Sąd Najwyższy nie przyjął skargi szpitala o 1,4 mln zł od spółki akcyjnej

Wyrokiem z 31 maja 2019 r., wydanym w sprawie z powództwa w sprawie z

powództwa B. - Szpitala Miejskiego W. B. przeciwko B. spółce akcyjnej w Ł.

(poprzednio M. S.A. w Ł.) o zapłatę, Sąd Okręgowy w Łodzi oddalił powództwo o

zasądzenie kwoty 1 417 019,53 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie z tytułu

zwrotu świadczenia nienależnego.

Apelacja powoda została oddalona wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 7

października 2024 r.

Powód wniósł skargę kasacyjną, opierając wniosek o jej przyjęcie do

rozpoznania na art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.

I CSK 993/25

2

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia przysługującym

od prawomocnych orzeczeń sądu drugiej instancji, służącym ochronie interesu

publicznego przez zapewnienie jednolitości wykładni i stosowania prawa, wkład

Sądu Najwyższego w rozwój orzecznictwa i nauki prawa oraz eliminowanie z obrotu

prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu nieważnym lub orzeczeń

oczywiście niezgodnych z prawem. Stosownie do 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy

przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania w razie wykazania przez stronę, że w

sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni

przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Z punktu widzenia funkcji oraz

założeń skargi kasacyjnej jako nadzwyczajnego środka zaskarżenia, rolą,,przedsądu” jest wstępna selekcja skarg pod kątem spełniania wymienionych wyżej

kryteriów (przyczyn kasacyjnych) kwalifikujących skargę do jej przedstawienia

Sądowi Najwyższemu w celu merytorycznego rozpoznania.

We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, powód podniósł, że

w sprawie wystąpiły istotne zagadnienia prawne dotyczące kwestii, czy korzysta z

ochrony przewidzianej w art. 5 k.c. (szczególnie w świetle zasady tzw. „czystych

rąk”) zapłata na rzecz samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej (dalej

SPZOZ) przez przedsiębiorcę zajmującego się zawodowo handlem długami służby

zdrowia, poprzez potrącenie wierzytelności przejętych przez tego przedsiębiorcę

niezgodnie z art. 54 ust. 5 w zw. z art. 54 ust. 6 ustawy z 15 kwietnia 2011 r. o

działalności leczniczej (tekst jedn. Dz.U. z 2026 r., poz. 156, dalej „u.d.l.”), - to jest

na podstawie czynności prawnych nieważnych z mocy- prawa - w sytuacji, gdy na

dzień potrącenia dominująca wykładnia ww. przepisu wskazywała, że przejęcie

wierzytelności nastąpiło niezgodnie z prawem; czy można oceniać powództwo w

toczącym się postępowaniu pod kątem zgodności z zasadami współżycia

I CSK 993/25

3

społecznego z art. 5 k.c., biorąc pod uwagę hipotetyczną możliwość złożenia w

odrębnym, przyszłym postępowaniu zarzutu przedawnienia roszczenia przez osobę

trzecią, przez który to zarzut pozwany w toczącym się postępowaniu poniósłby w

przyszłości stratę finansową; czy korzysta z ochrony przewidzianej w art. 5 k.c.

zapłata na rzecz SPZOZ przez przedsiębiorcę zajmującego się zawodowo handlem

długami służby zdrowia, poprzez potrącenie wierzytelności przejętych przez tego

przedsiębiorcę niezgodnie z art. 54 ust. 5 w zw. z art. 54 ust. 6 u.d.l. — to jest na

podstawie czynności prawnych nieważnych z mocy prawa - w sytuacji, gdy obie

strony transakcji uznały zapłatę przez potrącenie za prawnie skuteczną, rozliczyły

ją księgowo tak, jakby wierzytelności zostały- przejęte zgodnie z prawem, jak

również obie strony transakcji osiągnęły cel umowy, to jest przedsiębiorca uzyskał

zapłatę, a SPZOZ uniknął egzekucji ze strony pierwotnych wierzycieli, co w efekcie

stanowi faktyczne konwalidowanie nieważnego z mocy prawa przejęcia

wierzytelności SPZOZ; czy stanowi czynność prawną mającą na celu zmianę

wierzyciela SPZOZ w rozumieniu art. 54 ust. 5 u.d.l., udzielenie przez wierzyciela

SPZOZ na rzecz przedsiębiorcy zajmującego się zawodowo handlem długami

służby zdrowia pełnomocnictwa do odbioru środków finansowych, w związku z

zawarciem przez wierzyciela SPZOZ z tym przedsiębiorcą umowy faktoringu lub

umowy finansowania, które są nieważne z mocy samego prawa w związku z tvm,

że stanowią umowy mające na celu zmianę wierzyciela w rozumieniu art. 54 ust. 5

w zw. z art. 54 ust. 6 u.d.l.

W odniesieniu do przywołanej przyczyny kasacyjnej należy przypomnieć, że

w świetle utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego oraz poglądów nauki,

istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest

problem nowy i dotychczas niewyjaśniony, dotyczący ważnego abstrakcyjnego

zagadnienia jurydycznego, którego rozstrzygnięcie przez Sąd Najwyższy przy

okazji rozpoznania skargi kasacyjnej przyczyni się do rozwoju orzecznictwa i nauki

prawa oraz będzie miało znaczenie nie tylko dla tej konkretnej, jednostkowej

sprawy, ale także dla innych podobnych spraw (zob. postanowienie Sądu

Najwyższego z 18 września 2012 r., II CSK 180/12. oraz z 2 grudnia 2014 r., II CSK

376/14). Skarżący nie sformułował jednakże przedstawionego przez siebie

I CSK 993/25

4

zagadnienia w sposób przyjęty przy zwracaniu się przez sąd powszechny z

pytaniem prawnym do Sądu Najwyższego na podstawie art.390 k.p.c., nie zawarł

we wniosku pogłębionego wywodu prawnego usprawiedliwiającego zgłoszone

wątpliwości prawne, nie wykazał także argumentami ściśle jurydycznymi

zasadności proponowanego sposobu ich rozstrzygnięcia; nie wykazał także

wadliwości rozwiązania przez Sąd drugiej instancji przedstawionego problemu

prawnego w sposób rzutujący na wynik sprawy (zob. postanowienia Sądu

Najwyższego: z 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002, Nr 1, poz. 11; z 13 lipca

2007 r., III CSK 180/07; z 10 kwietnia 2014 r., IV CSK 623/13 ; z 2 grudnia 2014 r.,

II CSK 376/14 oraz z 9 kwietnia 2015 r., V CSK 547/14).

Przedstawione zagadnienia prawne wiążą się wprost z kasacyjną podstawą

naruszenia przez Sąd art. 5 k.c. przez jego zastosowanie w tej sprawie i oddalenie

powództwa ocenionego przez Sądy meriti jako przejaw nadużycia przez powoda

przysługującego mu prawa podmiotowego, czemu towarzyszą obszerne wywody i

rozważania prawne Sąd drugiej instancji na tle zindywidualizowanego stanu

faktycznego, występującego w tej sprawie. Pytania te nie stanowiły zatem

abstrakcyjnych zagadnień prawnych o uniwersalnym charakterze, mających na

dodatek cechę nowości, lecz będąc ściśle zakotwiczonymi w okolicznościach

faktycznych tej sprawy, zmierzały, w istocie, do weryfikacji trafności rozstrzygnięcia

Sądu drugiej instancji, a zatem nie spełniały wymagań stawianych pierwszej

przyczynie kasacyjnej.

Zasady współżycia społecznego w rozumieniu art. 5 k.c. są pojęciem

pozostającym w nierozłącznym związku z całokształtem okoliczności danej sprawy i

w takim całościowym ujęciu wyznaczają podstawy, granice i kierunki jej

rozstrzygnięcia w wyjątkowych sytuacjach, które przepis ten ma na względzie.

Zastosowanie art. 5 k.c. wymaga zatem starannej oceny całokształtu szczególnych

okoliczności danego wypadku w ścisłym powiązaniu nadużycia prawa z konkretnym

stanem faktycznym oraz racjonalnego, należycie umotywowanego, rozważenia

przeciwstawnych interesów stron (zob. wyroki Sądu Najwyższego: z 22 listopada

1994 r., II CRN 127/94 oraz z 2 października 2015 r., II CSK 757/14). W

konsekwencji stosowanie klauzuli generalnej z art. 5 k.c. pozostaje domeną sądów

meriti, a Sąd Najwyższy w postępowaniu kasacyjnym, mógłby zakwestionować

I CSK 993/25

5

oceny tych sądów, gdyby były rażąco błędne i krzywdzące. Charakter art. 5 k.c.

sprawia, że prawidłowość jego zastosowania może być oceniana wyłącznie przez

pryzmat okoliczności konkretnej sprawy i kwestia jego stosowania nie stanowi

materii, która byłaby adekwatnym podłożem przyczyny kasacyjnej, o której stanowi

art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 3 lipca 2025 r., I

CSK 1198/25 i z 12 lutego 2021 r., V CSK 302/20).

W tym stanie rzeczy orzeczono, jak w sentencji. Sąd Najwyższy odstąpił od

obciążania strony pozwanej kosztami postępowania kasacyjnego na rzecz powoda,

uwzględniając okoliczności sprawy, w tym sytuację majątkową obu stron (art. 102

k.p.c. w zw. z art. 39821 i art. 391 § 1 k.p.c.).

(A.D.)

[a.ł]