Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi w sporze o spadek, skarżący zapłaci 240 zł

I CSK 919/25

2

Uczestnik M.S. wniósł skargę kasacyjną od postanowienia Sądu

Okręgowego w Szczecinie z 23 września 2024 r. Wniosek o jej przyjęcie do

rozpoznania uzasadnił występowaniem istotnych zagadnień prawnych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Jak wskazano powyżej, skarżąca oparła wniosek o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania na pierwszej z wymienionych przesłanek.

Należy wyjaśnić, że przez istotne zagadnienie prawne, o którym mowa w art.

3989 § 1 pkt 1 k.p.c., rozumie się problem o charakterze prawnym, powstały na tle

konkretnego przepisu prawa, mający charakter rzeczywisty w tym znaczeniu, że

jego rozwiązanie stwarza realne i poważne trudności. Problem ten musi mieć

charakter uniwersalny, co oznacza, że jego rozwiązanie powinno służyć

rozstrzyganiu innych, podobnych spraw. Chodzi przy tym o problem, którego

wyjaśnienie jest konieczne dla rozstrzygnięcia danej sprawy, a więc pozostający w

związku z podstawami skargi oraz z wiążącym Sąd Najwyższy, a ustalonym przez

sąd drugiej instancji, stanem faktycznym sprawy (art. 39813 § 2 k.p.c.), jak i w

związku z podstawą prawną zaskarżonego wyroku (postanowienia SN: z 21 maja

2013 r., IV CSK 53/13 oraz z 3 lutego 2012 r. I UK 271/11). Konieczne jest

przytoczenie argumentów prawnych, które prowadzą do rozbieżnych ocen.

Skarżący powinien nie tylko wskazać przepis prawa (materialnego lub

procesowego), którego dotyczy zagadnienie, ale także przedstawić pogłębioną

argumentację prawną w celu wykazania, że zagadnienie jest istotne, a jego

rozstrzygnięcie ma znaczenie dla merytorycznego rozstrzygnięcia w jego sprawie

(m.in. postanowienia SN: z 23 sierpnia 2007 r., I UK 134/07 oraz z 9 lutego 2011 r.,

III SK 41/10).

Skarżący przedstawioną problematykę ujął w pytaniach: „czy wobec oparcia

apelacji na zarzutach naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. dopuszczalne jest, by sąd

I CSK 919/25

3

odwoławczy jedynie w sposób ogólnikowy podzielił ocenę dowodów poczynioną

przez Sąd I instancji, bez rozstrzygnięcia i wyjaśnienia, którym dowodom dał wiarę i

dlaczego, czy też stanowić to będzie nierozpoznanie apelacji w rozumieniu art. 378

§ 1 k.p.c.?; czy wobec treści art. 952 § 1 k.c. konieczne jest dla ważności

testamentu ustnego spełnienie łącznie przesłanek obawy rychłej śmierci

spadkodawcy i szczególnych okoliczności uniemożliwiających lub bardzo

utrudniających zachowanie zwykłej formy testamentu, czy też wystarczające jest,

by została spełniona tylko jedna z rzeczonych przesłanek?”.

Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie

zawiera jednak argumentacji jurydycznej wskazującej na występowanie

odmiennych ocen przedstawionych problemów oraz na to, że przepisy dotyczące

tych kwestii nie doczekały się wykładni albo że niejednolita wykładnia wywołuje

rozbieżności w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub podobnych stanów

faktycznych. Skarżący nie powołał żadnego orzecznictwa, z którego wynikałyby

rozbieżności odnośnie do przedstawionej problematyki. Nie jest zaś rolą Sądu

Najwyższego domyślanie się lub poszukiwanie okoliczności, które uzasadniałyby

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania (postanowienia SN z 9 czerwca 2008 r.,

II UK 38/08 oraz z 14 grudnia 2004 r., II CZ 142/04).

Ubocznie należy wskazać, że Sąd Najwyższy wielokrotnie wyjaśniał, że art.

378 § 1 k.p.c. nakazuje sądowi drugiej instancji rozpoznać sprawę, a nie sam

środek odwoławczy, co podważa bezwzględne związanie tym środkiem. Sąd

drugiej instancji rozpoznaje zatem sprawę merytorycznie w granicach zaskarżenia,

dokonuje własnych ustaleń faktycznych, prowadzi lub ponawia dowody albo

poprzestaje na materiale zebranym w pierwszej instancji, ustala podstawę prawną

orzeczenia niezależnie od zarzutów podniesionych w apelacji. Przy tym ustalenia

sądu pierwszej instancji nie są dla sądu drugiej instancji wiążące, nie jest również

związany zarzutami dotyczącymi oceny dowodów i ustaleń faktycznych, lecz w tym

zakresie zaskarżenia rozpoznaje sprawę (np. uchwała składu siedmiu sędziów SN

z 23 marca 1999 r., III CZP 59/98, OSNC 1999, nr 7-8, poz. 124 i uchwała składu

siedmiu sędziów SN - zasadę prawną z 31 stycznia 2008 r., III CZP 49/07, OSNC

2008, nr 6, poz. 55, a także wyroki SN: z 7 czerwca 2019 r., I CSK 260/18; z 7

lutego 2018 r., V CSK 170/17; z 25 maja 2018 r., I CSK 481/17; z 5 października

I CSK 919/25

4

2018 r., I CSK 629/17; oraz postanowienie SN z 23 czerwca 2020 r., IV CSK

106/20).

Natomiast odnosząc się do problematyki ważności testamentu ustnego,

wymaga wyjaśnienia, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego nie budzi wątpliwości,

iż testament ustny może zostać sporządzony jedynie wtedy, gdy istnieje obawa

rychłej śmierci spadkodawcy albo jeżeli wskutek szczególnych okoliczności

zachowanie zwykłej formy testamentu jest niemożliwe lub bardzo utrudnione.

Warunki te są rozłączne, a zatem wystąpienie chociażby jednego z nich jest

wystarczające do skorzystania z tej formy testamentu. Ocena okoliczności

świadczących o obawie rychłej śmierci spadkodawcy należy do sfery ustaleń

faktycznych sądu – natomiast do sfery prawa należy wykładnia ustawowego zwrotu

„obawa rychłej śmierci" (postanowienie SN z 22 maja 2019 r., IV CSK 112/18).

Mając powyższe na uwadze, nie można przyjąć, że przesłanka przyjęcia

skargi kasacyjnej do rozpoznania została w sposób właściwy wykazana.

Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji (art. 3989 § 2 k.p.c.).

(M.K.)

[SOP]