Sąd Najwyższy nie przyjął skargi w sporze o zasiedzenie służebności przesyłu

Uczestnicy postępowania P. w J., P. w L. i P. w K. wnieśli skargę kasacyjną

od postanowienia Sądu Okręgowego w Bydgoszczy z 7 czerwca 2024 r. Wniosek o

jej przyjęcie do rozpoznania uzasadnili potrzebą wykładni przepisów prawnych

I CSK 836/25

2

budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie

sądów.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Jak zaznaczono wyżej, skarżący oparli wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej

do rozpoznania tylko jednej na spośród wymienionych przesłanek, tj. drugiej z nich.

Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na tym, że

istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów wymaga wykazania, że

określony przepis prawa, mimo, iż budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się

wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane przez

skarżącego rozbieżności w orzecznictwie, a przy tym w odniesieniu do

identycznych lub przynajmniej podobnych stanów faktycznych, które też należy

przytoczyć w uzasadnieniu tych podstaw (postanowienia SN: z 13 czerwca 2008 r.,

III CSK 104/08 i z 28 marca 2007 r., II CSK 84/07).

W ocenie skarżących w niniejszej sprawie istnieje potrzeba wykładni z art.

172 § 1 k.c. w zw. z art. 292 zdanie drugie k.c. w zw. art. 245 § 2 k.c. oraz w zw.

z art. 3054 k.c. i art. 352 k.c. oraz art. 3 k.c. w powiązaniu z art. 2, art. 21 ust. 1 i 2 ,

art. 25 ust. 4, art. 31 ust. 2 i 3, art. 32 ust. 1 i 2, art. 37 ust. 1, art. 45 oraz art. 64

ust. 1, 2 i 3 Konstytucji RP.

Analiza wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania, jego uzasadnienia,

a także uzasadnień orzeczeń sądów obu instancji, nie daje podstaw do uznania, że

rzeczywiście zachodzi przesłanka potrzeby wykładni przepisów budzących

poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów.

I CSK 836/25

3

Należy zauważyć, że przepisy dotyczące przedstawionej problematyki były

przedmiotem wykładni Sądu Najwyższego i obecnie nie budzą one żadnych

wątpliwości.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wielokrotnie odniesiono się do

zagadnienia możliwości ustanowienia w drodze czynności prawnej lub orzeczenia

sądu przed 3 sierpnia 2008 r. - kiedy na mocy art. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 maja

2008 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. nr

116, poz. 731) wprowadzono do systemu prawnego przepisy o służebności

przesyłu zawarte w art. 3051-3054 k.c. – służebności gruntowej o treści

odpowiadającej w istocie obecnej służebności przesyłu. Do tego zagadnienia

odniesiono się m.in. w uchwale Sądu Najwyższego z 17 stycznia 2003 r., III CZP

79/02 (OSNC 2003, nr 11, poz. 142). Zgodnie z tą uchwałą (jej pkt 2) okoliczność,

że nieruchomość władnąca wchodzi w skład przedsiębiorstwa energetycznego,

sama przez się nie wyklucza możliwości zrealizowania przez strony umowy

o ustanowienie służebności gruntowej celu określonego w art. 285 § 2 k.c.

W uzasadnieniu uchwały odwołano się nie tylko do treści tego przepisu, ale

uwzględniono racje historyczne oraz wnioski płynące z wykładni systemowej

i funkcjonalnej. Wskazano, że stosownie do art. 285 § 2 k.c., służebność gruntowa

może mieć jedynie na celu zwiększenie użyteczności nieruchomości władnącej lub

jej oznaczonej części. Strony każdej z zawartych umów o ustanowienie służebności

nie mogły regulować treści tych umów na podstawie kryteriów innych niż ustawowe.

Pogląd wyrażony w przytoczonej uchwale został następnie podzielony

w wielu orzeczeniach Sądu Najwyższego (np. postanowienia SN z 30 września

2008 r., II CSK 154/08 i II CSK 155/08 oraz z 7 listopada 2008 r., II CSK 326/08).

Jego konsekwencją było przyjęcie, że możliwe jest także zasiedzenie służebności

gruntowej o treści umożliwiającej korzystanie z urządzeń przesyłowych

posadowionych na cudzych nieruchomościach (wyrok SN z 11 marca 2005 r., II CK

489/04 oraz postanowienia SN z 25 stycznia 2006 r., I CSK 11/05, z 8 września

2006 r., II CSK 112/06, z 4 października 2006 r., II CSK 119/06, z 10 lipca 2008 r.,

III CSK 73/08, z 5 czerwca 2009 r., I CSK 392/08, z 16 września 2009 r., II CSK

103/09, z 23 września 2010 r., III CSK 319/09, OSNC-ZD 2011, nr B, poz. 36,

a także uchwała SN z 26 lipca 2017 r., III CZP 28/17).

I CSK 836/25

4

W kolejnych judykatach Sądu Najwyższego w rzeczonej kwestii (wyrok SN

z 31 maja 2006 r., IV CSK 149/05 i uchwała SN z 7 października 2008 r., III CZP

89/08, Biuletyn SN" 2008, nr 10, s. 8) przyjęto, że przed ustawowym

uregulowaniem służebności przesyłu (art. 3051-3054 k.c.) dopuszczalne było

nabycie w drodze zasiedzenia służebności odpowiadającej treści służebności

przesyłu na rzecz przedsiębiorstwa oraz że ustanowienie służebności przesyłu

następuje na rzecz przedsiębiorcy, a jej nabycie w drodze zasiedzenia następuje

przez przedsiębiorcę, a nie na rzecz właściciela nieruchomości władnącej lub przez

takiego właściciela. Przy instytucji przesyłu kategoria „nieruchomości władnącej”

w ogóle nie występuje. Oznaczenie takiej nieruchomości jest więc dla ustanowienia

lub nabycia przez zasiedzenie służebności przesyłu niepotrzebne. W uzasadnieniu

powołanej uchwały odwołano się do wykładni funkcjonalnej art. 285 § 2 k.c., która

przemawia za tym, aby konstrukcję służebności gruntowej zastosować w sytuacji,

w której ma ona na celu zwiększenie użyteczności przedsiębiorstwa, a nie

nieruchomości władnącej lub jej oznaczonej części. W odniesieniu do

wprowadzonego z dniem 3 sierpnia 2008 r. nowego trzeciego – obok służebności

gruntowych i służebności osobistych – rodzaju służebności zdefiniowanego w art.

3051 k.c. wskazano, że służebność przesyłu, w przeciwieństwie do służebności

gruntowej, nie została powiązana z nieruchomością władnącą. Ma ona na celu

umożliwienie przedsiębiorcy właściwego korzystania z urządzeń, których jest

właścicielem, a zatem, które wchodzą w skład jego przedsiębiorstwa (art. 551).

Ustanowienie służebności przesyłu następuje na rzecz przedsiębiorcy, a jej nabycie

w drodze zasiedzenia następuje przez przedsiębiorcę, a nie na rzecz właściciela

nieruchomości władnącej lub przez takiego właściciela. Przy instytucji przesyłu

kategoria "nieruchomości władnącej" w ogóle nie występuje. Oznaczenie takiej

nieruchomości jest więc dla ustanowienia lub nabycia przez zasiedzenie

służebności przesyłu niepotrzebne. Uznano, że ustanowiona na rzecz

przedsiębiorstwa służebność gruntowa lub nabyta przez przedsiębiorstwo w drodze

zasiedzenia taka służebność, jako prawo korzystania z nieruchomości obciążonej

w zakresie związanym z działaniem tego przedsiębiorstwa (art. 285 k.c.),

odpowiada funkcji i treści nowo kreowanej służebności przesyłu (szerzej projekt

I CSK 836/25

5

ustawy o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz ustawy - Kodeks postępowania

cywilnego wraz z uzasadnieniem z 6 listopada 2007 r., druk nr 81).

Mając powyższe na uwadze, nie można przyjąć, że przesłanka przyjęcia

skargi kasacyjnej do rozpoznania została wykazana w sposób właściwy.

Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji (art. 3989 § 2 k.p.c.).

[a.ł]

(M.K.)