Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej w sprawie o zniesienie współwłasności

Uczestniczka J.B. wniosła skargę kasacyjną od postanowienia Sądu

Okręgowego w Świdnicy z 8 października 2024 r. Wniosek o jej przyjęcie do

rozpoznania uzasadniła występowaniem istotnych zagadnień prawnych, potrzebą

wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, nieważnością postępowania i oczywistą

zasadnością skargi.

I CSK 911/25

2

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Jak wskazano powyżej skarżąca oparła wniosek o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania na wszystkich wymienionych przesłankach.

Przez istotne zagadnienie prawne, o którym mowa w art. 3989 § 1 pkt 1

k.p.c., należy rozumieć problem o charakterze prawnym, powstały na tle

konkretnego przepisu prawa, mający charakter rzeczywisty w tym znaczeniu, że

jego rozwiązanie stwarza realne i poważne trudności. Problem ten musi mieć

charakter uniwersalny, co oznacza, że jego rozwiązanie powinno służyć

rozstrzyganiu innych, podobnych spraw. Chodzi przy tym o problem, którego

wyjaśnienie jest konieczne dla rozstrzygnięcia danej sprawy, a więc pozostający w

związku z podstawami skargi oraz z wiążącym Sąd Najwyższy, a ustalonym przez

sąd drugiej instancji, stanem faktycznym sprawy (art. 39813 § 2 k.p.c.), jak i w

związku z podstawą prawną zaskarżonego wyroku (zob. postanowienia SN: z 21

maja 2013 r., IV CSK 53/13 oraz z 3 lutego 2012 r. I UK 271/11). Konieczne jest

przytoczenie argumentów prawnych, które prowadzą do rozbieżnych ocen.

Skarżący powinien nie tylko wskazać przepis prawa (materialnego lub

procesowego), którego dotyczy zagadnienie, ale także przedstawić pogłębioną

argumentację prawną w celu wykazania, że zagadnienie jest istotne, a jego

rozstrzygnięcie ma znaczenie dla merytorycznego rozstrzygnięcia w jego sprawie

(m.in. postanowienia SN: z 23 sierpnia 2007 r., I UK 134/07 oraz z 9 lutego 2011 r.,

III SK 41/10).

Natomiast oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na

tym, że istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów wymaga

wykazania, że określony przepis prawa, mimo, iż budzi poważne wątpliwości, nie

doczekał się wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane

I CSK 911/25

3

przez skarżącego rozbieżności w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub

podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć (postanowienia SN: z 13

czerwca 2008 r., III CSK 104/08 oraz z 28 marca 2007 r., II CSK 84/07).

Skarżąca przedstawioną problematykę ujęła w pytaniu: „Czy współwłaściciel

nieruchomości budynkowej i jednocześnie posiadacz niewyodrębnionego w nim

lokalu korzysta z domniemania prawnego ustanowionego w art. 339 k.c.?”.

Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie

zawiera argumentacji jurydycznej wskazującej na występowanie odmiennych ocen

przedstawionych problemów oraz na to, że przepisy dotyczące tych kwestii nie

doczekały się wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje rozbieżności w

orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub podobnych stanów faktycznych.

Skarżąca nie powołała żadnego orzecznictwa, z którego wynikałyby rozbieżności

odnośnie do przedstawionej problematyki. Nie jest rolą Sądu Najwyższego

domyślanie się lub poszukiwanie okoliczności, które uzasadniałyby przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania (postanowienia SN z 9 czerwca 2008 r., II UK 38/08

oraz z 14 grudnia 2004 r., II CZ 142/04).

Skarżąca, powołując się na przesłankę potrzeby wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w

orzecznictwie sądów, nie wskazała, które przepisy w jej ocenie wymagają wykładni

i dlaczego. Uzasadnienia wniosku w tym zakresie sprowadza się do ogólnej

charakterystyki instytucji zasiedzenia nieruchomości. Analiza wniosku o przyjęcie

skargi do rozpoznania, jego uzasadnienia, a także uzasadnień orzeczeń sądów obu

instancji, nie daje podstaw do uznania, że rzeczywiście w niniejszej sprawie

zachodzi przesłanka potrzeby wykładni przepisów budzących poważne wątpliwości

lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów.

Skarżąca powołała się również na nieważność postępowania polegającą na

pozbawieniu skarżącej możności obrony jej praw, jednak nie wskazała, w czym

dokładnie ta niemożność obrony miałaby się przejawiać.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono, że niemożność obrony

swych praw zachodzi wówczas, gdy w postępowaniu sądowym pozbawiono stronę,

wbrew jej woli, całkowitej możności podejmowania lub świadomego zaniechania

I CSK 911/25

4

czynności procesowych zmierzających do ochrony jej sfery prawnej (np. wyroki SN:

z 9 stycznia 2001 r., II CKN 1211/00; z 28 stycznia 2004 r., IV CK 418/02; z 7 lipca

2005 r., II UK 271/04, OSNP 2006, nr 5-6, poz. 95 oraz postanowienie SN: z 8

marca 2002 r., III CKN 461/99 i z 17 lutego 2004 r., III CK 226/02). Podkreślenia

wymaga, że pozbawienie strony możliwości obrony jej praw podlega ocenie przy

uwzględnieniu konkretnych okoliczności sprawy i dotyczy tylko przypadków, w

których strona rzeczywiście była pozbawiona możliwości obrony i nie działała w

postępowaniu w całości lub w jego istotnej części. Nie dochodzi natomiast do

nieważności postępowania, jeżeli strona podjęła czynności w postępowaniu

sądowym, a doznawała jedynie pewnych utrudnień w obronie swoich praw

(postanowienia SN: z 27 września 2018 r., I UK 400/17, i z 9 czerwca 2022 r., III

PSK 191/21).

Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że z okoliczności niniejszej

sprawy nie wynika, iż w sprawie doszło do nieważności postępowania.

Natomiast zgodnie z utrwalonym stanowiskiem judykatury, odwołanie się do

przesłanki oczywistej zasadności skargi kasacyjnej wymaga przedstawienia, w

czym wyraża się „oczywista zasadność” skargi oraz argumentacji wykazującej, że

istotnie skarga jest oczywiście uzasadniona. Chodzi tu o wykazanie kwalifikowanej

postaci naruszenia prawa materialnego lub procesowego, polegającej na jego

oczywistości widocznej prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy

prawniczej (m.in. postanowienie SN z 23 listopada 2011 r., III PK 44/11). Celem

sformułowania powyższej przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie

jest wykazanie jedynie oczywistego naruszenie konkretnego przepisu prawa

materialnego lub procesowego, lecz sytuacji, w której naruszenie to spowodowało

wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (postanowienie SN z 6 listopada

2012 r., III SK 16/12).

Przesłankę oczywistej zasadności skargi kasacyjnej skarżąca odnosi do

nieważności postępowania, która jak wskazano powyżej, w niniejszej sprawie nie

wystąpiła. Natomiast treść uzasadnienia wniosku o przyjęcie przedmiotowej skargi

kasacyjnej do rozpoznania nie przekonuje o jej oczywistej zasadności. Sąd

Najwyższy nie dopatrzył się rażącego naruszenia powołanych w niej przepisów,

I CSK 911/25

5

widocznego prima facie. Brak jest jakichkolwiek podstaw, aby twierdzić, że w

niniejszej sprawie doszło do oczywistego naruszenia prawa.

Mając powyższe na uwadze, nie można przyjąć, że przesłanki przyjęcia

skargi kasacyjnej do rozpoznania zostały w sposób właściwy wykazane.

Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji (art. 3989 § 2 k.p.c.).

Zgodnie z art. 108 § 1 zdanie pierwsze k.p.c., sąd rozstrzyga o kosztach w

każdym orzeczeniu kończącym sprawę w instancji – a przepis ten ma odpowiednie

zastosowanie w postępowaniu kasacyjnym (art. 39821 w zw. z art. 391 k.p.c.). Sąd

Najwyższy, odmawiając przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, ma obowiązek

orzec także o kosztach postępowania kasacyjnego. Nie dotyczy to jednak sytuacji,

w których nie dochodzi do definitywnego zakończenia sprawy – a więc tak, jak w

niniejszym przypadku, mającego za przedmiot zaskarżenie skargą kasacyjną

postanowienia częściowego.

(M.K.)

[SOP]