Zwrot kosztów obrony po umorzeniu dochodzenia. SN uchylił decyzję o 720 zł zamiast 2160 zł

Prokuratura Rejonowa w Lubinie nadzorowała prowadzone przez Policję

dochodzenie przeciwko A.P., której przedstawiono zarzuty popełnienia czynów z art.

278 § 1a k.k. oraz z art. 279 § 1 k.k. Postanowieniem z dnia 25 czerwca 2025 r.

dochodzenie to umorzono na podstawie art. 17 § 1 pkt 1 k.p.k., wobec braku danych

dostatecznie uzasadniających podejrzenie popełnienia przestępstwa. W toku

postępowania podejrzana korzystała z pomocy obrońcy z wyboru, adwokata S.D. Po

umorzeniu dochodzenia wystąpiła, za pośrednictwem obrońcy, o zasądzenie zwrotu

I KK 386/26

2

wydatków poniesionych z tytułu ustanowienia obrońcy w kwocie 2 160 zł, załączając

do wniosku paragon potwierdzający zapłatę kwoty 2400 zł.

Postanowieniem z dnia 25 sierpnia 2025 r. (sygn. akt […]) prokurator

Prokuratury Rejonowej w Lubinie przyznał podejrzanej zwrot kwoty 720 zł,

odpowiadającej dwukrotności stawki minimalnej. Postanowienie to zaskarżył

zażaleniem obrońca podejrzanej, zarzucając naruszenie art. 632 pkt 2 k.p.k. w zw. z

art. 616 § 1 k.p.k. i argumentując, że organ procesowy nie powinien ingerować w

ustalenia stron co do wysokości wynagrodzenia obrońcy, o ile zostało ono

rzeczywiście zapłacone i nie przekracza sześciokrotności stawki minimalnej.

Sąd Rejonowy w Lubinie postanowieniem z dnia 19 listopada 2025 r. (sygn.

akt II Kp 698/25) nie uwzględnił zażalenia. Uznał, że zasądzenie zwrotu całości

wnioskowanych kosztów obrony było nieuzasadnione, jeżeli wziąć pod uwagę nakład

pracy adwokata, stopień skomplikowania sprawy i czas trwania postępowania. Nie

zakwestionował przy tym, że podejrzana rzeczywiście poniosła koszty obrony w

dochodzonej wysokości.

Kasację od tego postanowienia wniósł, na podstawie art. 521 § 1 k.p.k.,

Rzecznik Praw Obywatelskich, zaskarżając je w całości na korzyść podejrzanej.

Zarzucił rażące naruszenie art. 433 § 2 k.p.k. przez nienależyte rozpoznanie

zażalenia obrońcy, wyrażające się w błędnej ocenie, że w wypadku umorzenia

postępowania przygotowawczego art. 616 § 1 pkt 2 k.p.k. uprawnia organ procesowy

do oceny zasadności wysokości wynagrodzenia obrońcy i zasądzenia zwrotu jedynie

części bezspornie poniesionych wydatków, mimo że nie przekraczają one

sześciokrotności stawki minimalnej, co miało istotny wpływ na treść orzeczenia. W

konkluzji wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie

sprawy Sądowi Rejonowemu w Lubinie do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja okazała się zasadna w stopniu oczywistym, co w pełni uzasadniało

jej uwzględnienie na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k.

Przechodząc do istoty sprawy, przypomnieć trzeba, że zgodnie z art. 632 pkt

2 k.p.k. w razie umorzenia postępowania koszty procesu w sprawach z oskarżenia

publicznego ponosi Skarb Państwa, a do kosztów procesu należą uzasadnione

wydatki stron, w tym z tytułu ustanowienia w sprawie jednego obrońcy (art. 616 § 1

pkt 2 k.p.k.). Przepis art. 632 pkt 2 k.p.k. nie zawiera przy tym żadnych ograniczeń

odpowiedzialności Skarbu Państwa.

I KK 386/26

3

Granice zwrotu wyznaczają zatem dwa czynniki: wysokość wydatku

rzeczywiście poniesionego i wykazanego oraz górny pułap, odpowiadający

sześciokrotności stawki minimalnej, określony w § 15 ust. 3 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności

adwokackie. W tych granicach organ procesowy co do zasady nie powinien

ingerować w treść stosunku łączącego stronę z obrońcą z wyboru, skoro o wysokości

wynagrodzenia rozstrzyga umowa, a strona obowiązana jest jedynie wykazać, że

wydatek został poniesiony (por. orzeczenia Sądu Najwyższego w sprawach o sygn.

akt IV KK 61/20 i IV KK 477/20).

W orzecznictwie wskazuje się wprawdzie także, że przy określaniu wysokości

zwracanych wydatków pomocne są kryteria wymienione w § 15 ust. 3 powołanego

rozporządzenia, a więc w szczególności niezbędny nakład pracy adwokata oraz

rodzaj i zawiłość sprawy. Odnotować jednak trzeba, że w orzecznictwie tym kryteria

te służą uzasadnieniu ustalenia opłaty wyższej od stawki minimalnej, a organ, który

od stawki tej odstępuje, obowiązany jest wskazać okoliczności przemawiające za

takim postąpieniem (por. orzeczenia Sądu Najwyższego w sprawach o sygn. akt I

KA 14/23 i III KK 566/23; kryteria te przytacza również powołane wyżej orzeczenie w

sprawie IV KK 477/20). Tym bardziej powinności tej nie może uchylić się organ, który

– mając przed sobą wydatek bezsporny i mieszczący się w granicach rozporządzenia

– przyznaje zwrot w kwocie od niego niższej. Niezależnie zatem od tego, jak

rozstrzygnąć zarysowujące się na tym tle zagadnienie, zaskarżone postanowienie

ostać się nie mogło.

Sąd Rejonowy nie zakwestionował bowiem ani tego, że podejrzana

rzeczywiście poniosła wydatek w dochodzonej wysokości, ani tego, że kwota 2 160

zł nie przekracza pułapu wynikającego z § 15 ust. 3 rozporządzenia. Poprzestał na

ogólnym stwierdzeniu, że zasądzenie zwrotu całości kosztów było nieuzasadnione

ze względu na nakład pracy adwokata, stopień skomplikowania sprawy i czas trwania

postępowania. Ani z tego stwierdzenia, ani z pozostałej części motywów nie wynika

jednak, jakie czynności obrońcy Sąd wziął pod uwagę, jak ocenił ich zakres i – co

najistotniejsze – dlaczego adekwatnym odzwierciedleniem tej oceny miała być

właśnie dwukrotność stawki minimalnej, a nie jakakolwiek inna wielkość.

Przytoczone kryteria zostały więc jedynie wymienione, nie zaś zastosowane.

Uzasadnienie o takiej treści nie poddaje się kontroli.

I KK 386/26

4

Zarzut kasacji jest zatem trafny. Rozpoznanie zażalenia w sposób

odpowiadający art. 433 § 2 k.p.k. wymagało odniesienia się do jego zasadniczego

twierdzenia, a mianowicie że w razie umorzenia postępowania Skarb Państwa

ponosi koszty procesu bez ograniczeń innych niż wynikające z rzeczywistej

wysokości wydatku i z pułapu rozporządzeniowego. Sąd Rejonowy twierdzenia tego

nie rozważył i nie wyjaśnił, na jakiej podstawie prawnej przyjął, że wydatek

bezspornie poniesiony i mieszczący się w granicach rozporządzenia może zostać

uznany za uzasadniony jedynie w części, poprzestając w istocie na powtórzeniu

oceny wyrażonej przez prokuratora.

Uchybienie to miało istotny wpływ na treść orzeczenia, skoro jego

następstwem było utrzymanie w mocy rozstrzygnięcia przyznającego podejrzanej

zwrot niespełna jednej trzeciej poniesionego wydatku. Dotyczy ono zarazem norm o

charakterze gwarancyjnym. Wydatki na obronę poniesione przez osobę, której

przedstawiono zarzuty, a wobec której następnie umorzono postępowanie wobec

braku danych dostatecznie uzasadniających podejrzenie popełnienia przestępstwa,

mają swoje źródło w czynnościach organów państwa. Przeniesienie ich ciężaru na

tę osobę oznaczałoby, że korzystanie z prawa do obrony, nawet w minimalnym

zakresie jednego obrońcy, staje się przedmiotem rachunku ekonomicznego.

Rozpoznając zażalenie ponownie, Sąd Rejonowy w Lubinie ustali wysokość

rzeczywiście poniesionego przez podejrzaną wydatku z tytułu ustanowienia obrońcy,

odniesie ją do granic wynikających z § 15 ust. 3 powołanego rozporządzenia oraz do

zakresu czynności podjętych przez obrońcę w toku dochodzenia, a swoje stanowisko

w tym przedmiocie przedstawi w sposób umożliwiający jego kontrolę.

Z uwagi na powyższe Sąd Najwyższy orzekł jak w postanowieniu.

[WB]

[r.g.]