Część okresu niealimentacji była już osądzona. SN uchylił wyrok wobec oskarżonego

Wyrokiem Sądu Rejonowego w Szamotułach z dnia 30 maja 2023 r. (sygn.

akt II K 1064/22) K.S. został uznany winnym tego, że „w okresie od 1 stycznia 2020

r. do lutego 2022 r. w S. uchylał się od wykonywania ciążącego na nim na podstawie

I KK 314/25

2

wyroku Sądu Rejonowego w Szamotułach z dnia 22 czerwca 2020 r., sygn. akt III

RC [...] obowiązku alimentacyjnego określonego co do wysokości świadczenia

pieniężnego na rzecz syna J. S. oraz w okresie od stycznia 2021 r. do lutego 2022 r.

uchylał się od wykonywania ciążącego na nim na podstawie wyroku Sądu

Rejonowego w Szamotułach sygn. akt III RC [...] z dnia 4 października 2021 r.,

obowiązku alimentacyjnego określonego co do wysokości świadczenia pieniężnego

na rzecz syna F. S., a łączna wysokość powstałych wskutek tego zaległości stanowi

równowartość co najmniej 3 świadczeń okresowych, przez co naraził ich na

niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych”, tj. czynu z art. 209 §

1a k.k., za który wymierzono mu karę 10 miesięcy ograniczenia wolności,

zobowiązując do wykonywania nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne

w wymiarze 30 godzin miesięcznie. Wyrok ten uprawomocnił się 7 czerwca 2023 r.

Od powyższego prawomocnego orzeczenia kasację w trybie art. 521 k.p.k.

wniósł Rzecznik Praw Obywatelskich, zaskarżając wyrok w części dotyczącej czynu

popełnionego na szkodę F.S. na korzyść oskarżonego i zarzucając mu rażące i

mające istotny wpływ na treść orzeczenia naruszenie przepisów prawa procesowego,

tj. art. 366 § 1 k.p.k. i art. 413 § 2 pkt 1 k.p.k., polegające na zaniechaniu wyjaśnienia

wszystkich istotnych okoliczności sprawy dotyczących uprzedniej karalności

oskarżonego, co doprowadziło do niedokładnego określenia ram czasowych

przypisanego mu czynu. W konsekwencji doszło do skazania K.S. za czyn

popełniony w okresie od stycznia 2021 r. do lutego 2022 r., podczas gdy za ten sam

występek na szkodę tego samego małoletniego pokrzywdzonego, obejmujący okres

do 10 stycznia 2022 r., oskarżony został już prawomocnie skazany wyrokiem Sądu

Rejonowego w Szamotułach z dnia 16 grudnia 2022 r., sygn. akt II K 513/22.

Rzecznik Praw Obywatelskich wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i

przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w Szamotułach do ponownego

rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja okazała się zasadna.

I KK 314/25

3

Zgodzić się należy z Rzecznikiem Praw Obywatelskich, że w niniejszej

sprawie doszło do wskazywanych zaniechań związanych z prawidłową weryfikacją

uprzednich skazań K. S., co stanowi naruszenie dyrektywy zawartej w art. 366 § 1

k.p.k. Sąd meriti, orzekając w dniu 30 maja 2023 r., dysponował informacjami

wskazującymi na konieczność dokładnego zbadania danych o karalności

oskarżonego w kontekście tożsamości przedmiotowej czynów.

Jak wynika z akt sprawy Sądu Rejonowego w Szamotułach (sygn. akt II K

513/22), wyrokiem z dnia 16 grudnia 2022 r. (który uprawomocnił się dnia 24 grudnia

2022 r.) K. S. został uznany winnym czynu niealimentacji z art. 209 § 1a k.k. na

szkodę małoletniego F.S. w okresie od 10 marca 2020 r. do 10 stycznia 2022 r.

Zestawienie tych czasookresów z opisem czynu w sprawie niniejszej (sygn.

akt II K 1064/22), gdzie przypisano oskarżonemu niealimentację na rzecz tego

samego pokrzywdzonego w okresie od stycznia 2021 r. do lutego 2022 r., ujawnia,

że w istocie doszło do uznania winnym w części za ten sam czyn dwukrotnie. Okres

od stycznia 2021 r. do 10 stycznia 2022 r. został już bowiem osądzony prawomocnym

wyrokiem w sprawie II K 513/22.

W przypadku czynu niealimentacji, który polega na zaniechaniu wykonywania

obowiązku łożenia na osobę uprawnioną, o kwestii tożsamości czynu i procesowych

tego konsekwencjach decyduje okres owego zaniechania. Jednak jak trafnie wskazał

Sąd Najwyższy w wyroku z 14 grudnia 2001 r., II KKN 37/01, LEX nr 51602: „W

przypadku przestępstw niealimentacji, które należą do kategorii tzw. przestępstw

zbiorowych, o tożsamości czynów, z tego punktu widzenia, można mówić wyłącznie

wówczas, gdy okresy uporczywego uchylania się od obowiązku świadczeń

alimentacyjnych, ustalone w kolejno rozpoznawanych sprawach, pokrywają się ze

sobą, lub gdy okres określony w sprawie następnej został w całości objęty skazaniem

w sprawie rozpoznawanej poprzednio, prawomocnie już zakończonej. Rozumowanie

takie wynika przede wszystkim z faktu, iż prawomocne skazanie sprawcy

przestępstwa niealimentacji przez ściśle określony czas nie zwalnia go od

odpowiedzialności karnej w razie uporczywego uchylania się od wykonania

nałożonych nań świadczeń alimentacyjnych w dalszym okresie. Jest to bowiem nowy

czyn przestępny, którego granice czasowe powinny być dokładnie zakreślone w

I KK 314/25

4

opisie przypisanego czynu w wyroku skazującym, zgodnie z brzmieniem art. 413 § 2

pkt 1 k.p.k.”

W niniejszej sprawie Sąd Rejonowy w Szamotułach uchybił temu obowiązkowi,

włączając do opisu czynu przypisanego w zaskarżonym wyroku okres, co do którego

zapadło już prawomocne rozstrzygnięcie. Powyższe przesądziło o konieczności

uchylenia wyroku i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania. Dopiero

prawidłowa ocena czasokresu niealimentacji oskarżonego – z wyłączeniem okresu

objętego prawomocnym wyrokiem w sprawie II K 513/22 (tj. do 10 stycznia 2022 r.)

– pozwoli adekwatnie rozważyć zakres ewentualnej odpowiedzialności karnej

oskarżonego za okres pozostały (od 11 stycznia 2022 r. do lutego 2022 r.) oraz

ocenić stopień społecznej szkodliwości tak zakreślonego czynu.

Paweł Wiliński

Jerzy Grubba

Włodzimierz Wróbel

[WB]

[r.g.]