Leczenie psychiatryczne bez dokumentacji w aktach. Kasacja skazanej oddalona

Sąd Rejonowy Poznań- Grunwald i Jeżyce w Poznaniu wyrokiem z dnia 9

grudnia 2024 r., sygn. akt III K 298/24, uznał oskarżoną V. S. za winną popełnienia

szczegółowo opisanych w wyroku przestępstw:

1. z art. 217 § 1 k.k., za które wymierzył jej karę 4 miesięcy ograniczenia

wolności z obowiązkiem wykonywania nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na

cele społeczne w wymiarze 20 godzin w stosunku miesięcznym;

2. z art. 212 § 1 k.k., za które wymierzył jej karę 10 miesięcy ograniczenia

wolności, z obowiązkiem wykonywania nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na

cele społeczne w wymiarze 20 godzin w stosunku miesięcznym.

Tym samym wyrokiem Sąd I instancji na podstawie art. 85 § 1 k.k. i art. 86 §

1 k.k. połączył orzeczone wobec oskarżonej V.S. kary ograniczenia wolności i

wymierzył jej karę łączną roku ograniczenia wolności, z obowiązkiem wykonywania

nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 20 godzin w

stosunku miesięcznym. Ponadto Sąd nałożył na oskarżoną obowiązek

powstrzymania się od jakiegokolwiek kontaktowania z pokrzywdzonymi oraz orzekł

wobec oskarżonej świadczenie pieniężne na rzecz Funduszu Pomocy

Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej.

Po rozpoznaniu apelacji oskarżonej Sąd Okręgowy w Poznaniu wyrokiem z

dnia 10 lipca 2025 r., sygn. akt XVII Ka 552/25, utrzymał w mocy zaskarżony wyrok

Sądu I instancji.

Kasację od wyroku Sądu odwoławczego wniósł obrońca skazanej,

zaskarżając go w całości, zarzucając rażące naruszenie prawa procesowego, tj.:

„1) przepisu art. 79 § 1 pkt 3 k.p.k., mające istotny wpływ na treść

zaskarżonego orzeczenia, polegające na braku obrońcy oskarżonej tak w

postępowaniu pierwszoinstancyjnym, jak i w postępowaniu przed Sądem II

instancji w sytuacji, gdy oskarżona od 2014 roku leczyła się psychiatrycznie i

fakt ten był znany tak oskarżycielowi prywatnemu A.S., jak i jego

pełnomocnikowi, jak również Sądowi I instancji, który przeprowadzał dowód

z danych o karalności oskarżonej oraz z odpisów poprzednich wyroków, a

oskarżona V.S. wskazywała Sądowi, że we wszystkich innych prowadzonych

I KK 414/25

3

przeciwko niej postępowaniach była ona poddawana jednorazowym

badaniom psychiatrycznym i posiadała ona obrońcę z urzędu tak na etapie

postępowań przygotowawczych, jak i postępowań sądowych, i okoliczność ta

powinna być przesłanką do poddania jej jednorazowemu badaniu

psychiatrycznemu przez dwóch biegłych lekarzy psychiatrów a na ich

wniosek badaniu z udziałem biegłego psychologa w celu ustalenia czy w

czasie rzekomego popełniania czynów zarzucanych w akcie oskarżenia

oskarżona rozpoznawała ich znaczenie i mogła pokierować swoim

postępowaniem, czy zdolność rozumienia znaczenia czynów i kierowania

postępowaniem była zniesiona bądź ograniczona i w jakim stopniu, a co za

tym idzie w myśl art. 79 § 1 pkt 3 k.p.k. powinna ona obligatoryjnie korzystać

z pomocy obrońcy z urzędu, gdyż nie posiadała ona obrońcy z wyboru, a

Sąd I Instancji nie uwzględnił wniosku o wyznaczenie obrońcy z uwagi na

trudną sytuację majątkową oskarżonej - co stanowi bezwzględną przyczynę

odwoławczą, określoną w art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k.;

2) przepisu art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k., mające wpływ na treść zaskarżonego

orzeczenia, polegające na wydaniu orzeczenia i skazaniu oskarżonej w

sytuacji, gdy Sąd I instancji wskutek prywatnego aktu oskarżenia A.S. i B.S.

wbrew zasadzie litispendencji określonej w art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k. wszczął

postępowanie karne przeciwko V.S. o ten sam czyn, o który wcześniej

wszczęła postępowanie karne Prokuratura Rejonowa w P. ([...]) i

postępowanie wszczęte wcześniej toczyło się nadal - co stanowi

bezwzględną przyczynę odwoławczą, określoną w art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k.;

3) przepisu art. 167 k.p.k. w zw. z art. 410 k.p.k. poprzez zaniechanie

przeprowadzenia dowodu z dokumentacji medycznej oskarżonej V.S., na

które powoływała się w swoich wyjaśnieniach oskarżona, podczas gdy z

dokumentacji tej wynikały okoliczności co do stanu zdrowia oskarżonej i

stanowiły podstawę do skierowania oskarżonej na badania przez biegłych

psychiatrów i ustanowienia dla oskarżonej obrońcy z uwagi na zachodzące

przesłanki obrony obligatoryjnej, co doprowadziło w ostateczności do

pozbawienia oskarżonej faktycznego prawa do obrony, wynikającego z art.

I KK 414/25

4

79 § 1 pkt. 3 k.p.k. - co stanowi bezwzględną przyczynę odwoławczą,

określoną w art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k.;

4) przepisu art. 433 § 2 k.p.k. w zw. z art. 457 § 3 k.p.k., mające istotny

wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia, polegające na nietrafnym

nieuwzględnieniu, w wyniku nienależycie przeprowadzonej kontroli

odwoławczej, zarzutów apelacji oskarżonej dotyczących naruszenia

przepisów procesowych mających wpływ na treść orzeczenia jak również

błędnej oceny całokształtu ujawnionego w toku rozprawy materiału

dowodowego, skutkującej błędnymi ustaleniami faktycznymi i obrazą prawa

karnego materialnego;

5) przepisu art. 7 k.p.k., mające istotny wpływ na treść zaskarżonego

orzeczenia, polegające na arbitralnym oraz bezkrytycznym zaakceptowaniu

przez Sąd odwoławczy niewątpliwie nieprawidłowej oceny materiału

dowodowego poczynionej przez Sąd I instancji, i przez to brak należytej

kontroli odwoławczej w toku przeprowadzonego postępowania, przy

jednoczesnym ogólnikowym powoływaniu się na poprawność orzeczenia

Sądu I instancji, co doprowadziło do ostatecznego oddalenia apelacji

oskarżonej, w wyniku uznania, że sformułowane przez oskarżoną zarzuty

stanowią nieuzasadnioną polemikę ze stanowiskiem Sądu I Instancji;

6) przepisu art. 410 k.p.k. w zw. z art. 457 § 2 i 3 k.p.k., mające istotny

wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia, poprzez sporządzenie

nieprawidłowego uzasadnienia wyroku Sądu II instancji i nie odniesienie się

do każdego z poszczególnych wyrażonych w apelacji zarzutów a także

dowodów ujawnionych na rozprawie, a zastosowanie jedynie ogólnikowych

stwierdzeń, co uniemożliwia rzetelne zapoznanie się z przesłankami i

racjami, jakimi kierował się Sąd II Instancji, uznając zarzuty apelacyjne za

nieuzasadnione”.

Podnosząc powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi odwoławczemu do ponownego

rozpoznania.

I KK 414/25

5

W odpowiedzi na kasację pełnomocnik oskarżycieli prywatnych wniosła o

pozostawienie kasacji bez rozpoznania, ewentualnie o oddalenie kasacji jako

oczywiście bezzasadnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja podlegała oddaleniu na posiedzeniu w trybie określonym w art. 535

§ 3 k.p.k. ze względu na jej oczywistą bezzasadność.

W pierwszej kolejności należy odnotować, że zgodnie z art. 523 § 2 k.p.k.

kasację na korzyść można wnieść jedynie w razie skazania oskarżonego za

przestępstwo lub przestępstwo skarbowe na karę pozbawienia wolności bez

warunkowego zawieszenia jej wykonania. Ograniczenia tego nie stosuje się jedynie

w przypadku wniesionej z powodu uchybień wymienionych w art. 439 k.p.k. oraz

wówczas, gdy kasację wnoszą podmioty szczególne określone w art. 521 k.p.k.

W przedmiotowej sprawie oskarżona została skazana na karę łączną

ograniczenia wolności, a kasacja wniesiona została na korzyść przez obrońcę

skazanej. W takim przypadku niedopuszczalne jest podnoszenie przez obrońcę w

kasacji jakichkolwiek innych niż określone w art. 439 § 1 k.p.k. naruszeń prawa i to

nawet, jeśli były one rażące i miały istotny wpływ na treść orzeczenia, pod rygorem

uznania kasacji za niedopuszczalną (zob. np. postanowienia SN: z dnia 26 marca

2025 r., sygn. akt II KK 84/25; z dnia 27 maja 2025 r., sygn. akt I KK 142/25).

Kasacja strony mogła zostać więc wywiedziona wyłącznie z powodu uchybień

wymienionych w art. 439 k.p.k. Spośród zarzutów podniesionych przez obrońcę

skazanej warunek powyższy spełniają wyłącznie zarzuty z punktów 1-3 petitum

kasacji i tylko one mogły podlegać merytorycznemu rozpoznaniu przez Sąd

Najwyższy.

Zarzuty te okazały się jednak całkowicie bezzasadne.

Zarzuty 1 i 3 należy rozpatrywać łącznie, bowiem sprowadzają się do próby

wykazania przez skarżącego, że w sprawie zachodziły przesłanki dla obrony

obligatoryjnej, a skazana nie miała obrońcy „tak w postępowaniu

pierwszoinstancyjnym, jak i w postępowaniu przed Sądem II instancji”, a ponadto

Sąd „zaniechał przeprowadzenia dowodu z dokumentacji medycznej” na

okoliczności uzasadniające przyznanie obrońcy z urzędu. W kasacji obrońca

skazanej podniósł, że skazana od 2014 r. leczyła się psychiatrycznie, a Sąd

I KK 414/25

6

dysponował dowodami uzasadniającymi skierowanie skazanej na badanie przez

biegłych lekarzy psychiatrów. Ponadto obrońca wskazał, że Sąd nie przeprowadził

dowodu z dokumentacji medycznej, z której miało wynikać, że w czasie popełnienia

przypisanych skazanej czynów również leczyła się psychiatrycznie.

Tymczasem nie każda wątpliwość dotycząca stanu psychicznego

oskarżonego skutkuje uruchomieniem instytucji obrony obligatoryjnej ze wszystkimi

konsekwencjami. Wątpliwość ta ma być „uzasadniona”, a zatem poparta takimi

okolicznościami natury faktycznej, które w odbiorze zewnętrznym przemawiają za

realną możliwością wystąpienia u oskarżonego zakłóceń w stanie zdrowia

psychicznego w chwili czynu lub w toku procesu karnego. Wątpliwości

„uzasadnione” muszą wynikać z obiektywnych przesłanek, mieć oparcie w ocenie

konkretnych ustalonych w danej sprawie okoliczności lub dowodów oraz zostać

powzięte przez uprawniony organ procesowy (zob. wyrok SN z dnia 8 grudnia 2021

r., sygn. akt IV KK 623/21).

Ustalenie, że w stosunku do oskarżonej zachodzą uzasadnione wątpliwości

co do jej poczytalności, powinna być dokonana przez organ procesowy w oparciu o

wszystkie ujawnione w toku postępowania okoliczności, zarówno z uwzględnieniem

przesłanek podmiotowych, jak również przedmiotowych. Podkreśla się przy tym, że

sam fakt leczenia psychiatrycznego nie musi przesądzać o wystąpieniu

uzasadnionej wątpliwości co do poczytalności, a tym samym nie przesądza o

potrzebie dopuszczenia dowodu z opinii biegłych psychiatrów. Fakt takiego leczenia

jest tylko jednym z czynników, które powinny być brane pod uwagę w omawianym

przedmiocie, bynajmniej jednak nie determinuje on automatycznie wniosku o tym,

że taka wątpliwość zaistniała (zob. np. postanowienie SN z dnia 19 listopada 2020

r., V KK 187/20).

Tymczasem w kasacji skarżący nie wykazał, by zachodziły jakiekolwiek

wątpliwości co do poczytalności skazanej z uwagi na jej wieloletnie leczenie

psychiatryczne, zawartą w aktach sprawy dokumentację medyczną oraz ustalenia

czynione w innych sprawach karnych. Wbrew tym twierdzeniom obrońcy do akt tej

sprawy nie została dołączona jakakolwiek dokumentacja medyczna wskazująca na

leczenie się oskarżonej u psychiatrów i to od 2014 r. Do rozpoznawanej sprawy

były dołączone akta Sądu Rejonowego Poznań-Stare Miasto w Poznaniu o sygn. III

I KK 414/25

7

K 72/19. W aktach tej sprawy znajdowała się faktycznie opinia sądowo-

psychiatryczna z 30 listopada 2018 r., jednak należy podkreślić, że V.S. w trakcie

badania nie przedłożyła żadnej dokumentacji medycznej, a biegli na podstawie

jednorazowego badania nie stwierdzili u oskarżonej choroby psychicznej ani

upośledzenia umysłowego, a jedynie zaburzenia adaptacyjne depresyjne. Zdaniem

biegłych nie zachodziły warunki z art. 31 § 1 i 2 k.k. Treść tej opinii skłoniła

wówczas Sąd w tamtej sprawie do wydania 27 lutego 2019 r. postanowienia w

trybie art. 79 § 4 k.p.k. i zwolnienia obrońcy z urzędu, gdyż stan jej zdrowia

pozwalał na jej udział w postępowaniu i prowadzenie obrony w sposób samodzielny

i rozsądny. Oczywiście ma rację obrońca twierdząc, że dane pozyskane z

Krajowego Rejestru Karnego wskazują na uprzednią karalność oskarżonej,

jednakże analiza wszystkich dołączonych odpisów wyroków nie wskazuje, aby w

którejś ze spraw został zastosowany art. 31 § 1 lub § 2 k.k.

Warto ponadto zauważyć, na co trafnie zwrócono uwagę w odpowiedzi na

kasację, że sama skazana w postępowaniu sądowym negowała potrzebę

konsultacji psychiatrycznej, nie zgłaszała faktu leczenia się u lekarza psychiatry, a

także nie wnosiła o przeprowadzenie dowodu z dokumentacji medycznej, a wynika

to nie tylko z jej wyjaśnień, ale także pism składanych do akt. Żaden z

przesłuchanych w sprawie świadków, w tym matka oskarżonej, nie wskazywali na

jakiekolwiek jej zaburzenia psychiczne i to, że leczyła się wcześniej u psychiatrów.

Jedynie oskarżycielka prywatna zauważyła, że oskarżona jest niestabilna

emocjonalnie i powinna być prowadzona przez psychologa.

Warto również odnotować, że wniosek skazanej o obrońcę z urzędu był

oparty o całkowicie inną podstawę – trudną sytuację materialną, a nie stan jej

zdrowia psychicznego. Analiza akt wskazuje, że brak w nich jest nie tylko

dokumentacji medycznej oskarżonej jak i jej wniosku o wyznaczenie obrońcy z

urzędu w związku z jej leczeniem psychiatrycznym, co jednoznacznie może

wskazywać, że obrońca pisząc kasację nie zapoznał się po prostu z materiałem

dowodowym wynikającym z akt sprawy.

Reasumując, w sprawie obiektywnie nie zachodziły takie okoliczności, które

uzasadniałyby podjęcie przez sąd wątpliwości co do poczytalności oskarżonej i

wyznaczenia obrońcy w związku z treścią art. 79 § 1 pkt 3 k.p.k.

I KK 414/25

8

Bezzasadny jest również zarzut zaistnienia bezwzględnej przyczyny

odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k. Skarżący wskazał w treści zarzutu, że

postępowanie karne przeciwko skazanej dotyczyło tego samego czynu, co do

którego wcześniej wszczęła postępowanie karne Prokuratura w P., co skutkowało

naruszeniem art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k. Rzecz jednak w tym, że postępowanie karne

wszczęte przez Prokuraturę Rejonową w P. toczyło się jedynie w sprawie (in rem), a

nie przeciwko skazanej (in personam). Tymczasem zawisłość sprawy powstaje z

momentem przekształcenia się postępowania in rem w postępowanie in personam,

tj. wówczas, gdy w postępowaniu pojawi się podejrzany w rozumieniu art. 71 § 1

k.p.k. (zob. m.in. S. Steinborn, w: S. Steinborn (red.), Kodeks postępowania

karnego. Komentarz do wybranych przepisów, Lex 2016, teza 30 do art. 17). W art.

17 § 1 pkt 7 k.p.k. wyraźnie mowa bowiem o „postępowaniu karnym co do tego

samego czynu tej samej osoby”. Aby zaś mówić o postępowaniu co do czynu

powiązanego z daną osobą, postępowanie musi znajdować się w fazie in

personam, co nie miało miejsca w niniejszej sprawie. Wskazać należy obrońcy, że

prokurator Prokuratury Rejonowej w P. postanowieniem z dnia 15 listopada 2024 r.

umorzył dochodzenie w sprawie kilku czynów, w tym objętych obecnie prywatnym

aktem oskarżenia, wobec stwierdzenia, że czyny te nie zawierają znamion czynu

ściganego z oskarżenia publicznego i brak jest interesu społecznego w objęciu ich

ściganiem z urzędu. W konsekwencji nie doszło do wystąpienia bezwzględnej

przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 636 § 1 k.p.k. w zw. z art. 636 § 3

k.p.k.

Mając powyższe na uwadze orzeczono jak na wstępie.

[WB]

[r.g.]

I KK 414/25

9