Wilgotny węgiel i brykiet w sprawie o przywłaszczenie. SN uchylił wyrok

I KK 228/25

2

Subsydiarnym aktem oskarżenia J.G. został oskarżony m.in. o to, że: „w okresie od

2012 r. do 2016 r. w W. i L., w województwie [...], w wykonaniu z góry powziętego

zamiaru, w krótkich odstępach czasu, przywłaszczył powierzone mu mienie znacznej

wartości w postaci brykieciarki, AutoSplitu, wózka paletowego, prasy hydraulicznej,

przesiewacza i dwóch sztuk podajnika taśmowego oraz towaru w postaci węgla

drzewnego i jego przetworów, pozostałości poprodukcyjnych i opakowań o łącznej

wartości co najmniej 457.105,00 EURO działając na szkodę pokrzywdzonej”, tj. o

czyn z art. 284 § 2 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k.

Wyrokiem z dnia 26 lipca 2023 r. Sąd Okręgowy w Zielonej Górze w sprawie

o sygn. akt II K 99/18 orzekł, co następuje:

„I. oskarżonego J.G. uznaje za winnego tego, że w okresie od 2012 roku do sierpnia

2015 roku w L. i w W. woj. [...], działając w krótkich odstępach czasu, w wykonaniu z

góry powziętego zamiaru przywłaszczył powierzony mu węgiel drzewny w ilości

1469,33 tony o wartości co najmniej 437.848.42 Euro, czym działał na szkodę P. z

siedzibą w B. w Niemczech, tj. przestępstwa z art. 284 § 2 k.k. w zw. z art. 294 § 1

k.k. w zw. z art. 12 k.k. w zw. z art. 4 § 1 k.k. i za to na podstawie art. 284 § 2 k.k. w

zw. z art. 294 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k. i w zw. z art. 4 § 1 k.k. wymierza mu karę 1

(jednego) roku pozbawienia wolności;”

W punkcie III wyroku na podstawie art. 46 § 1 k.k. orzekł od oskarżonego na

rzecz pokrzywdzonej P. z siedzibą w B. w Niemczech obowiązek naprawienia szkody

w wysokości 437.848.42 Euro.

W apelacji obrońcy oskarżonego postawiono szereg zarzutów, w tym zarzut

naruszenia art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k. w zw. z art. 14 § 1 k.p.k. (brak skargi uprawnionego

oskarżyciela – pkt I apelacji), a także zarzuty naruszenia innych przepisów

procesowych (pkt II i VIII) oraz obrazy prawa karnego materialnego (zarzuty z pkt IX-

X). W konkluzji skarżący domagał się zmiany wyroku i uniewinnienia oskarżonego

albo uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.

Po rozpoznaniu tej apelacji Sąd Apelacyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 4

grudnia 2024 r. w sprawie o sygn. akt II AKa 124/24 sprostował oczywistą omyłkę w

wyroku w zakresie ilości węgla drzewnego w ten sposób, że w miejsce 1469,33 tony

wpisał 1469,29 tony, a w pozostałym zakresie zaskarżony wyrok utrzymał w mocy.

I KK 228/25

3

W kasacji obrońca skazanego postawił dwa zarzuty: pierwszy dotyczył

zaistnienia uchybienia z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. i wskazanych innych przepisów w

zakresie w jakim w składzie sądu odwoławczego zasiadała sędzia X. Y. (pkt I), a drugi

zarzut (oparty na dwóch podpunktach) dotyczył rażącego i mającego istotny wpływ

na treść orzeczenia naruszenie prawa, tj. obrazy art. 433 § 2 k.p.k., w związku z art.

437 § 1 i 2 k.p.k. w związku z art. 457 § 3 k.p.k., polegającej na zaniechaniu

prawidłowej i wszechstronnej kontroli odwoławczej zarzutów podniesionych w

apelacji obrońcy oskarżonego. W konkluzji skarżący wniósł o uchylenie

zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi

odwoławczemu.

W odpowiedzi na kasację obrońcy skazanego, pełnomocnik oskarżyciela

posiłkowego (P.), wniósł o jej oddalenie jako oczywiście bezzasadnej i utrzymanie

wyroku sądu odwoławczego w mocy.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja okazała się zasadna tylko w zakresie zarzutu z pkt II ppkt 1. Chybiony

okazał się zarzut zaistnienia uchybienia z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. W tej kwestii trzeba

wskazać, że argumenty przedstawione w uzasadnieniu kasacji na poparcie tego

zarzutu (zarzut z pkt I kasacji) nie przekonują, aby w stosunku do osoby wskazanego

sędziego, tj. X. Y., można sformułować wniosek, iż okoliczności związane z jej

awansem w niekonstytucyjnej procedurze wskazują na naruszenie standardu

niezawisłości i bezstronności sądu w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, art. 47

Karty Praw Podstawowych oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka,

co w konsekwencji skutkuje nienależytą obsadą sądu, w myśl przywołanej uchwały

trzech połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-

1/20. Skarżący w istocie przywołując jako prawidłową uchwałę z 23 stycznia 2020 r.,

czy też uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22 oraz inne

orzeczenia Sądu Najwyższego (por. strona 7 kasacji), podaje tylko, że wskazana

sędzia została powołana na stanowisko sędziego Sądu Okręgowego po 12 latach

pełnienia służby na stanowisku sędziego sądu rejonowego, a nadto, iż w ciągu

kolejnych 4 lat została wiceprzewodniczącą wydziału karnego w Sądzie Okręgowym

w Zielonej Górze oraz uzyskała delegację do Sądu Apelacyjnego w Poznaniu.

Zdaniem Sądu Najwyższego w tym składzie, przywołane okoliczności wcale nie

I KK 228/25

4

dowodzą, aby awans wskazanej sędzi był szczególnie szybki czy nieuzasadniony jej

wiedzą i umiejętnościami, gdy dostrzeże się, że dopiero po 12 latach przeszła ona

na kolejny szczebel kariery sędziowskiej, a opinię w procesie awansowania miała

bardzo dobrą (por. uzasadnienie uchwały nr [...] tzw. Krajowej Rady Sądownictwa z

dnia [...] 2020 r.). Sąd Najwyższy już niejednokrotnie, prowadząc postępowania

testowe, miał do czynienia z awansami sędziowskimi o dwa stopnie uzyskanymi w

ciągu krótkiego czasu (np. dwa lata !) i obejmowaniu przy tym jeszcze przez tych

sędziów stanowisk funkcyjnych, gdzie jedynym uprawnionym wnioskiem było

stwierdzenie, że korzyści te były w istocie formą nagrody za udzielenie poparcia

kandydatom do tzw. Krajowej Rady Sądownictwa (lub inaczej neo-KRS), do której

wybór w tzw. części sędziowskiej odbywał się przy bojkocie środowiska

sędziowskiego (uzasadnionego w uwagi na niekonstytucyjne działania władzy

wykonawczej zmierzającej do podporządkowania sobie sądownictwa). Zestawiając

te choćby okoliczności z tym, że wskazana w kasacji sędzia uzyskała awans po 12

latach, a także uwzględniając i to, iż nie udzieliła ona poparcia kandydatom do

sędziowskiej części tzw. neo-KRS oraz nie pełniła żadnych istotnych funkcji (prezes

sądu, wiceprezes sądu) w czasach, kiedy władza wykonawcza przeprowadzała

zamach na niezależność sądów (lata 2018 – listopad 2023), nie sposób uznać, aby

zachodziły okoliczności uzasadniające przyjęcie istnienia uchybienia z art. 439 § 1

pkt 2 k.p.k. Oczywiście, udział sędziego w niekonstytucyjnej procedurze awansowej,

której elementem było uznanie, że tzw. neo-KRS jest organem konstytucyjnym (skoro

tam trzeba złożyć wniosek) jest moralnie naganny. Ocena etyczna nie ma żadnego

znaczenia w kontekście prawnym. Można jedynie dopowiedzieć na uboczu

wskazanej kwestii, że gdyby środowisko sędziowskie było w tym zakresie jednolite

(pomija się tu ocenę asesorów) i sędziowie powstrzymaliby się od aplikowania

awansowego w tej procedurze, to zapewne kryzys sądownictwa miałby obecnie

zupełnie inny wymiar oraz skalę, a potrzebę zmiany w tym zakresie dostrzegaliby i

ci, którzy wcześniej takie prawo uchwalili zaś obecnie systemu tego nie chcą zmienić,

korzystając z owoców jego działania (zwłaszcza w Sądzie Najwyższym - np. Izba

Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych).

Nie jest zasadny także zarzut z pkt II ppkt 2 kasacji. Nie sposób zgodzić się ze

skarżącym, że sąd odwoławczy w tym zakresie dopuścił się rażącego naruszenia

I KK 228/25

5

przepisów art. 433 § 2 k.p.k. w zw. z art. 457 § 3 k.p.k. w kontekście opinii biegłych

w zakresie rachunkowości. Stanowisko sądu odwoławczego odnośnie do zarzutu

postawionego w apelacji jest przedstawione na stronach 15 i 16 uzasadnienia wyroku

i bez wątpienia nie można uznać go za nierzetelne i niepełne. Trzeba jedynie dodać,

że przecież wyliczenia rachunkowe biegłych stały się podstawą do dokonania przez

sąd stosownych obliczeń i w końcu – umożliwiły korekty danych przedstawionych w

opinii.

Wykazanie, dlaczego zasadny okazał się zarzut z pkt II ppkt 1 musi być poprzedzone

wskazaniem kilku istotnych kwestii. Po pierwsze, z uzasadnienia wyroku sądu

odwoławczego jasno wynika, że odpierając inny zarzut apelacji (oparty na braku

skargi), sąd ten podkreślił, iż akt oskarżenia nie było ograniczony do samego miału

drzewnego dostarczonego do produkcji brykietu, ale obejmował także

przywłaszczenie węgla drzewnego i jego przetworów, a zatem także i miału, który

pozostawał z odsiewu węgla drzewnego (strona 5-7 uzasadnienia wyroku). Zatem w

granicach skargi aktu oskarżenia mieściły się wszystkie elementy, które

pokrzywdzona firma dostarczała oskarżonemu, aby ten wykonał stosowne czynności

(wyprodukowanie brykietu z węgla drzewnego oraz konfekcjonowanie węgla

drzewnego). Po drugie, sąd pierwszej instancji ustalił, że pokrzywdzony dostarczał

oskarżonemu miał drzewny, węgiel drzewny i drewno kominkowe, a także

opakowania do pakowania brykietu i węgla drzewnego (str. 2 uzasadnienia wyroku

sądu pierwszej instancji). Po trzecie, z odsiewu węgla drzewnego pozostawał miał, z

którego produkowany był brykiet (str. 3 in fine, 4 oraz 7), a w procesie odsiewu węgla

drzewnego (tego, który miał być pakowany w worki) pozostawało 14% jako miał z

węgla drzewnego (str. 22), zaś przy wadze brykietu odbieranego przez

pokrzywdzonego to tzw. lepiszcze stanowiło 7 % wagi (str. 15). W kontekście tych

danych, które stanowiły podstawę wyliczeń dokonanych przez sąd pierwszej instancji

(por. str. 15-24 uzasadnienia wyroku), zarzuty zawarte w apelacji obrońcy

oskarżonego (opisane w pkt III pkt 1-3) sprowadzały się do tego, iż:

- świadkowie wskazują, że węgiel był mokry,

- a rzeczywiste dane są różne od tych przyjętych przez sąd (występują bowiem także

straty w procesie produkcji) i

I KK 228/25

6

- jedynie biegły zapoznany z procesem technologicznym produkcji brykietu mógłby

się wypowiedzieć w kwestii rzeczywistych danych co do tego, ile w procesie produkcji

brykietu można wykorzystać miału, jakie są ubytki na suszeniu węgla oraz ile trzeba

tzw. lepiszcza do produkcji brykietu.

W tym elemencie w uzasadnieniu apelacji wskazano, że „zeznania wszystkich

świadków” wskazywały, iż surowiec był mocno zawilgocony, nierzadko miał postać

pulpy (str. 8 apelacji). Danych świadków w apelacji nie wskazano, ale bezspornie

skarżący postawił tezę, która wymagała odniesienia się przez sąd odwoławczy w

sposób rzetelny z odwołaniem się do materiałów akt sprawy i poczynionych ustaleń.

Dodać trzeba, że kwestia jakości miału oraz węgla drzewnego, a ściślej rzecz

ujmując – tego czy węgiel był suchy, miała znaczenie dla sądu, skoro dokonał on

stosownych ustaleń także w kwestii tzw. lepiszcza (por. str. 15 i odliczenia).

Tymczasem w uzasadnieniu wyroku sądu odwoławczego stwierdzono, że kwestia

opinii biegłego z zakresu technologii produkcji jawi się jako nieistotna, skoro – jak

sformułowano – „przedmiotem przypisanego oskarżonemu czynu jest

przywłaszczenie węgla drzewnego, a nie brykietu bądź miału” (str. 15). Konstatacja

ta jest wszakże sprzeczna z tym, co sąd odwoławczy ustalił, jeśli chodzi o zakres

przedmiotowy skargi oskarżyciela (!). Dalej sąd ten wskazał, że przywożony węgiel

był suchy i w tym zakresie przywołał zeznania A.G. Skarżący w uzasadnieniu kasacji

wykazuje zaś, że z konkretnych fragmentów uzasadnienia wyroku sądu pierwszej

instancji wynika, iż węgiel był bardzo wilgotny i zeznawał tak R.J. (str. 13 kasacji). To

stwierdzenie skarżącego jest trafne. Z zeznań R. J. przywołanych i omówionych jako

wiarygodne przez sąd pierwszej instancji (str. 38) wynika, że były problemy z jakością

węgla, „który był bardzo nierówny i węgiel bywał bardzo wilgotny”. Zeznania tego

świadka sąd odwoławczy wprawdzie dostrzega, ale dość wybiórczo w ich treści,

albowiem przywołuje je zupełnie w innym fragmencie (str. 15), co dowodzi

nierzetelności kontroli odwoławczej. Sąd odwoławczy nie dostrzega także i tego, że

o tym, iż węgiel był wilgotny zeznała także I.L. (str. 35 uzasadnienia wyroku sądu

pierwszej instancji). W kontekście tych stwierdzeń jasne jest więc, że odniesienie się

do wskazanego zarzutu apelacji w sposób rażący naruszało przepisy art. 433 § 2

k.p.k. w zw. z art. 457 § 3 k.p.k., albowiem stanowisko sądu odwoławczego było

nierzetelne nie tylko z uwagi na niedostrzeżenie całych zeznań R. J. oraz zeznań A.

I KK 228/25

7

G. i choćby I. L. ale przede wszystkim dlatego, iż sąd ten popadł w sprzeczność co

do zakresu aktu oskarżenia, i z tego powodu odrzucił jako niezasadny zarzut

apelacyjny twierdząc, iż istotne było tylko to co jest związane z węglem drzewnym.

Akt oskarżenia miał jednak inne granice, co przecież sam sąd odwoławczy wywodził

w pierwszej części swojego uzasadnienia. Dodać trzeba, że to, iż tylko w odniesieniu

do węgla drzewnego swoje rozstrzygnięcie ograniczył sąd pierwszej instancji, nie

zmienia zakresu przedmiotowego w jakim sąd winien orzekać będąc związany

granicami aktu oskarżenia. Do tego zagadnienia wypada powrócić jednak w dalszej

części tego uzasadnienia, albowiem kwestia ta nie znalazła oparcia w postaci

wyraźnego zarzutu kasacji, choć już sygnalizowano ją w uzasadnieniu kasacji (str.

12 kasacji; była także wskazywana w apelacji na str. 5). Skoro zatem doszło do

rażącego naruszenia wskazanych przepisów prawa procesowego dotyczących

rzetelnej kontroli odwoławczej, a uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na treść

wyroku (określenie wysokości szkody), to konieczne stało się uchylenie

zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi

Apelacyjnemu w Poznaniu.

Na zakończenie trzeba także zwrócić uwagę na okoliczności dotyczące granic

aktu oskarżenia oraz ustalenia poczynione przez sąd pierwszej instancji w kontekście

ustalenia wysokości szkody wyrządzonej pokrzywdzonemu. Jak już wyżej opisano,

w granicach skargi aktu oskarżenia mieściły się zarówno miał drzewny, jak i węgiel

drzewny, z którego pozostawał (w wyniku odsiewu) także miał drzewny, który

używany był dalej do produkcji brykietu. Skoro zatem sąd pierwszej ustalił, że

oskarżony przekazał pokrzywdzonemu ponad 500 ton brykietu (już po odjęciu tzw.

lepiszcza) więcej niż otrzymał miału drzewnego do jego produkcji (por. str. 15), to

musi dziwić, dlaczego tej wagi brykietu i jego wartości (92.927,80 euro) nie odliczono

od wartości wyrządzonej szkody ustalonej w zakresie wagi węgla drzewnego?

Ponadto, dlaczego przy takim ustaleniu nie zadano sobie pytania, skąd ten

dodatkowy „tonaż” się wziął, a zatem skąd wzięto ponad 500 ton brykietu?

Oczywiście, że musiał być wytworzony z miału drzewnego. Czy można podważyć

twierdzenie, że mógł pochodzić on z przesiewu węgla drzewnego, który dostarczył

pokrzywdzony (14 % odsiew- dostarczono węgla ponad 7000 ton- str. 21)? Wskazać

w tym kontekście należy, że na poczet węgla drzewnego, który był przekazany

I KK 228/25

8

pokrzywdzonemu zaliczył sąd pierwszej instancji m.in. 9,35 tony brykietu (str. 21),

ale już nie odliczył przecież 500 ton brykietu „nadwyżkowego” (ponad ilość miału

drzewnego dostarczonego). To stanowisko nie jest zrozumiałe, choć i w kasacji

kwestii tej nie postawiono w formie zarzutu, pomimo, iż okoliczności te miały

oczywiste znaczenie dla ustalenia wysokości wyrządzonej szkody.

Z tych wszystkich powodów orzeczono jak w wyroku.

Małgorzata Wąsek-Wiaderek Jarosław Matras Paweł Wiliński

[WB]

[r.g.]