Pełnomocnik chciał wyłączyć sędzię SN z powodu trybu jej powołania. SN odmówił

Przed Sądem Najwyższym zawisła sprawa z kasacją obrońcy skazanego

W.B od wskazanego wyżej wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu. Sprawa

niniejsza została zarejestrowana pod sygn. akt I KK 337/25 i przydzielona do

referatu sędziego SN M.B. (k 29). Pełnomocnik oskarżycielki posiłkowej adw. K.G

złożyła, na podstawie art. 41 § 1 k.p.k., wniosek o wyłączenie tego sędziego od

I KK 337/25

2

rozpoznania kasacji, z uwagi na wątpliwości co do jej bezstronności mające

wynikać z procedury powołania na urząd sędziego, najpierw w Izbie Dyscyplinarnej

Sądu Najwyższego, na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej na

mocy ustawy z 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa

oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 3), co ma uzasadniać

twierdzenie, że skład sądu uformowany z udziałem takiego sędziego prowadzi do

wystąpienia uchybienia z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wniosek jest niezasadny, a w części rozważenie podniesionych w nim

okoliczności jest niedopuszczalne.

W pierwszej kolejności przypomnieć należy, że zgodnie z art. 41 § 1 k.p.k.

sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby

wywołać wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Uzasadnienie

twierdzenia o istnieniu wątpliwości co do bezstronności sędziego musi odnosić się

do takiego zachowania lub postawy sędziego na sali rozpraw lub poza nią,

względnie innych okoliczności o charakterze faktycznym, z których mogłoby

wynikać, że sędzia jest, czy też nawet może być, w określony sposób nastawiony

do uczestników postępowania lub do sprawy, co w rezultacie byłoby realnym

zagrożeniem dla sprawiedliwego jej rozstrzygnięcia. Podstawa wyłączenia sędziego

przewidziana w art. 41 § 1 k.p.k. materializuje się zatem jedynie wówczas, gdy z

pewnych okoliczności faktycznych można wywodzić przekonanie, że zachodzą

wobec sędziego wątpliwości co do bezstronności, a więc, że pomiędzy

podnoszonymi okolicznościami, mającymi charakter rzeczywisty i obiektywny, a

rozstrzyganiem sprawy przez określonego sędziego zachodzi związek funkcjonalny.

Uzasadniona wątpliwość co do bezstronności sędziego, w rozumieniu art. 41 § 1

k.p.k., zachodzi bowiem zawsze in concreto, a nie in abstracto.

Treść wniosku pełnomocnika oskarżycielki posiłkowej nie pozwala natomiast

na konstatację, że w odniesieniu do osoby SSN M.B., zaszły podstawy określone w

art. 41 § 1 k.p.k., nakazujące jej odsunięcie od procedowania w przedmiocie

wniesionej w tej sprawie kasacji. Podważającą bezstronność tej sędzi w rozumieniu

analizowanego przepisu nie jest z pewnością okoliczność, iż M.B., na stanowisko

I KK 337/25

3

sędziego SN – pierwotnie orzekając w Izbie Dyscyplinarnej – została powołana

przez Prezydenta RP na wniosek KRS uformowanej zgodnie z przepisami ustawy z

8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych

innych ustaw (Dz. U. 2018, poz. 3), której status kwestionuje obrońca. Należy

przede wszystkim zauważyć, że w obowiązującym porządku prawnym,

kwestionowany przez adw. K.G. system powoływania sędziów był i nadal jest

jedynym istniejącym. Nie sposób więc wyłącznie z tego faktu wnioskować, że skoro

do powołania sędziego doszło w właśnie takim trybie, przewidzianym w

obowiązujących przepisach, to tym samym materializują się automatycznie

podstawy do jego/jej wyłączenia z uwagi na realne wątpliwości co do jego/jej

bezstronności. Treść wniosku w żaden sposób nie odpowiada bowiem na pytanie, z

jakiego dokładnie powodu taki sędzia miałby nie być bezstronny, tj. na korzyść

której ze stron miałby ewentualnie rozstrzygnąć sprawę bez uzasadnionych

podstaw merytorycznych czy prawnych, a przecież do tego sprowadza się

wątpliwość co do bezstronności.

Wbrew założeniom przyjętym w uzasadnieniu rozstrzyganego wniosku, nie

udziela na powyższe pytanie odpowiedzi przywołane we wniosku orzecznictwo.

Obrońca zupełnie bezpodstawnie natomiast marginalizuje hierarchię i zasady

obowiązywania orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, które – niezależnie od jej

subiektywnego zdania - mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, co

wynika wprost z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP.

Wyposażenie orzeczeń w moc powszechnie obowiązującą oznacza

związanie ich treścią nie tylko uczestników konkretnego postępowania

zakończonego wydaniem przez sąd konstytucyjny rozstrzygnięcia co do istoty

sprawy, ale również wszystkich innych podmiotów prawa. Orzeczenia Trybunału

Konstytucyjnego wiążą zatem zarówno strony jak i sądy, w tym Sąd Najwyższy.

Niezależnie zatem od zdania obrońcy nikt, ani żaden podmiot, ani też żaden organ

władzy publicznej, nie może w kwestii rozstrzygniętej przez Trybunał Konstytucyjny

zająć stanowiska odmiennego niż wyrażone w orzeczeniu sądu konstytucyjnego.

Norma wyrażona w art. 190 ust. 1 ma charakter samowykonalny, co w

konsekwencji oznacza obowiązek uwzględniania z urzędu treści orzeczenia

I KK 337/25

4

Trybunału Konstytucyjnego w toku rozpoznawanej sprawy, co jednocześnie rodzi

obowiązek wszystkich adresatów ich respektowania i wdrażania (zob. np. Piotr

Tuleja (red.), Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, Komentarz, wyd. II, WKP

2023).

Mając powyższe na uwadze przypomnieć należy, że Trybunał Konstytucyjny

–wyroku z 4 marca 2020 r., P 22/19, wskazał wyraźnie, że kwestie ustrojowe

odnoszące się do ewentualnej wadliwości powołania sędziego przez Prezydenta

RP na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, w skład której wchodzą sędziowie

wybrani na podstawie art. 9a ustawy z 12 maja 2011 r. o Krajowej Radzie

Sądownictwa (Dz.U. z 2021 r. poz. 269), nie mogą być przedmiotem rozpoznania w

ramach wniosku o wyłączenie sędziego złożonego w trybie art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z

art. 42 § 1 k.p.k. Wniosek o wyłączenie sędziego, złożony w oparciu o treść art. 41

§ 1 k.p.k., w którym podano w wątpliwość bezstronność sędziego na tej podstawie,

że zakwestionowano okoliczności towarzyszące jego powołaniu na stanowisko

sędziego, jest niedopuszczalny z mocy ustawy, gdyż w rozważanym zakresie

przepis ten jest niezgodny z Konstytucją RP.

Ta sama uwaga dotyczy powoływanej przez obrońców uchwały składu

połączonych Izb Sądu Najwyższego (Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych) z 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20, w której obrońca doszukuje

się wystarczającej podstawy uzasadniającej wyłączenie sędziego od orzekania.

Wskazać bowiem należy, że – wbrew bezpodstawnemu stanowisku obrońcy, która

kwestionuje co do zasady moc obowiązywania tego orzeczenia – Trybunał

Konstytucyjny w wyroku z dnia 20 kwietnia 2020 r., U 2/20, (opublikowanym w M. P.

z 2020 r. poz. 376), stwierdził, że „uchwała składu połączonych Izb: Cywilnej,

Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23

stycznia 2020 r. (sygn. akt BSA I 4110 1/20, OSNKW nr 2/2020, poz. 7) jest

niezgodna z:

1. art. 179, art. 144 ust. 3 pkt 17, art. 183 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 8 ust. 1,

art. 7 i art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej,

I KK 337/25

5

2. art. 2 i art. 4 ust. 3 Traktatu o Unii Europejskiej (Dz. U. z 2004 r. Nr 90,

poz. 864/30, z późn. zm.),

3. art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności,

sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmienionej następnie

Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem nr 2 (Dz. U. z 1993 r.

Nr 61, poz. 284, z późn. zm.)”.

Z uwagi na treść wskazanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego, będąca jego

przedmiotem uchwała obecnie ma charakter wyłącznie historyczny i dlatego też nie

ma żadnych racjonalnych postaw do tego, aby w kwestiach zwłaszcza dotyczących

oceny przesłanek z art. 41 § 1 k.p.k., kierować się treścią tego niekonstytucyjnego

aktu. Nic w rozstrzyganym przedmiocie zwłaszcza nie zmienia przytoczona we

wniosku uchwała z 2 czerwca 2022 r, I KZP 2/22, w której wyrażone zostało

właściwe dla danej sprawy stanowisko Sądu Najwyższego, podczas gdy uchwała ta

nie ma bowiem charakteru źródła prawa powszechnie obowiązującego, których

zamknięty katalog został sformułowany w art. 87 Konstytucji RP.

Dodatkowo należy również przytoczyć wyrok Trybunału Konstytucyjnego z

10 marca 2022 r., sygn. K 7/21, w którym to stwierdzono niezgodność z Konstytucją

zdania pierwszego art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie prawa człowieka i

podstawowych wolności w zakresie, w jakim unormowanie to przy ocenie

spełniania warunku sądu ustanowionego ustawą:

1. upoważnia Europejski Trybunał Praw Człowieka lub sądy krajowe do

dokonywania oceny zgodności z Konstytucją i Konwencją ustaw

dotyczących ustroju sądownictwa, właściwości sądów oraz ustawy

określającej ustrój, zakres działania, tryb pracy i sposób wyboru członków

Krajowej Rady Sądownictwa;

2. umożliwia samodzielne kreowanie norm dotyczących procedury

nominacyjnej sędziów sądów krajowych przez Europejski Trybunał Praw

Człowieka lub sądy krajowe w procesie wykładni Konwencji;

I KK 337/25

6

3. dopuszcza pomijanie przez Europejski Trybunał Praw Człowieka lub sądy

krajowe przepisów Konstytucji, ustaw oraz wyroków polskiego Trybunału

Konstytucyjnego.

Wspomniane orzeczenie weszło w życie z dniem 21 marca 2022 r.

Wnioskodawca powołując się zatem na rzekomą systemową wadliwość

procedury nominacyjnej na stanowisko sędziowskie, sugerując brak

instytucjonalnych gwarancji do zachowania przez sędziego standardów

bezstronności oraz przytaczając wybrane judykaty dotyczące kwestii związanych z

procedurą powoływania sędziów w polskim systemie prawnym oraz potencjalnego

wpływu tej procedury na bezstronność sędziego, odwołuje się zatem do

argumentacji pozostającej w sprzeczności z normami konstytucyjnymi, która to

argumentacja w takiej sytuacji nie może stanowić skutecznej podstawy wyłączenia

sędziego od orzekania w trybie przepisu art. 41 § 1 k.p.k.

Należy także wskazać, że jak słusznie zauważyła pełnomocnik oskarżycielki

posiłkowej, sędzia M.B. została przeniesiona z Izby Dyscyplinarnej do Izby Karnej

Sądu Najwyższego na skutek zastosowania regulacji przywidującej taką możliwość

z art. 10 ustawy z dnia 9 czerwca 2022 r. o zmianie ustawy o Sądzie Najwyższym

oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2022 r., poz. 1259). Ustawa ta należy do

obowiązującego porządku prawnego i ma podstaw do jej kwestionowania. Należy

podkreślić, że M.B. została powołana na urząd sędziego Sądu Najwyższego, tak

jak każdy inny sędzia tego Sądu, gdyż ani Konstytucja RP, ani ustawa o Sądzie

Najwyższym nie przewiduje powołania do poszczególnych Izb Sądu Najwyższego.

Przeniesienie SSN M.B. do innej Izby niż ta, w której pierwotnie orzekała, nie może

więc naruszać regulacji konstytucyjnych, gdyż nic to przeniesienie nie zmienia w

zakresie faktu powołania na urząd sędziego Sądu Najwyższego. W zakresie faktu

przeniesienia do Izby Karnej Sądu Najwyższego wnioskodawca nie przedstawił

natomiast żadnej argumentacji, na podstawie której można by rozważać, czy fakt

ten może prowadzić do uzasadnionych wątpliwości co do bezstronności, a więc w

istocie do uzasadnionych wątpliwości co do tego, że sprawa z jakiś względów, z

powodu wspomnianego przeniesienia, miałaby zostać rozstrzygnięta w sposób

stronniczy. Nie stanowią bynajmniej tego rodzaju argumentów twierdzenia, że

I KK 337/25

7

wskazana sędzia będąc wcześniej prokuratorem Prokuratury Krajowej, w ramach

KRS udzielała rekomendacji kandydatom w procesie wyboru na stanowiska

sędziów w Izbie Dyscyplinarnej. Tym bardziej bez znaczenia, zwłaszcza w aspekcie

istnienia przesłanek z art. 41 § 1 k.p.k., jest to, że – jak podnosi pełnomocnik

oskarżycielki posiłkowej – „połowę osób nominowanych do Izby Dyscyplinarnej

stanowili prokuratorzy, a ponadto dwaj prezesi sądów apelacyjnych” (str. 4

wniosku). Okoliczność ta jest bez znaczenia, skoro nie ma podstaw do

kwestionowania spełnienia przez te osoby warunków ustawowych przewidzianych

dla sędziów Sądu Najwyższego. Jak sama zresztą autorka wniosku zauważyła,

wskazana izba Sądu Najwyższego została zlikwidowana w lipcu 2022 r., co

powoduje, że jakiekolwiek dywagacje na temat jej składu pozostają bez związku z

regulacją z art. 41 § 1 k.p.k.

Nie można jednocześnie podzielić twierdzenia pełnomocnika oskarżycielki

posiłkowej, jakoby udział sędzi SN M.B. w składzie rozpoznającym wniesioną w tej

sprawie kasację, prowadził do nienależytej obadamy sądu, w rozumieniu art. 439 §

1 pkt 2 k.p.k.

W świetle bowiem przepisów Konstytucji RP, nie ma podstaw do twierdzenia,

że jakikolwiek sędzia powołany na podstawie jej przepisów konstytuuje uchybienie

w postaci nienależytej obsady sądu, z powodu samego tylko faktu powołania w

określonym trybie. Tego rodzaju wywody mają charakter logicznej antynomii i w

realiach ustrojowo procesowych prowadzą ad absurdum, a zarazem do wniosku o

nieracjonalności ustawodawcy, którego rozwiązania prawne w zakresie ustroju

sądownictwa, w szczególności trybu powoływania sędziów, miałyby prowadzić

zarazem do sytuacji, że sędziowie tacy nie posiadają kompetencji do obsadzenia

sądu w sposób prawidłowy z punktu widzenia procesowego. Nienależyta obsada

sądu, o której mowa w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. może być zatem sensownie łączona

jedynie z wadliwością ukształtowania składu w sensie ilościowym, względnie z

ukształtowaniem składu przez sędziów, którzy nie mieli ustrojowych kompetencji do

rozpoznawania określonych kategorii spraw. Takie też było utrwalone przez lata

orzecznictwo Sądu Najwyższego w tym zakresie (zob. np. uchwałę SN z 24 maja

1995 r., I KZP 15/95, wyrok SN z 24 sierpnia 2011 r., III KK 213/11).

I KK 337/25

8

Z tych względów, uznając część argumentacji wniosku za niedopuszczalną,

część zaś za chybioną, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.

[WB]

[a.ł]