Sąd Najwyższy nie przyjął skargi byłego męża w sporze o podział majątku wspólnego

Wnioskodawca złożył skargę kasacyjną od postanowienia Sądu Okręgowego

we Wrocławiu z 26 marca 2024 r. domagając się przyjęcia jej do rozpoznania

w oparciu o przesłankę zamieszczoną w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.

Jego zdaniem skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona ze względu

na rażące naruszenie przepisów prawa materialnego, przy prawidłowo ustalonym

przez Sądy stanie faktycznym, co w konsekwencji doprowadziło do błędnego

rozstrzygnięcia w sprawie.

I CSK 986/25

2

Skarżący zwrócił uwagę na odmienne stanowiska Sądu pierwszej i drugiej

instancji co do konieczności zastosowania przepisów prawa materialnego, a to:

art. 206 k.c. w zw. z art. 224 § 2 k.c., art. 225 k.c. i art. 60 k.c.

Wskazał, że podane uzasadnienie dla nieprzekroczenia zakresu zwykłego

zarządu nieruchomością z uwagi na posiadanie kilku innych i rozporządzanie nimi

nie znajduje żadnej podstawy.

Podniósł, że zasądzenie od wnioskodawcy na rzecz uczestniczki środków

stanowiących majątek osobisty wnioskodawcy nie tylko rażąco narusza przepisy

prawa materialnego, ale prowadzi wręcz do przełamania bez żadnego

uzasadnienia jednego z podstawowych praw człowiek, jakim jest prawo własności.

Zauważył, że konkretne ustalenie na co strony przeznaczyły środki

stanowiące majątek wspólny, a następnie przyjęcie, iż środki osobiste

wnioskodawcy weszły do majątku wspólnego, razi wręcz swą dowolnością.

W zakresie stawianych zarzutów przepisy prawa materialnego pozostają

jednoznaczne. Brak jest rozbieżności w ich interpretacji zarówno w orzecznictwie

jak i w doktrynie. Ustalony stan faktyczny, a to próby podejmowane przez

wnioskodawcę w zakresie dopuszczenia do korzystania z nieruchomości, których

jest współwłaścicielem, w zakresie konieczności dokonania rozliczeń, przy

jednoczesnym blokowaniu powyższego przez uczestniczkę, nie dawały podstaw

do niezastosowania ww. podstawy prawnej. Sąd dokonał wadliwej wykładni

wskazanych przepisów, a następnie na skutek tej wadliwej wykładni ich

nie zastosował. Inaczej mówiąc, gdyby wykładnia prawa była prawidłowa, Sąd

zastosowałby przepis, którego na skutek błędnego rozumienia nie zastosował,

a powinien.

Również ustalony stan faktyczny odnośnie do pochodzenia środków

finansowych, oszczędności wnioskodawcy wynikających ze sprzedaży

nieruchomości stanowiącej majątek osobisty, lokat terminowych, a także pożyczki,

nie dawały podstaw do stosowania w tym zakresie art. 31 k.r.o. i art. 415 k.c.

Zdaniem wnioskodawcy, wobec jednoznacznego brzemienia wskazanych

przepisów, przy tak ustalonym stanie faktycznym, doszło do ich oczywistego

I CSK 986/25

3

naruszenia, widocznego już na tzw. „pierwszy rzut oka”, co uzasadnia przyjęcia

skargi do rozpoznania jako oczywiście uzasadnionej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Charakter skargi kasacyjnej został szeroko omówiony w orzecznictwie Sądu

Najwyższego (zob. np. postanowienia SN: z 13 czerwca 2018 r., II CSK 71/18;

z 15 kwietnia 2021 r., I CSK 43/21; z 25 sierpnia 2021 r., II CSK 216/21; z 23 maja

2024 r., I CSK 364/24). Wskazano tam m.in., że skarga kasacyjna została

ukształtowana w przepisach kodeksu postępowania cywilnego jako nadzwyczajny

środek zaskarżenia (środek prawny), nakierowany na ochronę interesu publicznego

przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa oraz prawidłowej

wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu prawnego orzeczeń wydanych

w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych, nie zaś jako

ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń umożliwiający rozpoznanie sprawy

w kolejnej instancji sądowej.

Koniecznej selekcji skarg kasacyjnych pod kątem realizacji tego celu służy

instytucja tzw. „przedsądu” ustanowiona w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd

Najwyższy dokonuje wstępnej oceny wniesionych skarg. Ten etap postępowania

przed Sądem Najwyższym jest ograniczony – co należy podkreślić – wyłącznie

do zbadania przesłanek przewidzianych w przywołanym artykule, nie zaś

merytorycznej oceny skargi kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej jednej z tych

przesłanek przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest usprawiedliwione.

Cel wymagania przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być osiągnięty

jedynie przez prawidłowe powołanie i wyczerpujące uzasadnienie istnienia

przesłanek o charakterze publicznoprawnym, które - zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. -

będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej

do rozpoznania.

W tym kontekście zauważyć trzeba, że wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej

do rozpoznania wraz z uzasadnieniem jest odrębną konstrukcyjnie i funkcjonalnie

częścią skargi (art. 3984 § 2 k.p.c.) i nie jest rzeczą Sądu Najwyższego

poszukiwanie w innych częściach wniesionego środka prawnego argumentów

na uzasadnienie podniesionych w nim twierdzeń (zob. postanowienia SN: z 22

I CSK 986/25

4

kwietnia 2015 r., IV CSK 613/14 oraz z 30 maja 2001 r., III CZ 36/01, OSNC 2002,

nr 2, poz. 22).

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli: w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Powołanie się na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1

pkt 4 k.p.c.) stawia skarżącemu szczególnie wysokie wymagania. Zgodnie

z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego, podzielanym przez doktrynę,

oczywista zasadność skargi oznacza, że dla przeciętnego prawnika podstawy

wskazane w skardze prima facie zasługują na uwzględnienie. Sytuacja taka będzie

miała miejsce tylko wtedy, gdy bez wątpienia wystąpiły zarzucane uchybienia, jest

pewne, że miały one wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia albo podniesione we

wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania argumenty oczywiście

uzasadniają zasadność wniesionego środka prawnego. Oczywiste jest przy tym

tylko to, co można dostrzec od razu - bez potrzeby głębszej analizy

czy przeprowadzenia wnikliwych badań lub dociekań. Innymi słowy, podnoszone

uchybienia muszą mieć kwalifikowany charakter i być dostrzegalne na pierwszy rzut

oka - już nawet przy pobieżnej lekturze skargi (zob. m.in. postanowienia SN: z 27

kwietnia 2006 r., I CZ 15/06; z 7 maja 2010 r., V CSK 459/09; z 15 czerwca 2018 r.,

III CSK 38/18; z 17 grudnia 2019 r., IV CSK 307/19, z 28 stycznia 2022 r., I CSK

584/22; z 7 czerwca 2023 r., I CSK 742/23; z 20 października 2023 r., I CSK

1673/23).

Podkreślenia wymaga, że przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. obejmuje

jedynie uchybienia przepisom prawa materialnego albo procesowego, zarzucanym

sądowi drugiej instancji w skardze kasacyjnej, o charakterze elementarnym, które

polegają w szczególności na oparciu rozstrzygnięcia na wykładni przepisu

oczywiście sprzecznej z jednolitą i ugruntowaną jego wykładnią przyjmowaną

w orzecznictwie i nauce prawa, na zastosowaniu przepisu, który już nie

I CSK 986/25

5

obowiązywał względnie na oczywiście błędnym zastosowaniu określonego przepisu

w ustalonym stanie faktycznym.

Należy też wskazać, że zgodnie z powszechnie aprobowanym

w orzecznictwie i nauce prawa stanowiskiem, o przyjęciu skargi kasacyjnej

do rozpoznania w związku z wystąpieniem przyczyny kasacyjnej z art. 3989 § 1

pkt 4 k.p.c. nie decyduje per se nawet oczywiste naruszenie konkretnego przepisu,

lecz jego skutek polegający na wydaniu oczywiście nieprawidłowego orzeczenia,

które nie może się ostać (zob. np. postanowienie SN z 1 grudnia 2023 r., I CSK

5300/22 i przywołane tam orzecznictwo).

Skarżący nie przedstawił przekonujących od razu, widocznych prima facie,

twierdzeń wykazujących racje podważające rozstrzygnięcie poddane krytyce

i zaskarżeniu.

Jak zostało to już wyjaśnione o przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania

(poza nieważnością postępowania przed sądem drugiej instancji) decydują jedynie

okoliczności przywołane we wniosku i jego uzasadnieniu, o którym mowa

w art. 3984 § 2 k.p.c.

W badanym wniosku skarżący powołał określone przepisy prawa

materialnego i zawarł ogólnikowe stwierdzenia co do ich nieprawidłowej wykładni,

ale nie tylko nie wyjaśnił na czym polegało naruszenie każdego z nich

(z argumentami wskazującymi, że naruszenie to miało charakter oczywisty),

ale przede wszystkim nie wykazał, że ich skutkiem było wydanie rażąco

nieprawidłowego orzeczenia.

Uzasadnienie wniosku stanowi w istocie polemikę z ustaleniami faktycznymi

i oceną prawną Sądu drugiej instancji oraz próbę zaangażowania Sądu

Najwyższego do kolejnej weryfikacji zaskarżonego orzeczenia na wzór kontroli

instancyjnej, co nie jest jednak celem postępowania kasacyjnego i nie może

skutecznie uzasadniać wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

ze względu na przesłankę przedsądu przewidzianą w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. (zob.

postanowienie SN z 25 marca 2026 r., I CSK 277/25).

Przypomnieć także należy, że zarzut naruszenia prawa materialnego lub

procesowego nie może służyć do pośredniego kwestionowania oceny materiału

I CSK 986/25

6

dowodowego ani nie może opierać się na własnej wersji stanu faktycznego. Z tego

punktu widzenia każdy zarzut skargi kasacyjnej, który ma na celu polemikę

z ustaleniami faktycznymi lub oceną dowodów przez Sąd drugiej instancji,

chociażby pod pozorem kwestionowania wykładni lub niewłaściwego zastosowania

określonych przepisów prawa materialnego lub procesowego, jest a limine

niedopuszczalny ze względu na sprzeczność z art. 3983 § 3 k.p.c.

(zob. postanowienie SN z 26 marca 2026 r., I CSK 1547/25).

Mając powyższe na względzie zauważyć należy, że analiza uzasadnienia

przedmiotowego wniosku wskazuje, że skarżący kwestionując dokonane

w zaskarżonym postanowieniu rozliczenia między wnioskodawcą a uczestniczką

zmierza w istocie - do niedopuszczalnego w postępowaniu kasacyjnym,

podważenia ustaleń faktycznych dotyczących składu majątku wspólnego byłych

małżonków oraz do zanegowania okoliczności, że nie został nigdy wyzuty przez

uczestniczkę ze współposiadania bliżej określonych nieruchomości (względnie, że

nie czyniła ona żadnych przeszkód w ich współposiadaniu).

W sprawie nie zachodzi także nieważność postępowania, którą Sąd

Najwyższy bierze pod rozwagę - w granicach zaskarżenia - z urzędu (art. 39813 § 1

w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.).

Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. Sąd

Najwyższy orzekł, jak w sentencji.

Maciej Kowalski

(a.z.)

[SOP]