sąd Najwyższy

musi być uzasadnione względami o szczególnej doniosłości, wykraczającymi poza

indywidualny interes skarżącego, a mającymi swoje źródło w interesie publicznym,

w szczególności przez zapewnienie jednolitej wykładni i stosowania prawa.

Wyłączną podstawą oceny pod kątem przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania są

wskazane w niej przyczyny kasacyjne wraz z uzasadnieniem (art. 3984 § 2 k.p.c.).

I CSK 818/26

8

Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego, skarżący, który jako

uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazał

przyczynę określoną w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., powinien odpowiednio sformułować

zagadnienie prawne, wskazać przepisy prawa, na których tle zagadnienie się

wyłoniło oraz przedstawić argumentację jurydyczną uzasadniającą możliwość

rozbieżnych ocen prawnych oraz świadczącą o istotności tego zagadnienia (zob. np.

postanowienia Sądu Najwyższego: z 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002, Nr 1,

poz. 11; z 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14, niepubl.; z 9 kwietnia 2015 r.,

V CSK 547/14, niepubl.). Zagadnienie jest istotne, jeżeli jego rozstrzygnięcie ma

znaczenie dla ukierunkowania praktyki sądowej i rozstrzygnięcia sprawy, w której

zagadnienie powstało (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 18 września

2012 r., II CSK 180/12, niepubl. oraz z 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14, niepubl.),

wywołuje poważne wątpliwości, a zarazem nie było dotychczas rozstrzygnięte

w judykaturze albo dotychczasowe orzecznictwo wymaga zmiany (zob. np.

postanowienie Sądu Najwyższego z 24 sierpnia 2016 r., II CSK 94/16, niepubl.).

Skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt

4 k.p.c., jeżeli zachodzi niewątpliwa, widoczna na pierwszy rzut oka, tj. bez

konieczności głębszej analizy, sprzeczność orzeczenia z przepisami prawa nie

podlegającymi różnej wykładni (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego

z 24 sierpnia 2016 r., II CSK 94/16, niepubl.) i w wyniku takiego naruszenia prawa

zapadło w drugiej instancji orzeczenie oczywiście wadliwe. O przyjęciu skargi

kasacyjnej do rozpoznania nie decyduje samo oczywiste naruszenie konkretnego

przepisu prawa materialnego lub procesowego przez sąd, który wydał zaskarżone

orzeczenie, lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście

nieprawidłowego orzeczenia (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego

z 15 października 2015 r., III CSK 198/15, niepubl.; z 13 kwietnia 2016 r., V CSK

622/15, niepubl.; z 2 czerwca 2016 r., III CSK 113/16, niepubl.; z 27 października

2016 r., III CSK 217/16, niepubl.; z 29 września 2017 r., V CSK 162/17, niepubl.;

z 7 marca 2018 r., I CSK 664/17, niepubl.; z 18 kwietnia 2018 r., II CSK 726/17,

niepubl.; z 5 października 2018 r., V CSK 168/18, niepubl.).

Zarzuty i zagadnienia sformułowane przez pozwanego nie czynią zadość

wskazanym wymaganiom, dotyczą bowiem kwestii, które Sąd Apelacyjny

I CSK 818/26

9

rozstrzygnął zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego, uwzględniającym

judykaturę Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

Z orzecznictwa tego wynika przede wszystkim, że określenie wysokości

należności obciążającej konsumenta z odwołaniem do tabel kursów ustalanych

jednostronnie przez bank, bez wskazania obiektywnych kryteriów, jest

nietransparentne, pozostawia pole do arbitralnego działania banku i w ten sposób

obarcza kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem oraz narusza równorzędność

stron, w związku z czym jest niedopuszczalne (por. wyroki Sądu Najwyższego z 22

stycznia 2016 r., I CSK 1049/14, OSNC 2016, Nr 11, poz. 134, z 1 marca 2017 r., IV

CSK 285/16, niepubl., z 19 września 2018 r., I CNP 39/17, niepubl., z 24 października

2018 r., II CSK 632/17, niepubl., z 13 grudnia 2018 r., V CSK 559/17, niepubl., z 27

lutego 2019 r., II CSK 19/18, niepubl., z 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17, OSP

2019, z. 12, poz. 115, z 9 maja 2019 r., I CSK 242/18, niepubl., z 29 października

2019 r., IV CSK 309/18, niepubl., z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, Glosa 2020,

nr 4, s. 67 i n., z 30 września 2020 r., I CSK 556/18, niepubl., z 24 lutego 2022 r., II

CSKP 45/22, niepubl., z 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22, niepubl., z 27 maja 2022

r., II CSKP 314/22, niepubl., z dnia 8 listopada 2022 r., II CSKP 674/22, niepubl., z

dnia 25 lipca 2023 r., II CSKP 1487/22, niepubl., z dnia 25 października 2023 r., II

CKSP 820/23, niepubl., z dnia 29 listopada 2023 r., II CSKP 1460/22, niepubl., z dnia

19 stycznia 2024 r., II CSKP 874/22, niepubl., z dnia 24 maja 2024 r., II CSKP

1560/22, niepubl. i z dnia 6 września 2024 r., II CSKP 1644/22, niepubl.).

Zapatrywanie to znajduje również potwierdzenie w orzecznictwie Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej, dotyczącym postanowień dyrektywy 93/13, a w

szczególności w wyroku z dnia 18 listopada 2021 r., C-212/20, A. S.A., dotyczącym

postanowienia zastrzeżonego w umowie kredytu indeksowanego do franka

szwajcarskiego przewidującego, że raty kredytu są wyrażone w walucie obcej i w

dniu wymagalności pobierane są z rachunku bankowego kredytobiorcy, według

kursu sprzedaży zgodnie z tabelą obowiązującą w banku na koniec dnia roboczego

poprzedzającego dzień wymagalności raty spłaty kredytu (pkt 19). Przypominając,

że przewidziane w art. 5 dyrektywy 93/13 wymaganie przejrzystości postanowień

umownych musi podlegać wykładni rozszerzającej i nie może zostać zawężone do

ich prostego i zrozumiałego charakteru pod względem formalnym i gramatycznym

(pkt 41), Trybunał zwrócił tam uwagę, iż w przypadku spornej klauzuli indeksacyjnej

I CSK 818/26

10

problem dotyczy nie tyle jej jednoznaczności, ile niewskazania sposobów ustalania

kursu wymiany stosowanego do obliczenia rat spłaty, gdyż nie precyzuje ona

wszystkich czynników uwzględnianych przez bank w celu ustalenia kursu wymiany

stosowanego przy obliczaniu rat spłaty kredytu hipotecznego (pkt 47-48). We

wcześniejszym swym orzecznictwie zaś wyjaśnił, że dla poszanowania wymogu

przejrzystości zasadnicze znaczenie ma kwestia, czy umowa kredytu przedstawia w

sposób przejrzysty powód i szczególne cechy mechanizmu zamiany waluty obcej, a

także stosunek pomiędzy tym mechanizmem a mechanizmem przewidzianym w

innych warunkach umowy, tak aby konsument był w stanie zrozumieć, w oparciu o

jednoznaczne i zrozumiałe kryteria, wypływające dla niego z tej umowy

konsekwencje ekonomiczne (pkt 49). Istotne jest zatem to, czy w świetle całokształtu

istotnych okoliczności faktycznych, w tym reklamy i informacji dostarczonych przez

kredytodawcę w ramach negocjacji danej umowy kredytu, właściwie poinformowany

oraz dostatecznie uważny i racjonalny przeciętny konsument może nie tylko

dowiedzieć się o istnieniu wahań kursów wymiany ogólnie obserwowanych na rynku

walutowym, ale również oszacować - potencjalnie istotne - konsekwencje

ekonomiczne, jakie ma dla niego zastosowanie kursu sprzedaży przy obliczaniu rat

kredytu, którymi zostanie ostatecznie obciążony, a w rezultacie także całkowity koszt

zaciągniętego przez siebie kredytu (pkt 50). Wprawdzie Trybunał dostrzegł, że kurs

wymiany zmienia się w długim okresie i w przypadku umowy kredytu indeksowanego

do waluty obcej na okres 40 lat kredytodawca nie może przewidzieć zmiany

obciążenia finansowego, jakie może pociągnąć za sobą mechanizm indeksacji

przewidziany w umowie (pkt 51), jednakże stwierdził, iż okoliczność ta nie może

uzasadniać niewskazania w postanowieniach umowy oraz w ramach informacji

dostarczonych przez przedsiębiorcę w trakcie negocjacji umowy kryteriów

stosowanych przez bank w celu ustalenia kursu wymiany mającego zastosowanie do

obliczania rat spłaty, co umożliwiłoby konsumentowi określenie w każdej chwili tego

kursu wymiany (pkt 53). Konsument bowiem musi móc zrozumieć, do czego się

zobowiązuje, zwłaszcza co do sposobu obliczenia rat spłaty kredytu, który zaciąga

(pkt 54). W rezultacie Trybunał stwierdził, że art. 5 dyrektywy 93/13 należy

interpretować w ten sposób, iż treść klauzuli umowy kredytu zawartej między

przedsiębiorcą a konsumentem ustalającej cenę zakupu i sprzedaży waluty obcej,

do której kredyt jest indeksowany, powinna, na podstawie jasnych i zrozumiałych

kryteriów, umożliwić właściwie poinformowanemu oraz dostatecznie uważnemu i

I CSK 818/26

11

racjonalnemu konsumentowi zrozumienie sposobu ustalania kursu wymiany waluty

obcej stosowanego w celu obliczenia kwoty rat kredytu, w taki sposób, aby

konsument miał możliwość w każdej chwili samodzielnie ustalić kurs wymiany

stosowany przez przedsiębiorcę (pkt 55, teza). Przypominając również, że

przestrzeganie wymagania transparentności postanowienia stanowi jeden z

czynników, które sąd krajowy powinien wziąć pod uwagę przy dokonywaniu oceny

abuzywności tego postanowienia na podstawie art. 3 ust. 1 tej dyrektywy 93/13 (pkt

58), Trybunał zasugerował, iż przedmiotowe postanowienie dotyczące indeksacji,

niepozwalające konsumentowi na samodzielne określenie w każdej chwili kursu

wymiany stosowanego przez przedsiębiorcę, ma abuzywny charakter (pkt 64).

Zastrzegł przy tym, że badanie, czy istnieje znaczna nierównowaga wynikających z

umowy praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta, nie może ograniczać

się do ekonomicznej oceny o charakterze ilościowym, dokonywanej w oparciu o

porównanie z jednej strony całkowitej kwoty transakcji będącej przedmiotem umowy,

a z drugiej strony kosztów, które zgodnie z tym warunkiem obciążają konsumenta.

Znacząca nierównowaga może bowiem wynikać z samego faktu wystarczająco

poważnego naruszenia sytuacji prawnej, w której konsument, jako strona danej

umowy, znajduje się na mocy właściwych przepisów krajowych, w postaci czy to

ograniczenia treści praw, które zgodnie z rzeczonymi przepisami przysługują mu na

podstawie tej umowy, czy to przeszkody w ich wykonywaniu, czy też nałożenia na

niego dodatkowego obowiązku, którego nie przewidują normy krajowe” (pkt 65-66;

por. też np. wyroki Trybunału z dnia 27 stycznia 2021 r., C-229/19 i C-289/19, Dexia

Nederland, pkt 49, z dnia 13 października 2022 r., C-405/21, Nova Kreditna Banka

Maribor, pkt 22, z dnia 21 września 2023 r., C-139/22, mBank (Polski rejestr klauzul

niedozwolonych), pkt 54 oraz postanowienie Trybunału z dnia 30 maja 2024 r., C-

325/23, Deutsche Bank Polska, pkt 58-59, 69-71). W ujęciu Trybunału abuzywność

postanowienia sugeruje to, że konsumenci nie zostali uprzedzeni o dodatkowej

korzyści Banku wynikającej z przeliczeń, jak również to że korzyść ta nie ma żadnego

ekwiwalentu (por. postanowienie Trybunału z dnia 18 października 2023 r., C-117/23,

Eurobank Bulgaria, pkt 48-50, teza).

Sąd Najwyższy wypowiadał się także wiele razy co do tego, czy bez

dotkniętych abuzywnością tzw. klauzul przeliczeniowych umowa kredytu

denominowanego w walucie obcej może nadal obowiązywać, przyjmując, że w razie

niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej w takiej umowie nie

I CSK 818/26

12

może ona wiązać stron w pozostałym zakresie ani jako kredyt złotówkowy (z

oprocentowaniem obliczanym na podstawie wskaźnika LIBOR/SARON), ani jako

tzw. kredyt czysto walutowy. W szczególności bowiem wskazuje się, że utrzymanie

takiej umowy jako kredytu czysto walutowego prowadziłoby do niedopuszczalnego

zniekształcenia woli stron, która ukierunkowana była od początku na wypłatę kredytu

w walucie krajowej, a denominacja w CHF pełniła jedynie funkcję waloryzacyjną (por.

wyroki Sądu Najwyższego z 10 maja 2022 r., II CSKP 694/22, niepubl., z 13 maja

2022 r., II CSKP 293/22 i II CSKP 405/22, niepubl., z 20 maja 2022 r., II CSKP 713/22

i II CSKP 943/22, niepubl., z 24 czerwca 2022 r., II CSKP 10/22, niepubl., z dnia 9

grudnia 2022 r., II CSKP 1262/22, niepubl., z dnia 15 września 2023 r., II CSKP

1356/22, niepubl., z dnia 29 listopada 2023 r., II CSKP 1461/22, niepubl., z dnia 24

maja 2024 r., II CSKP 1560/22, niepubl.). Wywoływałoby też zasadnicze komplikacje

związane z faktem wypłaty i spłat kredytu – wbrew postulowanemu walutowemu

charakterowi umowy - w złotówkach. Należy ponadto pamiętać, że w umowie kredytu

denominowanego do CHF ryzyko walutowe jest już ucieleśnione w postanowieniu

określającym wysokość kredytu w CHF, a abuzywność i nieskuteczność klauzuli

ryzyka walutowego, niewątpliwie określającej główne świadczenie stron, prowadzi

samo przez się do upadku umowy (por. postanowienie Trybunału Sprawiedliwości

Unii Europejskiej z dnia 30 maja 2024 r., C-325/23, Deutsche Bank Polska, pkt 84-

87, teza). Również próba utrzymania umowy jako kredytu złotowego napotyka

zasadniczą przeszkodę, polegającą na braku kryteriów normatywnych, które

umożliwiałyby określenie, jaką kwotę określoną w złotych powinien wypłacić

powodom Bank, a tym samym ustalenie, czy dokonana faktycznie wypłata

odpowiadała zobowiązaniu umownemu i jakie kwoty powinni spłacać kredytobiorcy

(por. wyrok SN z dnia 24 maja 2024 r., II CSKP 1560/22, niepubl.). Prowadziłaby

również do wyeliminowania z umowy klauzuli ryzyka walutowego,

charakterystycznego dla umowy kredytu indeksowanego czy denominowanego do

waluty obcej i uzasadniającego powiązanie stawki oprocentowania ze stawką

LIBOR, co jest równoznaczne z tak daleko idącym przekształceniem umowy, iż

należy ją uznać za umowę o odmiennej istocie i charakterze niż zamierzone przez

strony, choćby nadal chodziło tu tylko o inny podtyp czy wariant umowy kredytu (por.

np. wyroki Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, z dnia 13 kwietnia

2022 r., II CSKP 15/22, z 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22 i II CSKP 382/22, z 13

maja 2022 r., II CSKP 293/22, z 20 maja 2022 r., II CSKP 796/22, z 8 listopada 2022

I CSK 818/26

13

r., II CSKP 1153/22, z 26 stycznia 2023 r., II CSKP 722/22, z 20 lutego 2023 r., II

CSKP 809/22, z dnia 25 lipca 2023 r., II CSKP 1487/22, z dnia 29 listopada 2023 r.,

II CSKP 1753/22 oraz z dnia 24 maja 2024 r., II CSKP 1560/22, niepubl.). Jeżeli zaś

bez niedozwolonych postanowień umownych umowa nie może obowiązywać, a nie

są spełnione przesłanki uzupełnienia luki przez regulację zastępczą i konsument nie

wyraził świadomie i swobodnie woli sanowania postanowienia, umowa jest trwale

bezskuteczna (nieważna), a podstawą tej nieważności jest art. 58 k.c. (por. wyroki

Sądu Najwyższego z dnia 16 września 2021 r., I CSKP 166/21, niepubl., z dnia 25

lipca 2023 r., II CSKP 1487/22, niepubl., z dnia 25 października 2023 r., II CSKP

820/23, z dnia 19 stycznia 2024 r., II CSKP 874/22, niepubl. oraz z dnia 6 września

2024 r., II CSKP 1644/22, niepubl.).

Sąd Najwyższy wyjaśnił też, od jakiej chwili staje się wymagalne roszczenie z

tytułu nienależnego świadczenia wynikającego z nieważności umowy kredytu na

skutek abuzywności klauzul indeksacyjnych. W szczególności w wyroku z dnia 3

grudnia 2024 r. (II CKSP 1803/22, niepubl.) Sąd Najwyższy przypomniał, że z

aktualnego orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej wynika, iż

możliwość żądania odsetek za opóźnienie (a zatem i wymagalność) powinna wiązać

się z żądaniem przez konsumenta zwrotu kwot zapłaconych w wykonaniu nieważnej

umowy i upływem terminu do zapłaty (por. wyrok z dnia 14 grudnia 2023 r., C-28/22,

Getin Noble Bank (Termin przedawnienia roszczeń restytucyjnych), pkt 71-72, 85-87

oraz postanowienie z dnia 8 maja 2024 r., C-424/22, Santander Bank Polska, pkt

37). Sąd Najwyższy wyjaśnił też, że nic innego nie wynika z uchwały składu siedmiu

sędziów Sądu Najwyższego - zasada prawna - z dnia 7 maja 2021 r., III CZP 6/21.

W szczególności nie wynika z niej w żadnej mierze, że możliwość wystąpienia przez

konsumenta z takim żądaniem zależy od prawomocnego stwierdzenia nieważności

albo złożenia przez niego „sformalizowanego” oświadczenia (por. wyrok Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 7 grudnia 2023 r., C-140/22, mBank

(Oświadczenie konsumenta), pkt 56-61, 65, gdzie wskazano, że art. 6 ust. 1 i art. 7

ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, iż w kontekście uznania

nieważności w całości umowy kredytu hipotecznego zawartej z konsumentem przez

instytucję bankową ze względu na to, iż umowa ta zawiera nieuczciwy warunek, bez

którego nie może ona dalej obowiązywać, stoją one na przeszkodzie wykładni

sądowej prawa krajowego, zgodnie z którą wykonywanie praw, które konsument

wywodzi z tej dyrektywy, jest uzależnione od złożenia przez tego konsumenta przed

I CSK 818/26

14

sądem oświadczenia, w którym twierdzi on, że nie wyraża zgody na utrzymanie w

mocy tego warunku, że jest świadomy, iż nieważność wspomnianego warunku

pociąga za sobą nieważność wspomnianej umowy, i konsekwencji tego uznania

nieważności, i że wyraża zgodę na uznanie tej umowy za nieważną; por. też

postanowienie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 3 maja 2024 r., C-

348/23, KCB i MB przeciwko BNP Paribas Bank Polska S.A., pkt 35 i teza). W

uchwale wskazano, że kredytodawca może żądać zwrotu swego świadczenia jako

nienależnego dopiero od chwili, w której umowa kredytu stała się trwale

bezskuteczna. Chwilą tą jest odmowa potwierdzenia przez konsumenta klauzuli

abuzywnej (bez której umowa nie może obowiązywać) albo upływ rozsądnego

terminu do jej potwierdzenia, przy czym wystąpienie przez konsumenta - choćby

pozasądowo - z żądaniem restytucyjnym zakładającym trwałą bezskuteczność

(nieważność) całej umowy, może być uznane za dorozumianą odmowę

potwierdzenia klauzuli i akceptację konsekwencji upadku umowy, prowadzącą do jej

trwałej bezskuteczności (nieważności). Wprawdzie zastrzeżono, że taka ocena jest

uzasadniona wtedy, gdy owemu żądaniu towarzyszy wyraźne oświadczenie

konsumenta, potwierdzające otrzymanie wyczerpującej informacji, jednakże nie

oznaczało to, iż chodzi tu o jakieś „sformalizowane” oświadczenie przed sądem.

Wymaganiu temu czyniłoby zadość również proste oświadczenie, także

pozasądowe, że konsument jest świadomy konsekwencji upadku umowy i to nawet

– za czym przemawia zasada volenti non fit iniuria czy też akceptacja dla reguły

działania na własne ryzyko - przy założeniu, iż oświadczenie to nie odpowiada

rzeczywistości. Zważywszy ponadto, że w świetle aktualnego orzecznictwa

powołanie się przez konsumenta na nieważność umowy kredytu indeksowanego jest

dlań w praktyce niemal zawsze korzystne (choćby ze względu na brak obowiązku

zapłaty bankowi jakiegokolwiek innego świadczenia niż zwrot kapitału wypłaconego

z tytułu wykonania umowy kredytu oraz odsetek ustawowych za opóźnienie od dnia

wezwania do zapłaty – por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia

15 czerwca 2023 r., C-520/21, Bank M. (Skutki uznania umowy za nieważną), pkt 78-

82, 84, teza, oraz postanowienia Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia

11 grudnia 2023 r., C-756/22, Bank Millennium, pkt 29, teza, i z dnia 12 stycznia 2024

r., C-488/23, Naniowski, pkt 24-25, teza), a tym samym ryzyko związane z błędną

oceną tej kwestii i ewentualnymi próbami uchylenia się od skutków błędnej decyzji

jest znikome, można przyjąć co najmniej domniemanie, iż żądając zwrotu świadczeń

I CSK 818/26

15

spełnionych na podstawie takiej nieważnej umowy, kredytobiorca-konsument

dysponuje informacjami niezbędnymi dla oceny swej decyzji. Oznacza to,

przynajmniej co do zasady, że już samo wystąpienie przez konsumenta - choćby

pozasądowo - z żądaniem restytucyjnym zakładającym trwałą bezskuteczność

(nieważność) całej umowy, stanowi dorozumianą odmowę potwierdzenia klauzuli i

akceptację konsekwencji upadku umowy, prowadząc do jej trwałej bezskuteczności

(nieważności).

Sąd Najwyższy wskazywał też - zgodnie z wiążącymi wskazówkami

wynikającymi z judykatury Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej - jakie

przesłanki muszą być spełnione, aby niedozwolone postanowienie umowne

odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej (w umowie kredytu

indeksowanego czy denominowanego) mogło zostać zastąpione innym sposobem

określenia kursu waluty obcej. W szczególności w uzasadnieniu uchwały składu

siedmiu sędziów Sądu Najwyższego - zasada prawna - z dnia 7 maja 2021 r., III CZP

6/21 (OSNC 2021, Nr 9, poz. 56) wskazano, że zastąpienie takie wchodzi w rachubę

tylko wtedy, gdy (koniunkcja przesłanek): 1) po wyłączeniu klauzuli abuzywnej

umowa nie może obowiązywać, o czym decyduje obiektywne podejście w świetle

prawa krajowego, a zatem wola jednej ze stron, w tym konsumenta, nie ma w tym

zakresie rozstrzygającego znaczenia (por. też wyroki Trybunału Sprawiedliwości Unii

Europejskiej z dnia 15 marca 2012 r., C-453/10, Jana Pereničova, pkt 33-34, z dnia

14 marca 2019 r., C-118/17, Zsuzsanna Dunai, pkt 40, 51, z dnia 26 marca 2019 r.,

C-70/17 i C-179, Abanca Corporación Bancaria, pkt 57, z dnia 3 października 2019

r., C-260/18, Kamil Dziubak, pkt 39-41, z dnia 29 kwietnia 2021 r., C-19/20, I.W. i

R.W., pkt 83, 89, z dnia 2 września 2021 r., C-932/19, OTP Jelzálogbank i in., pkt

49-50, z dnia 8 września 2022 r., C-80/21, C-81/21 i C-82/21, D.B.P., pkt 74, z dnia

8 września 2022 r., w połączonych sprawach C-80/21, C-81/21 i C-82/21, D.B.P.,

pkt 67, 74 oraz z dnia 12 października 2023 r., C-645/22, Luminor Bank, pkt 29, 37);

2) całkowity upadek umowy naraża konsumenta na „szczególnie niekorzystne

konsekwencje”, w świetle okoliczności istniejących lub możliwych do przewidzenia w

czasie sporu (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 marca 2023 r., II CSKP 617/22,

niepubl.; por. też wyroki Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 3

października 2019 r., C-260/18, Kamil Dziubak, pkt 51, z dnia 8 września 2022 r., C-

80/21, C-81/21 i C-82/21, D.B.P., pkt 67, z dnia 27 kwietnia 2023 r., C-705/21,

AxFina Hungary, pkt 41 oraz z dnia 23 listopada 2023 r., C-321/22, Provident Polska,

I CSK 818/26

16

pkt 87), z uwzględnieniem rzeczywistych i bieżących interesów konsumenta i z

zastrzeżeniem, że „do celów tej oceny decydująca jest wola wyrażona przez

konsumenta w tym względzie” w tym sensie, że jeżeli sąd poinformował konsumenta

w sposób obiektywny i wyczerpujący o skutkach prawnych oraz szczególnie

szkodliwych skutkach ekonomicznych, jakie może mieć dla niego unieważnienie

umowy, sąd ten nie może, po uwzględnieniu jego woli stwierdzenia nieważności

umowy, sprzeciwić się zrzeczeniu się przez niego ochrony przyznanej im przez

dyrektywę 93/13 (por. wyroki Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 8

września 2022 r., C-80/21, C-81/21 i C-82/21, D.B.P., pkt 78 w związku z pkt 74-75,

z dnia 16 marca 2023 r., C-6/22, M.B.,U.B.,M.B. przeciwko X S.A. (M.B. i in.), pkt 43-

45 i teza oraz z dnia 12 października 2023 r., C-645/22, Luminor Bank, pkt 29;

postanowienie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 18 października

2023 r., C-117/23, Eurobank Bulgaria, pkt 66), a z drugiej strony sąd nie może

chronić konsumenta przed upadkiem umowy, jeżeli ocenia, że nie naraża on go na

„szczególnie niekorzystne konsekwencje”, choćby konsument domagał się tej

ochrony (por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 12

października 2023 r., C-645/22, Luminor Bank, pkt 38, 40-41); 3) istnieje przepis

dyspozytywny albo przepis „mający zastosowanie, gdy strony danej umowy wyrażą

na to zgodę”, który mógłby zastąpić wyłączone niedozwolone postanowienie

umowne, umożliwiając utrzymanie umowy (z korzyścią dla konsumenta); jeżeli

niedozwolone postanowienie umowne odzwierciedlało obowiązujący przepis

ustawowy mający zastosowanie w przypadku porozumienia stron, w rachubę

wchodzi także zastąpienie niedozwolonego postanowienia „tym stanowiącym punkt

odniesienia przepisem ustawowym w nowym brzmieniu przyjętym już po zawarciu

umowy” (por. np. wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 26 marca

2019 r., C-70/17 i C-179/17 Abanca Corporación Bancaria, pkt 59-64 i teza).

Zarazem w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej

wyjaśniono, że art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 stoi na przeszkodzie wypełnieniu luk w

umowie, spowodowanych usunięciem z niej nieuczciwych warunków, które się w niej

znajdowały, wyłącznie na podstawie przepisów krajowych o charakterze ogólnym,

przewidujących, iż skutki wyrażone w treści czynności prawnej są uzupełniane w

szczególności przez skutki wynikające z zasad słuszności lub ustalonych zwyczajów,

które nie stanowią przepisów dyspozytywnych lub przepisów mających

zastosowanie, jeżeli strony umowy wyrażą na to zgodę (por. wyroki Trybunału

I CSK 818/26

17

Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 3 października 2019 r., C-260/18, Kamil

Dziubak, pkt 62 oraz pkt 3 sentencji, z dnia 8 września 2022 r., C-80/21, C-81/21 i C-

82/21, D.B.P., pkt 77, z dnia 12 stycznia 2023 r., C-395/21, D.V., pkt 63, 65 i z dnia

16 marca 2023 r., C-6/22, M.B. i in., pkt 56). Sąd Najwyższy wypowiadał się już

również co do niedopuszczalności zastąpienia niedozwolonych postanowień

kursowych przez sięgnięcie do art. 69 ust. 3 Prawa bankowego, wykładni oświadczeń

woli (art. 65 k.c.), art. 41 Prawa wekslowego albo art. 358 § 2 k.c. (por. w

szczególności wyroki Sądu Najwyższego z dnia 27 maja 2022 r., II CSKP 395/22,

niepubl., z dnia 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22, z dnia 20 lutego 2023 r., II

CSKP 809/22, z dnia 27 kwietnia 2023 r., II CSKP 1027/22, niepubl. i z dnia 19

stycznia 2024 r., II CSKP 874/22, niepubl. oraz tam przywoływane orzecznictwo; por.

też wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 18 listopada 2021 r.,

C-212/20, A.S.A., pkt 68, 70, 78, teza, gdzie wskazano, że art. 5 i 6 dyrektywy 93/13

należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie temu, by sąd

krajowy, który stwierdził nieuczciwy charakter warunku umowy zawartej między

przedsiębiorcą a konsumentem w rozumieniu art. 3 ust. 1 tej dyrektywy, dokonał

wykładni tego warunku w celu złagodzenia jego nieuczciwego charakteru, nawet jeśli

taka wykładnia odpowiadałaby wspólnej woli stron).

Sąd Najwyższy, pod wypływem orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii

Europejskiej, wypowiadał się również – także w kontekście postulatu ograniczenia

zakresu abuzywności tzw. klauzul spreadowych - co do dopuszczalności oceny

abuzywności fragmentów postanowień (postanowień rozumianych jako jednostki

redakcyjne), wskazując, że przepisy dyrektywy 93/13 stoją na przeszkodzie temu,

żeby uznany za nieuczciwy warunek został częściowo utrzymany w mocy przez

usunięcie elementów przesądzających o jego nieuczciwym charakterze, w

przypadku gdyby to usunięcie sprowadzało się do mającej wpływ na istotę tych

warunków zmiany ich treści i że jedynie wtedy, gdyby nieuczciwy element warunku

stanowił zobowiązanie umowne odrębne od pozostałych postanowień, które mogłoby

być przedmiotem zindywidualizowanego badania jego nieuczciwego charakteru, sąd

krajowy mógłby go usunąć (por. wyroki Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej

z dnia 29 kwietnia 2021 r., C-19/20, Bank BPH, pkt 70-71, z dnia 8 września 2022 r.,

C-80/21, C-81/21 i C-82/21, D.B.P., pkt 63-64 i teza oraz z dnia 23 listopada 2023

r., C-321/22, Provident Polska, pkt 89-90; por. też wyroki Sądu Najwyższego z dnia

8 marca 2023 r., II CSKP 617/22, niepubl., z dnia 25 października 2023 r., II CKSP

I CSK 818/26

18

820/23, niepubl. oraz z dnia 29 listopada 2023 r., II CSKP 1460/22 i II CSKP 1753/22,

niepubl.); reguła ta została odniesiona również do różnych postanowień tego samego

warunku (por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 23 listopada

2023 r., C-321/22, Provident Polska, pkt 91-93, 96). Sąd Najwyższy wyjaśnił przy

tym, że nie ma podstaw do przyjęcia, iż postanowienia przewidujące przeliczenie

kwoty wypłaconych w złotówkach środków kredytowych na CHF na podstawie kursu

kupna waluty CHF z tabeli kursowej banku oraz przeliczenie rat kapitałowo-

odsetkowych spłacanych w zł według kursu sprzedaży CHF z tabeli kursowej Banku,

zawierały – każde z nich - różne i odrębne zobowiązania umowne. Wyeliminowanie

z tych postanowień odwołania do spornych Tabel oznaczałoby, że przewidywałyby

one przeliczenie wypłat czy spłat złotówkowych na CHF, jednakże nie wskazywały

kursu miarodajnego dla tych przeliczeń. Zważywszy zaś, że bez wskazania

miarodajnego kursu przeliczenie takie jest niemożliwe, należy uznać, iż usunięcie

odesłania do Tabel wpływałoby na istotę postanowień indeksacyjnych, gdyż nie

pozwalałoby one na określenie wysokości spłat złotówkowych. Odesłania te nie

mogą być przedmiotem odrębnego badania pod kątem abuzywności także dlatego,

że w żadnym razie nie kształtują odrębnych obowiązków, lecz stanowią istotną część

mechanizmu indeksacji, który - jako całość - decyduje o wysokości spłat

obciążających kredytobiorcę (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 25 października

2023 r., II CKSP 820/23, z dnia 29 listopada 2023 r., II CSKP 1460/22 i II CSKP

1753/22 oraz z dnia 19 stycznia 2024 r., II CSKP 874/22, niepubl.).

Zarzuty i zagadnienia eksponujące fakultatywność zastrzeżonego w Umowie

przeliczenia należności w oparciu o Tabele kursowe banku, zasadzają się na tezie,

że strony wiązała umowa o kredyt dewizowy (walutowy), nie zaś o kredyt

denominowany lub indeksowany do CHF, a faktyczny sposób wykonywania Umowy

- wynikał wyłącznie z dokonanego przez powoda wyboru co do sposobu wypłaty i

spłaty spornego kredytu. Tymczasem stanowisko Sądów, że in casu powodowie

zawarli z pozwanym umowę o kredyt denominowany nie może być uznane za

oczywiście nieprawidłowe, zważywszy, iż zgodnie z umową nie otrzymali i zgodnie z

umową nie mieli otrzymać świadczenia w walucie obcej, a odwołanie się do wartości

tego świadczenia w CHF miało jedynie służyć wyliczeniu wysokości rat kredytowych

należnych od kredytobiorców i ustaleniu oprocentowania kredytu przy wykorzystaniu

zmiennej stopy LIBOR. Zgodnie z ustaleniami powodom zależało na budowie domu

jednorodzinnego, który budowali za złote polskie i w takiej walucie chcieli otrzymać

I CSK 818/26

19

kredyt. Trzeba też zauważyć, że sam fakultatywny charakter określonego w umowie

sposobu spłaty zobowiązania kredytowego w złotych polskich, nie wyłącza kontroli

postanowień ów sposób przewidujący pod kątem abuzywności. W orzecznictwie

wyjaśniono już, że samo zapewnienie konsumentowi-kredytobiorcy możliwości

spłaty rat kredytu w walucie obcej nie uchyla abuzywności postanowienia

dotyczącego spłaty rat kredytu w walucie krajowej, w wysokości zależnej od kursu

waluty obcej określanego swobodnie przez bank (por. np. wyrok Sądu Najwyższego

z dnia 25 października 2023 r., II CSKP 810/23, z dnia 29 listopada 2023 r., II CSKP

1460/22 i z dnia 24 maja 2024 r., II CSKP 1560/22 oraz wyrok Trybunału

Sprawiedliwości z dnia 21 września 2023 r., C-139/22, mBank (Polski rejestr klauzul

niedozwolonych), pkt 52-57, gdzie wskazano m.in., że włączenie do umowy zawartej

z konsumentem dwóch alternatywnych warunków dotyczących wykonania tego

samego obowiązku ciążącego na konsumencie, z których jeden jest nieuczciwy, a

drugi zgodny z prawem, pozwala danemu przedsiębiorcy na spekulowanie, że

poprzez brak informacji, nieuwagę lub niezrozumienie konsument wykona dane

zobowiązanie zgodnie z warunkiem, który powoduje znaczącą nierównowagę praw i

obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta).

Ponadto, nawet gdyby uznać zakwalifikowanie umowy jako kredytu

denominowanego a nie czysto walutowego za błędne, nie prowadziłoby to do

odmiennego rozstrzygnięcia, gdyż Sąd Apelacyjny trafnie zwrócił uwagę, że

niedozwolony charakter miała w umowie także klauzula ryzyka walutowego

(kursowego), a ta klauzula jest aktualna także w umowie kredytu czysto walutowego.

Zarazem jest oczywiste, że także do takich umów ma pełne zastosowanie

unormowanie klauzul abuzywnych zawarte w art. 3851 i n. k.c.

Zarzuty i zagadnienia dotyczące zasad rozliczeń stron nieważnej umowy

stosownie do tzw. teorii dwóch kondykcji albo teorii salda nie może uzasadniać

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznaniu już z tego względu, że zasadza się na

błędnej tezie, iż w wyroku z dnia 19 czerwca 2025 r., C-396/24, Lubreczlik, Trybunał

Sprawiedliwości Unii Europejskiej nakazał stosowanie teorii salda, tymczasem w

uzasadnieniu wyroku z dnia 10 września 2026 r., C-510/25, Adazik, Trybunał

wyjaśnił, iż wcale nie opowiedział się za jedną z dwóch rozpatrywanych teorii (pkt

43), i wskazał, że dyrektywa 93/13 nie zobowiązuje polskich sądów, by przyznawały

pierwszeństwo stosowaniu teorii salda lub teorii dwóch kondykcji, gdyż wybór w tym

I CSK 818/26

20

zakresie należy do tych sądów, pod warunkiem że zapewnią one konsumentowi w

każdym wypadku ochronę gwarantowaną mu przez prawo Unii (pkt 42).

Skarżący nie wyjaśnił też, jaki wpływ na rozstrzygnięcie ma wyjaśnienie

wątpliwości, co było tym bardziej konieczne, iż in casu Sąd odwoławczy uwzględnił

przedstawioną do potrącenia przez Bank wierzytelność o zwrot wypłaconego

kapitału. Uznając, że powodom przysługuje względem pozwanego wierzytelność o

zwrot dochodzonego roszczenia głównego, tj. kwoty 370.468,14 zł, a pozwanemu

wierzytelność o zwrot udzielonego kapitału kredytu, czyli kwoty 366.463,86 zł, i że

potrącenie skutkuje umorzeniem potrącanych wierzytelności do wysokości

wierzytelności niższej, stwierdził, iż zasądzeniu na rzecz powodów podlegała (m.in.)

kwota 4.004,28 (370.468,14 zł - 366.463,86 zł) wraz z należnymi odsetkami

ustawowymi.

Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy postanowił,

jak w sentencji.

(K.L.)

[SOP]