Sąd Najwyższy nie przyjął skargi banku o kredyt frankowy, bank zapłaci 5400 zł

Pozwem z 1 lipca 2022 r., następczo rozszerzonym, skierowanym przeciwko

Bank1 S.A. w W. (obecnie Bank S.A. w W. – KRS nr […]), powodowie posiadający

status konsumentów – M.D. i D.D. domagali się ustalenia, że umowa o kredyt

dewizowy mieszkaniowy/inwestorski nr […] zawarta przez nich 27 sierpnia 2008 r. z

B.2 S.A. w W. (poprzednikiem prawnym Bank1 S.A. z siedzibą w W.), jest nieważna

oraz wnieśli o zasądzenie od pozwanego na rzecz każdego z nich kwoty 24.074,54

I CSK 918/26

2

zł oraz 116.903,58 CHF wraz z odsetkami ustawowymi, a ponadto wystąpili z

roszczeniem ewentualnym w razie nie uznania przez Sąd roszczenia głównego.

Pozwany w odpowiedzi na pozew wniósł o oddalenie powództwa w całości

podnosząc jednocześnie zarzuty: przedawnienia, potrącenia oraz zatrzymania.

Odnośnie do okoliczności stanu faktycznego sprawy pozostające w sporze

strony zawarły umowę o kredyt dewizowy mieszkaniowy/inwestorski nr […] dnia 27

sierpnia 2008 r. na kwotę 213.550,08 CHF, którego celem było finansowanie

budowy domu jednorodzinnego systemem gospodarczym położonego w A. (działka

nr […]).

W wyniku rozpoznania sprawy, wyrokiem z 12 czerwca 2023 r. Sąd

Okręgowy w Warszawie, w szczególności: ustalił, że umowa o kredyt dewizowy

mieszkaniowy inwestorski nr […] zawarta 27 sierpnia 2008 r. pomiędzy powodami

M.D. i D.D., a poprzednikiem prawnym pozwanego – B.2 S.A. z siedzibą w W. - jest

nieważna (pkt 1); zasądził od pozwanego na rzecz powódki M.D. kwotę 12.037,27

złotych i kwotę 58.451,79 CHF obie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia

18 sierpnia 2022 roku do dnia zapłaty (pkt 2); zasądził od pozwanego na rzecz

powoda D.D. kwotę 12.037,27 złotych i kwotę 58.451,79 CHF obie z odsetkami

ustawowymi za opóźnienie od dnia 18 sierpnia 2022 roku do dnia zapłaty (pkt 3);

oddalił powództwo w pozostałym zakresie (pkt 4).

Apelację od powyższego wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie wniósł

pozwany, zaskarżając pkt.: 1, 2, 3, 5 oraz 6 i zarzucając naruszenie przepisów

prawa materialnego, tj.: art. 65 § 1 i 2 k.c. i art. 56 k.c. w zw. z art. 69 ustawy z dnia

29 sierpnia 1997 roku - Prawo bankowe; art. 3851 § 1 i § 2 k.c. w zw. z art. 3852

k.c.; art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 69 ust. 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku -

Prawo bankowe; art. 358 § 1 i § 2 k.c. w zw. z art. L ustawy z dnia 23 kwietnia 1964

r. przepisy wprowadzające kodeks cywilny; art. 410 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 405 k.c.

oraz art. 411 pkt 1 k.c.; art. 498 k.c.; art. 496 k.c. w zw. z art. 497 k.c. oraz

naruszenie przepisów postępowania, tzn.: art. 233 k.p.c.; art 2352 § 1 pkt 2, 3 i 4

k.p.c. i art. 227 k.p.c. oraz art. 278 § 1 k.p.c. w zw. z art. 20512 § 2 k.p.c., art. 98 § 3

k.p.c. w zw. z art. 109 § 2 k.p.c. oraz art. 72 § 1 pkt. 1 k.p.c..

We wnioskach apelacji skarżący domagał się, w szczególności, zmiany

zaskarżonego wyroku i orzeczenia co do istoty sprawy, poprzez oddalenie

I CSK 918/26

3

powództwa w całości, ewentualnie, uchylenia zaskarżonego wyroku w całości oraz

przekazania w tym zakresie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.

W odpowiedzi na apelację powodowie wnieśli o jej oddalenie; pozwany

podniósł zarzut potrącenia.

W ocenie Sądu Apelacyjnego w Warszawie, Sąd I instancji przeprowadził

prawidłowy wywód prawny na temat abuzywności klauzul umownych, w związku z

czym należało stwierdzić, że doszło do ukształtowania praw i obowiązków

kredytobiorcy w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami z rażącym naruszeniem

jego interesów, przy czym rażące naruszenie interesów konsumenta wyrażało się w

tym, że nie był on w stanie ocenić ryzyka, z jakim wiąże się zawarcie spornej

umowy. W dalszej kolejności Sąd II instancji stwierdził, że nie można było podzielić

stanowiska pozwanego, że usunięcie z umowy niedozwolonych postanowień

określających zasady przeliczenia waluty krajowej na walutę indeksacji kredytu, nie

spowoduje upadku umowy, która nadal może być wykonywana przy zastosowaniu

kursu średniego NBP franka szwajcarskiego na podstawie art. 358 § 2 k.c.

Odwołanie się do tego przepisu nie usuwałoby z umowy postanowień abuzywnych.

Z tych samych przyczyn za niedopuszczalne należy uznać uzupełnienie luki w

umowie kredytu powstałej po wyeliminowaniu klauzul indeksacyjnych poprzez

stosowanie per analogiam art. 41 ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 r. - Prawo

wekslowe. W ocenie Sądu Apelacyjnego abuzywność umownych klauzul

indeksacyjnych uniemożliwiało dalsze wykonywanie umowy kredytu i musiało

prowadzić do jej upadku, co odzwierciedla pogląd dominujący obecnie w

orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Wyeliminowanie z

umowy postanowień o waloryzacji kredytu spowodowałoby zaniknięcie ryzyka

kursowego i zasadniczą zmianę charakteru umowy. Byłby to wówczas kredyt w

złotówkach, oprocentowany według stopy procentowej powiązanej z CHF. Z tych

przyczyn należało przyjąć, że z uwagi na abuzywność postanowień określających

główne świadczenia umowa jest nieważna i nie wiąże stron ze skutkiem ex tunc.

Ostatecznie wyrokiem z 15 października 2025 r., Sąd Apelacyjny w

Warszawie, w szczególności, zmienił zaskarżony wyrok częściowo w punkcie 5 i 6

w ten sposób, że obniżył zasądzoną w każdym z nich kwotę do 5.967 zł (pkt 2);

oddalił apelację pozwanego w pozostałym zakresie (pkt 3).

I CSK 918/26

4

Pozwany skargą kasacyjną zaskarżył powyższy wyrok Sądu Apelacyjnego w

Warszawie z 15 października 2025 r. w części, w jakiej Sąd II instancji utrzymał w

mocy rozstrzygnięcie, co do nieważności spornej umowy kredytu, oddalił apelację

pozwanego oraz obciążył tego ostatniego kosztami. Skargę tę oparł na zarzutach

naruszenia przepisów prawa materialnego, tj.: art. 3851 k.c. w zw. z art. 58 § 1 i 3

k.c.; art. 69 ust. 1 i 2 Prawa bankowego w zw. z art. 111 ust. 1 pkt 4 Prawa

bankowego i w zw. z art. 3531 k.c., art. 3581 § 2 k.c., art. 65 § 1 i 2 k.c.; art. 3851 §

1 i § 2 k.c., art. 3852 k.c. w zw. z art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13/EWG z dnia 5

kwietnia 1993 roku w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich;

art. 3851 § 1 k.c.; art. 69 ust. 3 Prawa Bankowego w zw. z art. 3851 § 1 i 2 k.c.; art.

3851 § 2 k.c. w zw. z art. 56 k.c., 354 § 1 k.c. i w zw. z art. 6 ust. 1 Dyrektywy

93/13/EWG; art. 65 § 1 i 2 k.c.; art. 56 k.c. w zw. z art 41 ustawy - Prawo wekslowe, stosowanego na zasadzie analogii legis; art. 56 k.c. w zw. z art. 358 § 2 k.c., oraz

art. 56 k.c.; art. 3851 § 1 i 2 k.c. oraz na zarzutach naruszenia przepisów

postępowania, tzn.: art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13/EWG w zw. z art. 47 Karty praw

podstawowych Unii Europejskiej w zw. z art. 1561 k.p.c. w zw. z art. 1562 k.p.c. oraz

art. 212 § 2 k.p.c.

Na podstawie art. 3984 § 2 k.p.c. w związku z art. 3989 § 1 pkt 1, 2 oraz 4

k.p.c. skarżący wniósł o przyjęcie jego skargi do rozpoznania, ze względu na

wyszczególnione zagadnienia prawne; potrzebę wykładni art. 3851 § 1 i 2 k.c.

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów oraz z uwagi na oczywistą

zasadność skargi.

Odnośnie do pierwszej przyczyny kasacyjnej skarżący sformułował

następujące zagadnienia prawne: „Czy na etapie oceny możliwości obowiązywania

umowy po usunięciu postanowienia abuzywnego i stwierdzenia braku możliwości

funkcjonowania Umowy bez tych postanowień uznanych za abuzywne,

dopuszczalne jest ustalenie treści umowy (stosunku prawnego), w zakresie który

był regulowany przez abuzywną normę, na podstawie art. 65 § 1 i 2 k.c. lub art. 56

k.c. w zw. z art. 41 ustawy - Prawo wekslowe lub art. 56 k.c. w zw. z art. 358 § 2

k.c. lub art. 56 k.c., z których na zasadzie analogii iuris lub analogii legis wynika, że

w polskim prawie obowiązuje generalna norma, zgodnie z którą wartość waluty

obcej określa się według kursu średniego NBP?” (1); „Czy jeżeli bez abuzywnego

I CSK 918/26

5

postanowienia umowa kredytu dewizowego nie może obowiązywać, to dochodzi do

automatycznej jego substytucji normą dyspozytywną, o ile tylko zastosowanie

środków krajowych zapewnia doprowadzenie do sytuacji jaka miałby miejsce,

gdyby umowa nie zawierała tego abuzywnego postanowienia?” (2); „Czy art. 358 §

2 k.c. stanowi szczegółowy przepis dyspozytywny, który znajduje zastosowanie z

mocy prawa (automatycznie) w miejsce abuzywnego postanowienia określającego

sposób ustalenia kursu franka szwajcarskiego, na potrzeby dobrowolnych i

fakultatywnych operacji związanych z przeliczaniem przy wypłacie i przy spłacie

kredytu?” (3); „Jaki charakter posiada wyrok Sądu w zakresie orzeczonych skutków

abuzywności w postaci unieważnienia spornej Umowę kredytu (konstytutywny czy

deklaratoryjny) w odniesieniu do roszczeń pieniężnych o zwrot nienależnych

świadczeń, a w konsekwencji, kiedy powstaje obowiązek rozliczeń stron w związku

z unieważnieniem funkcjonującej dotąd Umowy kredytu, tzn. kiedy roszczenia

restytucyjne stron przedmiotowej umowy stają się wymagalne oraz od kiedy należy

liczyć odsetki za opóźnienie w zapłacie tychże należności?” (4); „Czy wynikający z

art. 212 § 2 k.p.c. w zw. z art. 156 k.p.c. w zw. z art. 1562 k.p.c. w zw. z art. 3851

§ 1 i 2 k.c. w zw. z art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 353 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 3531 k.c.

w zw. z art. 405 k.c. w zw. z art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 i 2 Dyrektywy 93/13

obowiązek poinformowania konsumenta przez sąd o konsekwencjach prawnych

wynikających z unieważnienia w całości zawartej umowy kredytu obejmuje

konieczność poinformowania konsumenta o możliwości dochodzenia przez Bank

roszczeń wynikających z unieważnienia umowy, w tym roszczenia o zapłatę tzw.

wynagrodzenia za korzystanie z kapitału (nawet jeżeli istnienie tych roszczeń nie

jest ostatecznie przesądzone), aby konsument mógł świadomie i dobrowolnie

podjąć decyzję o skorzystaniu z przysługujących mu uprawnień?” (5); „Czy w

sytuacji, w której mechanizm przeliczenia należności w oparciu o tabele kursowe

banku, ma charakter fakultatywny, zastosowanie winien mieć reżim art. 3851 § 1 i §

2 k.c., art. 3852 k.c. w zw. z art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia

1993 roku sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich?” (6).

Co do przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. skarżący wskazał na potrzebę

wykładni art. 3851 § 1 i 2 k.c. wywołujących rozbieżności w orzecznictwie Sądu

Najwyższego, w zakresie tego, które postanowienia charakterystyczne dla umów

I CSK 918/26

6

kredytów walutowych są abuzywne, w przypadku stwierdzenia przez sąd, że

uprawnienie banku do jednostronnego ustalania kursu franka szwajcarskiego

narusza rażąco interesy konsumenta i jest niezgodne z dobrymi obyczajami: czy

abuzywna jest wówczas wyłącznie określająca sposób ustalenia wartości franka

szwajcarskiego, czy też wszystkie postanowienia dotyczące walutowego charakteru

kredytu, tj. także te stanowiące, że wysokość zobowiązań z umowy kredytu

wyrażona została w walucie obcej.

Odnośnie do przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. skarżący stwierdził, że

jego skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, gdyż Sąd II instancji

zastosował art. 3851 § 1 k.c. i art. 58 § 2 k.c. do umowy kredytu stricte dewizowego

(walutowego), z całkowitym pominięciem charakteru przedmiotowej umowy, jej

specyfiki, jak również wyłącznie fakultatywnego charakteru postanowień

dotyczących wypłaty i spłaty kredytu w złotych, które w toku postępowania zostały

uznane za abuzywne. Skarżący odniósł się do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 9

października 2020 r., III CSK 99/18, wydanego w sprawie, w której przedmiotem

oceny była umowa kredytowa, tożsama co do treści stanowiących podstawę

orzekania, jak umowa kredytu występująca w sprawie, oceniona przez Sąd

Najwyższy jako typowa umowa o kredyt walutowy i nie zawierająca postanowień

niedozwolonych – jak podkreślił autor skargi ocena stosunku umownego stron

dokonana przez Sąd Najwyższy na bazie treści umowy kredytu, jest w pełni zgodna

z twierdzeniami pozwanego prezentowanymi w toku procesu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Tylko na tych

przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo jest

uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje

publicznoprawne. Zatem nie w każdej sprawie, skarga kasacyjna może być przyjęta

I CSK 918/26

7

do rozpoznania. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie rozpoznaje

sprawy, a jedynie skargę, będącą szczególnym środkiem zaskarżenia. W

judykaturze Sądu Najwyższego, odwołującej się do orzecznictwa Europejskiego

Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu, jeszcze w okresie obowiązywania kasacji

zostało utrwalone stanowisko, że ograniczenie dostępności i dopuszczalności

kasacji nie jest sprzeczne z Konstytucją RP, ani z wiążącymi Polskę

postanowieniami konwencji międzynarodowych (por. uzasadnienie uchwały składu

siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 17 stycznia 2001 r., III CZP 49/00,

OSNC 2001, Nr 4, poz. 53).

Podstawowym celem postępowania kasacyjnego jest ochrona interesu

publicznego przez zapewnienie jednolitości wykładni oraz wkład Sądu Najwyższego

w rozwój prawa i jurysprudencji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4

lutego 2000 r., II CZ 178/99, OSNC 2000, nr 7-8, poz. 147).

Skarżący powołał się w skardze kasacyjnej na przesłanki określone w art.

3989 § 1 pkt 1, 2 i 4 k.p.c., lecz żadna z nich nie wystąpiła.

Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem Sądu Najwyższego, przedstawienie

okoliczności uzasadniających rozpoznanie skargi kasacyjnej ze względu na

przesłankę istotnego zagadnienia prawnego (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.) polega na

sformułowaniu tego zagadnienia, wskazaniu przepisu, na tle którego ono powstało i

przedstawieniu argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen. Musi przy tym

chodzić o zagadnienie nowe, dotychczas nierozpatrywane w judykaturze, które

zarazem ma znaczenie dla rozpoznania wniesionej skargi kasacyjnej oraz innych

podobnych spraw (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 10 maja 2001 r., II CZ

35/01, OSNC 2002, nr 1, poz.11, z 11 stycznia 2002, III CKN 570/01, OSNC 2002,

nr 12, poz. 151, z 21 czerwca 2016 r., V CSK 21/16, nie publ. i z 15 czerwca 2016

r., V CSK 4/16, nie publ.).

Z kolei oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na tym,

że istnieje potrzeba wykładni przepisów budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów wymaga wykazania, że

określony przepis prawa, mimo, iż budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się

wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane przez

skarżącego rozbieżności w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub

I CSK 918/26

8

podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć (zob. postanowienia Sądu

Najwyższego z 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08, nie publ., z 26 czerwca 2015 r.,

III CSK 77/15, nie publ. i z 20 maja 2016 r., V CSK 692/15, nie publ.).

Przewidziana w art. 3989 § 1 pkt. 4 k.p.c. oczywista zasadność skargi

kasacyjnej zachodzi wówczas, gdy z jej treści, bez potrzeby głębszej analizy oraz

szczegółowych rozważań, wynika, że przytoczone podstawy kasacyjne uzasadniają

uwzględnienie skargi. W wypadku, gdy strona skarżąca twierdzi, że jej skarga

kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, powinna przedstawić argumentacje

prawną, wyjaśniającą w czym ta oczywistość się wyraża oraz uzasadnić to

twierdzenie. Powinna w związku z tym wykazać kwalifikowaną postać naruszenia

prawa materialnego i procesowego, polegającą na jego oczywistości prima facie,

przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (por. m.in. postanowienia Sądu

Najwyższego z dnia 10 stycznia 2003 r., V CZ 187/02, OSNC 2004, nr 3, poz. 49, z

dnia 14 lipca 2005 r., III CZ 61/05, OSNC 2006, nr 4, poz. 75, z dnia 26 kwietnia

2006 r., II CZ 28/06, nie publ., z dnia 29 kwietnia 2015 r., II CSK 589/14, nie publ.).

Przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej nie jest oczywiste naruszenie konkretnego

przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której naruszenie

to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (por.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 października 2015 r., IV CSK 189/15 nie

publ. i przywołane tam orzecznictwo).

Jeżeli chodzi o problematykę wymagalności roszczeń restytucyjnych

wynikających z nieważności umowy kredytowej zawartej pomiędzy konsumentem a

przedsiębiorcą, to Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej już wyjaśnił, że w

razie stwierdzenia nieważności umowy kredytowej zawartej przez przedsiębiorcę z

konsumentem, konsument jest uprawniony do domagania się od przedsiębiorcy

zwrotu świadczeń spełnionych przez konsumenta w wykonaniu tej umowy oraz

odsetek za opóźnienie od momentu upływu terminu nałożonego na danego

przedsiębiorcę do wykonania tego zobowiązania, po tym jak przedsiębiorca ten

otrzyma wezwanie do zwrotu tego świadczenia (zob. wyrok z 14 grudnia 2023 r., C-

28/22). Powstanie stanu wymagalności roszczenia o zwrot świadczenia

spełnionego w wykonaniu nieważnej umowy oraz stanu opóźnienia w realizacji tego

roszczenia przez zobowiązanego, nie jest uzależnione od stanowiska konsumenta

I CSK 918/26

9

co do braku jego zgody na dalsze obowiązywanie umowy zawierającej klauzule

abuzywne (zob. wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 7 grudnia

2023 r., C-140/22). Ponadto w świetle orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii

Europejskiej również i przedsiębiorcy – w przypadku nieważności umowy

kredytowej – przysługuje roszczenie o zwrot kapitału wypłaconego konsumentowi w

wykonaniu tej umowy, z odsetkami za opóźnienie od dnia wezwania konsumenta

do zapłaty (zob. wyrok z 15 czerwca 2023 r., C-520/21 oraz postanowienie z 11

grudnia 2023 r., C-756/22).

Zagadnienia związane z pouczeniem powodów jako konsumentów o

skutkach nieważności umowy, w kontekście ewentualnej ich zgody na abuzywne

postanowienia umowne, mają po ostatnich orzeczeniach Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej drugorzędne znaczenie. Otóż w wyrokach z 15

czerwca 2023 r., C - 520/21, z 7 grudnia 2023 r., C-140/22 oraz w postanowieniu z

11 grudnia 2023 r., C-756/22 Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej stwierdził,

że art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że

w kontekście nieważności umowy kredytowej zawartej przez przedsiębiorcę z

konsumentem, stoją one na przeszkodzie takiej wykładni prawa krajowego, że

instytucja bankowa może domagać się od konsumenta rekompensaty

przekraczającej zwrot kapitału wypłaconego z tytułu wykonania umowy oraz

ustawowe odsetki za zwłokę liczone od dnia wezwania do zapłaty, a ponadto w

wyroku z 7 grudnia 2023 r., C-140/22 wyjaśnił, że art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1

dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że w kontekście nieważności

umowy kredytowej ze względu na przewidziane w niej abuzywne postanowienia,

stoją one na przeszkodzie wykładni sądowej prawa krajowego, zgodnie z którą

wykonywanie praw, które konsument wywodzi z tej dyrektywy, jest uzależniona od

złożenia przez tego konsumenta przed sądem oświadczenia, w którym twierdzi on,

że nie wyraża zgody na utrzymanie w mocy tego abuzywnego warunku oraz że jest

świadomy konsekwencji tego uznania nieważności umowy oraz wyraża on zgodę

na uznanie umowy za nieważną.

W obrocie prawnym, w zakresie kredytów powiązanych z walutą obcą,

występują zasadniczo kredyty walutowe, kredyty denominowane w walucie obcej i

kredyty indeksowane do waluty obcej. W przypadku modelowego kredytu

I CSK 918/26

10

walutowego kwota kredytu jest wyrażona w umowie w walucie obcej i w takiej

walucie jest wypłacana kredytobiorcy, który dokonuje spłaty kredytu też w tej

walucie. W odniesieniu do kredytu denominowanego w walucie obcej kwota

kapitału jest wyrażona w takiej walucie obcej, ale zostaje wypłacona w walucie

krajowej według klauzuli umownej opartej na kursie kupna waluty obcej,

określonym przez bank-kredytodawcę, obowiązującym w dniu uruchomienia

kredytu, zaś kredytobiorca jest zobowiązany spłacać raty w walucie krajowej na

podstawie klauzuli przeliczeniowej zgodnie z bieżącym kursem sprzedaży waluty

obcej określonym przez bank-kredytodawcę. Natomiast przy kredycie

indeksowanym do waluty obcej, kwota kredytu jest podana w walucie krajowej, ale

zostaje przeliczona na walutę obcą według klauzuli umownej opartej również na

kursie kupna tej waluty, określonym przez bank-kredytodawcę, obowiązującym w

dniu uruchomienia kredytu, a kredytobiorca jest zobowiązany spłacać raty w

walucie krajowej na podstawie klauzuli przeliczeniowej zgodnie z bieżącym kursem

sprzedaży waluty obcej określonym przez bank-kredytodawcę.

Zdarzają się też umowy kredytowe hybrydowe (mieszane) zawierające

elementy walutowo-denominacyjne albo denominacyjno-walutowe, w ramach

których strony postanawiają, że udzielenie i wypłata kredytu następuje w walucie

obcej, zaś spłata rat kapitałowo-odsetkowych w walucie krajowej po zastosowaniu

klauzuli przeliczeniowej wyrażonych w walucie obcej na walutę krajową, względnie

postanawiają, że kwota kredytu jest wyrażona w walucie obcej, ale wypłata kapitału

kredytu następuje w walucie krajowej po przeliczeniu kwoty wyrażonej w walucie

obcej na walutę krajową, zaś spłata rat kapitałowo - odsetkowych następuje w

walucie obcej, tj. w tej, w której została wyrażona kwota kredytu.

Należy zauważyć, że różnica pomiędzy kredytami walutowymi a kredytami

denominowanymi w walucie obcej i indeksowanymi do waluty obcej wynika także z

art. 69 ust. 2 pkt 4 pr. bank. (wprowadzonego nowelą z 29 lipca 2011 r.), który

stanowi, że umowa o kredyt denominowany lub indeksowany do waluty innej niż

waluta polska, powinna zawierać szczegółowe zasady określenia sposobów i

terminów ustalania kursu wymiany walut, na podstawie którego w szczególności

wyliczana jest kwota kredytu, jego transz i rat kapitałowo - odsetkowych oraz

I CSK 918/26

11

zasady przeliczania na walutę wypłaty albo spłaty kredytu (art. 69 ust. 2 pkt 4a pr.

bank.).

Treść spornej umowy kredytowej nie pozwala na zakwalifikowanie jej jako

umowy kredytu walutowego w przedstawionym wyżej rozumieniu. Była to natomiast

umowa mieszana, zawierające elementy kredytu walutowego i kredytu

denominowanego w walucie obcej (CHF), co oznacza, że zawierała postanowienia

dotyczące klauzul przeliczeniowych, które podlegały ocenie przez pryzmat

przepisów dyrektywy 93/13 i ugruntowanej już w tej materii ich wykładni dokonanej

przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej. W stanie faktycznym sprawy

kredyt został wypłacony powodom w PLN (k. 67) i w PLN był przez nich częściowo

spłacany (k. 67 i n.).

Problematyka abuzywnych klauzul przeliczeniowych została już dostatecznie

wyjaśniona również w orzecznictwie sądowym krajowym. Mianowicie mechanizm

ustalania przez bank kursów waluty, który pozostawia bankowi swobodę, jest w

sposób oczywisty sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy

konsumenta, a klauzula, która nie zawiera jednoznacznej treści i przez to pozwala

na pełną swobodę decyzyjną przedsiębiorcy w kwestii bardzo istotnej dla

konsumenta, dotyczącej kosztów kredytu, jest klauzulą niedozwoloną w rozumieniu

art. 385¹ § 1 k.c. (zob. wyroki Sądu Najwyższego z 22 stycznia 2016 r., I CSK

1049/14, OSNC 2016, nr 11, poz. 134, z dnia 1 marca 2017 r., IV CSK 285/16, z 27

lutego 2019 r., II CSK 19/18, z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18).

Poza tym abuzywność klauzul przeliczeniowych nie wyczerpuje całości

problematyki związanej z tego rodzaju kredytami. Istotniejsze znaczenie ma

kwestia dochowania przez kredytodawcę w stosunku do kredytobiorców -

konsumentów przedkontraktowych obowiązków informacyjnych w odniesieniu do

ryzyka walutowego. Wszak powodowie uzyskiwali dochody w walucie krajowej (k.

168 i n.), a w takiej sytuacji problem ryzyka walutowego występowałby, także w

przypadku, gdyby zaciągnięty przez powodów kredyt miał charakter kredytu

walutowego w czystej postaci, skoro wzrost kursu CHF w relacji do waluty krajowej,

w której powodowie uzyskiwali dochody, miał bezpośrednie przełożenie na wzrost

ich zobowiązań z tego tytułu (chodzi o wzrost ogólnej kwoty kredytu po przeliczeniu

jej na walutę krajową i co oczywiste wzrost wysokości rat kredytowych).

I CSK 918/26

12

Kurs wymiany waluty obcej w stosunku do waluty krajowej zmienia się w

długim okresie kredytowania, co utrudnia także kredytodawcy przewidzenia zmiany

obciążenia finansowego, jakie może pociągać za sobą określony w umowie kredytu

mechanizm przeliczeniowy. Jednakże okoliczność ta nie może uzasadniać

niewskazania w postanowieniach umowy, a także w informacjach przekazywanych

przez przedsiębiorcę konsumentowi przed jej zawarciem, kryteriów stosowanych

przez bank w celu ustalenia kursu wymiany mającego zastosowanie do obliczenia

kwoty wypłaconego kredytu i kwot poszczególnych rat. Konsument musi mieć

zapewnioną możliwość zrozumienia, do czego się zobowiązuje (zob. wyrok

Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 18 listopada 2021 r., C - 212/20, MP,

BP przeciwko „A” prowadzącego działalność za pośrednictwem ‘A’ S.A.). Ciężar

dowodu, że klauzula umowna w rozumieniu art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13 była jasna

i zrozumiała spoczywa na przedsiębiorcy (zob. wyrok Trybunału Sprawiedliwości

Unii Europejskiej z 10 czerwca 2021 r., C - 776/19, C - 782/19, VP i in. przeciwko

BNP Paribas Personal Finance S.A oraz AV i in. przeciwko BNP Paribas Personal

Finance S.A., Procureur de la Republique). Z art. 3 i 5 dyrektywy 93/13, a także z

pkt 1 lit. j i l oraz pkt 2 lit. b i d załącznika do tej dyrektywy wynika, że „do celów

przestrzegania wymogu przejrzystości zasadnicze znaczenie ma kwestia, czy

umowa wskazuje w sposób przejrzysty powody i specyfikę mechanizmu

przeliczania waluty obcej, a także związek między tym mechanizmem a

mechanizmem przewidzianym w innych warunkach dotyczących uruchomienia

kredytu, tak aby konsument mógł przewidzieć, w oparciu o jednoznaczne i

zrozumiałe kryteria, wypływające dla niego z tego faktu konsekwencje

ekonomiczne”. Zwrot „w innych warunkach” oznacza, że w momencie zawarcia

umowy, konsument powinien móc przewidzieć to, co będzie w momencie spłaty

poszczególnych rat miesięcznych. Ocena świadomości konsumenta przy

zawieraniu umowy jest możliwa jedynie w ramach kontroli incydentalnej, a wszelkie

wątpliwości co do spełnienia przez bank wymogu przejrzystości powinny być

interpretowane na korzyść konsumenta. Dlatego też do celów przestrzegania przez

przedsiębiorcę w stosunku do konsumenta wymagania przejrzystości zasadnicze

znaczenie ma to, czy umowa wskazuje w sposób jednoznaczny powody i specyfikę

mechanizmu przeliczania waluty, tak by konsument mógł przewidzieć, na

I CSK 918/26

13

podstawie transparentnych i zrozumiałych kryteriów, wynikające dla niego z tego

faktu konsekwencje ekonomiczne (zob. uzasadnienie wyroku Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 30 kwietnia 2014 r., C - 26/13, sprawa Árpad

Kásler, Hajnalka Káslernè Rábai przeciwko OTP Jelzálogbank Zrt.).

Postanowienia umowy kredytu zawierające tzw. klauzulę ryzyka walutowego

dotyczą głównego świadczenia konsumentów (zob. wyrok Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 10 czerwca 2021 r., C - 776/19, C -

782/19, VP i in. przeciwko BNP Paribas Personal Finance S.A oraz AV i in.

przeciwko BNP Paribas Personal Finance S.A., Procureur de la Republique). W

celu zadośćuczynienia wymaganiu ich transparentności, nie jest wystarczająca

ogólna informacja przedsiębiorcy pozwalająca konsumentowi na zrozumienie, że w

zależności od zmian kursu wymiany zmiana parytetu pomiędzy walutą

rozliczeniową a walutą spłaty może pociągać za sobą niekorzystne konsekwencje

dla jego zobowiązań finansowych, ani przedstawienie mu ewentualnych wahań

kursów wymiany. Konsument powinien być jasno poinformowany, że podpisując

umowę kredytu indeksowanego do waluty obcej, ponosi przez cały okres

obowiązywania umowy ryzyko kursowe, które z ekonomicznego punktu widzenia

może okazać się dla niego trudne do udźwignięcia w przypadku silnej deprecjacji

waluty, w której otrzymuje wynagrodzenie (zob. wyrok Trybunału Sprawiedliwości

Unii Europejskiej z dnia 10 czerwca 2021 r., C - 776/19, C - 782/19, VP i in.

przeciwko BNP Paribas Personal Finance S.A oraz AV i in. przeciwko BNP Paribas

Personal Finance S.A., Procureur de la Republique oraz wyrok Sądu Najwyższego

z 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22).

W wyroku z 10 czerwca 2021 r., C - 776/19, C - 782/19 Trybunał

Sprawiedliwości Unii Europejskiej wyjaśnił, że art. 3 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy

dokonywać w ten sposób, że warunki umowny kredytu, które powodują skutek w

postaci ponoszenia nieograniczonego ryzyka kursowego przez kredytobiorcę, mogą

doprowadzić do powstania znaczącej nierównowagi wynikających z tej umowy

kredytu praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta, jeśli przedsiębiorca

nie mógłby racjonalnie oczekiwać, przestrzegając wymogu przejrzystości w

stosunku do konsumenta, że ten konsument zaakceptowałby, w następstwie

indywidualnych negocjacji, nieproporcjonalne ryzyko kursowe, które wynika z takich

I CSK 918/26

14

warunków (por. też uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z 13 maja 2022 r., II

CSKP 464/22).

Z kolei w uzasadnieniu wyroku z 27 listopada 2019 r. II CSK 483/18, Sąd

Najwyższy wskazał, że nie jest wystarczające wskazanie w umowie, że ryzyko

związane z zmianą kursu waluty ponosi kredytobiorca oraz odebranie od niego

oświadczenia o standardowej treści, że został poinformowany o ponoszeniu ryzyka

wynikającego ze zmiany kursu waluty oraz przyjął do wiadomości i akceptuje to

ryzyko. Wprowadzenie do umowy kredytowej zawieranej na wiele lat mechanizmu

działania ryzyka kursowego, wymagało szczególnej staranności Banku w zakresie

wyraźnego wskazania zagrożeń wiążących się z oferowanym kredytem, tak by

konsument miał pełne rozeznanie konsekwencji ekonomicznych zawieranej umowy.

W takim stanie rzeczy przedkontraktowy obowiązek informacyjny w zakresie ryzyka

kursowego powinien zostać wykonany w sposób jednoznacznie i zrozumiale

unaoczniający konsumentowi, który z reguły posiada elementarną znajomość rynku

finansowego, że zaciągnięcie tego rodzaju kredytu jest bardzo ryzykowne.

W świetle dyrektywy 93/13, pojęcie znaczącej nierównowagi na niekorzyść

konsumenta należy ocenić, przeprowadzając analizę przepisów krajowych

mających zastosowanie w przypadku braku porozumienia stron, aby ocenić, czy i,

w odpowiednim przypadku, w jakim zakresie postanowienia umowne stawiają

konsumenta w sytuacji gorszej niż ta przewidziana w obowiązujących przepisach

krajowych; aby ustalić, czy ta równowaga pozostaje „w sprzeczności z wymogami

dobrej wiary”, należy sprawdzić, czy przedsiębiorca traktujący konsumenta w

sposób sprawiedliwy i słuszny mógłby racjonalnie spodziewać się, iż konsument ten

przyjąłby dany warunek w drodze negocjacji indywidualnych (zob. wyrok Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 14 marca 2013 r., C - 415/11, Mohammed Aziz

v. Caixa d’Estalvis de Catalunya Tarragona i Monresa, uzasadnienie uchwały

składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17,

OSNC 2019, nr 1, poz. 2). Rażące naruszenie interesów konsumenta oznacza

nieusprawiedliwioną dysproporcję, na niekorzyść konsumenta praw i obowiązków

wynikających z umowy, skutkujące niekorzystnym ukształtowaniem jego sytuacji

ekonomicznej oraz jego nierzetelne traktowanie (zob. wyroki Sądu Najwyższego z 3

lutego 2006 r., I CK 297/05, z 15 stycznia 2016 r., I CSK 125/15, OSNC - ZD 2017 ,

I CSK 918/26

15

nr 1, poz. 9; z 27 listopada 2015 r., I CSK 945/14, z 30 września 2015 r., I CSK

800/14, z 29 sierpnia 2013 r. I CSK 660/12).

Konsument jest stroną słabszą w stosunku do przedsiębiorcy, zarówno pod

względem możliwości negocjacyjnych, jak i ze względu na stopień poinformowania.

Z tej przyczyny art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 przewiduje, że nieuczciwe warunki nie

będą wiążące dla konsumenta. Jest to przepis bezwzględnie wiążący, który

zmierza do zastąpienia formalnej równowagi praw i obowiązków stron,

ustanowionych w umowie, równowagą rzeczywistą, która przywraca równość stron.

Sąd krajowy zobowiązany jest do zbadania z urzędu, czy dane warunki umowne

wchodzące w zakres stosowania dyrektywy mają nieuczciwy charakter i by

dokonawszy takiego badania, zniwelował brak równowagi między konsumentem a

przedsiębiorcą (zob. wyroki Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 4

czerwca 2009 r., C - 243/08, Pannon GSM, motywy 31,32, z 14 czerwca 2012 r., C

- 618/10, Banco Espanol de Credit SA, v. Joaquin Calderon Camino, motywy 39,

40, 42,43, a także wyrok z 3 marca 2020 r., C - 125/18, Gomez del Moral Guasch,

motyw 62).

W odniesieniu do pozostałych podnoszonych we wniosku o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania kwestii prawnych i wątpliwości interpretacyjnych

dotyczących tzw. kredytów frankowych należy stwierdzić, że zostały już one

wyjaśnione szczegółowo w orzecznictwie sądowym (zob. m.in. postanowienia Sądu

Najwyższego w sprawach I CSK 2225/23, I CSK 2268/23, I CSK 2291/23 i I CSK

2334/23 oraz wyroki w sprawach II CSKP 957/23, II CSKP 1002/23, II CSKP

1956/22, II CSKP 2164/22 i II CSKP 2295/22, II CSKP 690/23, II CSKP 1996/22, II

CSKP 2231/22 i II CSKP 278/23, II CSKP 380/23, II CSKP 617/23).

Z powyższych przyczyn Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej

do rozpoznania na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., a o kosztach postępowania

kasacyjnego orzekł zgodnie z art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. i art.

398²¹ k.p.c., przy uwzględnieniu § 2 pkt 7 w zw. z § 10 ust. 4 pkt. 2 i § 20

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie

opłat za czynności adwokackie (jedn. tekst: Dz. U. z 2026 r., poz.1564). Orzeczenie

o odsetkach od zasądzonych kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu

kasacyjnym znajduje uzasadnienie w art. 98 § 11 k.p.c. w zw. z art. 19 ust. 1 i art.

I CSK 918/26

16

31 ustawy z dnia 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania

cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 614) oraz przy uwzględnieniu

§ 2a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 6 sierpnia 2014 r. w sprawie

określenia brzmienia klauzuli wykonalności.

[PG]

[SOP]