Zdany egzamin, nieodebrane prawo jazdy. SN uniewinnił obwinionego z jazdy bez uprawnień

T. P. został obwiniony o to, że:

1. „W dniu 31 października 2025 r. około godziny 17:30 w W. na ul. […],

woj. […], kierował samochodem osobowym m-ki J. o nr rej. […] nie

mając do tego wymaganych uprawnień tj. prawa jazdy kat. B”, to jest

o czyn z art. 94 § 1 k.w.;

2. „W tym samym czasie i miejscu jak w punkcie 1., kierował samochodem

m-ki J. o nr rej. […] bez wymaganych świateł od zmierzchu do świtu”,

tj. o czyn z art. 88 k.w.

Wyrokiem nakazowym z dnia 28 stycznia 2026 r., sygn. akt II W 26/26, Sąd

Rejonowy we Wschowie uznał obwinionego za winnego popełnienia zarzuconych mu

czynów i za to na podstawie art. 94 § 1 k.w. w zw. z art. 9 § 2 k.k. wymierzył mu

grzywnę w wysokości 2.000 złotych. Nadto, na podstawie art. 94 § 3 k.w. w zw. z art.

29 § 1, 2 i 3 k.w. orzekł wobec obwinionego zakaz prowadzenia pojazdów

mechanicznych, do kierowania którymi wymagane jest posiadanie prawa jazdy

kategorii „B”, na okres 6 miesięcy.

Obwiniony złożył sprzeciw wobec opisanego wyroku i dołączył do niego

kserokopię prawa jazdy kategorii AM/B1/,B, wydanego na jego nazwisko z datą 31

października 2025 r. (k-25).

Po rozpoznaniu sprawy, wyrokiem z dnia 2 czerwca 2026 r., sygn. akt II W

26/26, Sąd Rejonowy we Wschowie:

1. uznał obwinionego za winnego popełnienia zarzucanych mu czynów i

za to na podstawie art. 94 § 1 k.w. w zw. z art. 9 § 2 k.w. wymierzył mu

karę grzywny w kwocie 2.000 złotych;

2. na podstawie art. 39 § 1 k.w. odstąpił od wymierzenia środka karnego

w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych

3. rozstrzygnął o kosztach.

I KK 389/26

3

Wyrok ten nie został zaskarżony przez strony postępowania.

Kasację od całości wyroku wywiódł na korzyść obwinionego Rzecznik Praw

Obywatelskich, który zarzucił „rażące i mające istotny wpływ na jego treść naruszenie

przepisów prawa materialnego, tj. art. 94 § 1 k.w., poprzez uznanie, że fizyczny brak

przy sobie dokumentu potwierdzającego uprawnienie do kierowania pojazdami

wypełnia znamię wykroczenia braku uprawnień do prowadzenia pojazdu

mechanicznego na drodze publicznej, w strefie zamieszkania lub strefie ruchu”. W

konsekwencji tego zarzutu wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i uniewinnienie

ukaranego od popełnienia przypisanego mu wykroczenia z art. 94 k.w., a w

pozostałym zakresie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd

Rejonowy we Wschowie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja jest oczywiście zasadna, co umożliwiło jej uwzględnienie na

posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k.

Chociaż Sąd Rejonowy we Wschowie nie sporządził uzasadnienia

zaskarżonego kasacją wyroku, to brak jest podstaw by zakładać, że nie uwzględnił

on całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego. Z protokołu rozprawy

wynika, że obwiniony wyjaśnił, że egzamin na prawo jazdy zdał w dniu 24 września

2025 r. i był przekonany, że w dniu kontroli, tj. 31 października 2025 r., ma ważne

prawo jazdy, chociaż dokumentu jeszcze nie odebrał. Stwierdził również, że

dokument ten wystawiono z datą 31 października 2025 r. Sąd ujawnił bez odczytania

zgromadzone w sprawie dokumenty, w tym kserokopię prawa jazdy obwinionego (k

– 25).

Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących

pojazdami (t.j. Dz. U. 2025.1226) warunkiem niezbędnym do uzyskania uprawnienia

do kierowania pojazdami jest zdanie egzaminu państwowego. Prawo jazdy jest

jedynie dokumentem potwierdzającym posiadanie uprawnień do kierowania

pojazdami. Z wyjaśnień obwinionego wynika, że stosowny egzamin państwowy zdał

on w dniu 24 września 2025 r., a potwierdza to fakt wystawienia prawa jazdy z datą

31 października 2025 r. W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalone jest

stanowisko, że brak wymaganych uprawnień w rozumieniu art. 94 § 1 k.w. zachodzi

wówczas, gdy dana osoba w ogóle nie uzyskała uprawnień do prowadzenia pojazdu

I KK 389/26

4

określonej kategorii w sposób wskazany ustawowo, utraciła je w wyniku cofnięcia i

musi ponownie ubiegać się o uzyskanie takich uprawnień lub posiadając de facto

takie uprawnienia nie może w danej chwili ich realizować i z nich korzystać z uwagi

np. na ich czasowe zawieszenie, niepowodujące jednak ich definitywnej utraty (zob.

np. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 30 lipca 2024 r., I KK 232/24; z dnia 28 czerwca

2024 r., II KK 187/24; z dnia 19 marca 2019 r., IV KK 59/19). Żadna z opisanych

sytuacji nie wystąpiła w rozważanej sprawie, ponieważ obwiniony, po zdaniu

egzaminu państwowego, posiadał uprawnienia do kierowania pojazdami, w tym

kategorii „B”, a w chwili kontroli nie posiadał jedynie dokumentu potwierdzającego ich

nabycie, co nie stanowi wykroczenia.

W świetle powyższych uwag należało uchylić zaskarżony wyrok, ponieważ

został on wydany z rażącą obrazą art. 94 § 1 k.k. i uniewinnić obwinionego od

popełnienia czynu zarzuconego mu pkt I. Ze względu na to, że przedmiotem

postępowania przed Sądem Rejonowym były dwa wykroczenia, za które – stosownie

do art. 9 § 2 k.w. – wymierzono łącznie jedną karę, konieczne było przekazanie

sprawy w pozostałym zakresie, tj. w odniesieniu do wykroczenia z art. 88 k.w. do

ponownego rozpoznania, w celu rozstrzygnięcia o odpowiedzialności obwinionego

za ten czyn, zagrożony znacznie łagodniejszą sankcją niż czyn z art. 94 § 1 k.w.

Kierując się powyższym, orzeczono jak na wstępie.

Waldemar Płóciennik

[J.J.]

[r.g.]