Przepadek 800 tys. zł wobec J.W. poza zarzutami apelacji. SN umorzył postępowanie w tej części

Wyrokiem Sądu Okręgowego w Jeleniej Górze z dnia 31 października 2022 r.,

sygn. III K 146/18, skazano miedzy innymi P.W. za to, że w okresie od grudnia 2015 r.

do dnia 5 listopada 2016 r. w B., woj. [...], wbrew przepisom ustawy, w krótkich

odstępach czasu w wykonaniu z góry powziętego zamiaru i w celu osiągnięcia

korzyści majątkowej, działając w warunkach zorganizowanej grupy przestępczej,

uczestniczył w obrocie substancją psychotropową w postaci metamfetaminy w ilości

nie mniejszej niż 3.116 gram, stanowiącej znaczną ilość, którą nabywał lub uzyskiwał

od innych osób w celu dalszej odsprzedaży w ramach współpracy z S.R., z czego

uzyskał kwotę nie mniejszą niż 311.500 zł, a ponadto wprowadzał do obrotu lub

uczestniczył w obrocie substancją psychotropową w postaci metamfetaminy w

znacznej ilości 5 kg, którą przekazywał za pośrednictwem A. lub osobiście w celu

odsprzedaży: J.S., G.P., W.P., A.W., Ł.Ż., P.B. i innym nieustalonym osobom, a także

którą nabywał w 2017 r. od V. H. w ilości 3 kilogramów o wartości 420.000 zł, od R.W.

w ilości 300 gram o wartości 42.000 zł, od D.D. i G.B. w ilości 1.300 gram o wartości

84.500 zł, czyniąc sobie z popełnienia przestępstwa stałe źródło dochodu, tj. o czyn

z art. 56 ust. 3 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii w zw. z art. 12 k.k. w zw. z art.

65 § 1 k.k., zaś J.W. za to, że w okresie od grudnia 2015 r. do lutego 2018 r. w B.,

woj. [...], wbrew przepisom ustawy, w krótkich odstępach czasu w wykonaniu z góry

powziętego zamiaru i w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, działając w warunkach

zorganizowanej grupy przestępczej, uczestniczyła w obrocie substancją

psychotropową w postaci metamfetaminy w ilości nie mniejszej niż 3.116 gram,

stanowiącej znaczną ilość, którą nabywała lub uzyskiwała od innych osób w celu

dalszej odsprzedaży w ramach współpracy z S.R., z czego uzyskała kwotę nie

mniejszą niż 311.500 zł, a ponadto uczestniczyła w obrocie substancją

I KK 454/24

3

psychotropową w postaci metamfetaminy w znacznej ilości 5 kg, którą przekazywała

za pośrednictwem A.K. lub osobiście w celu dalszej odsprzedaży: J.S., G.P., W.P.,

A.W., Ł.Ż., S.S., R.O., K.R., P. B., W.P. i innym nieustalonym osobom, a także którą

nabywała w 2017 r. od V.H. w ilości 3 kilogramów o wartości 420.000 zł oraz od D.D.

i G.B. w ilości 1.300 gram o wartości 84.500 zł, czyniąc sobie z popełnienia

przestępstwa stałe źródło dochodu, tj. o czyn z art. 56 ust. 3 ustawy o

przeciwdziałaniu narkomanii w zw. z art. 12 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k.,

Wyrok w powyższej w części, dotyczącej orzeczenia o karze, zaskarżył

prokurator, który zarzucił w apelacji (w odniesieniu do oskarżonego P.W.) między

innymi niesłuszne zaniechanie orzeczenia za powyższy czyn przepadku

równowartości korzyści z przestępstwa w kwocie 800.000 zł, stosownie do art. 45 §

1 k.k., a w odniesieniu do oskarżonej J.W. rażącą niewspółmierność kary

wymierzonej za czyn z pkt XXX części wstępnej wyroku, a więc z art. 18 § 1 k.k. w

zw. z art. 280 § 1 k.k., poprzez niesłuszne zaniechanie zastosowania środka

kompensacyjnego, tj. nałożenia obowiązku naprawienia szkody, stosownie do art. 46

§ 1 k.k.

W konsekwencji skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku między

innymi poprzez zastosowanie przepadku równowartości korzyści z przestępstwa z

pkt II (art. 56 ust. 3 ustawy o przeciwdziałaniu narkomani) w kwocie 800.000 zł;

zmianę zaskarżonego wyroku poprzez wymierzenie oskarżonej J.W. kary za czyn z

pkt XXX części wstępnej wyroku z uwzględnieniem nałożenia na podstawie art. 46 §

1 k.k. obowiązku naprawienia szkody w kwocie 28.000 zł.

Sąd Apelacyjny we Wrocławiu wyrokiem z 31 stycznia 2024 r., sygn. II Aka

145/23, zmienił w pkt II zaskarżony wyrok w tej części, orzekając na podstawie art.

45 § 1 k.k., wobec oskarżonych P.W. i J.W. w związku z przypisaniem im czynu z pkt

II (art. 56 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii) przepadek w częściach równych

800.000 zł jako równowartości korzyści majątkowej uzyskanej w związku z

popełnieniem przypisanych im czynów.

W pisemnych motywach tego wyroku Sąd Apelacyjny we Wrocławiu dostrzegł

popełniony błąd w wyrokowaniu. Wskazał, że „bezrefleksyjnie” założył, iż skoro oboje

oskarżeni popełnili wspólnie niemalże identyczne przestępstwo (różni się jedynie

czasem popełnienia), to oboje winni zostać obciążeni środkiem karnym w postaci

I KK 454/24

4

przepadku równowartości uzyskanej korzyści majątkowej. Ma to miejsce zgodnie z

zasadą, że w odniesieniu do współsprawców z racji ich udziału we wspólnym czynie

należy orzekać przepadek w częściach odpowiadającym ich udziałowi, a gdyby

ustalenie tego było utrudnione lub niemożliwe, zasadne staje się orzekanie

przepadku korzyści lub jej równowartości w częściach równych. Tymczasem

oskarżyciel, mimo zaskarżenia wyroku na niekorzyść oskarżonej J.W. oraz

określenia zakresu jego skargi na część orzeczenia o karze, nie sformułował zarzutu

naruszenia normy art. 45 § 1 k.k. wobec oskarżonej. Tym samym Sąd Apelacyjny we

Wrocławiu, orzekając przedmiotowy środek karny wobec J.W., wyszedł poza granice

zaskarżenia.

Kwestia opisana wyżej stała się przedmiotem kasacji wniesionych przez

prokuratora oraz obrońcę skazanej J.W. od wyroku Sądu Apelacyjnego we

Wrocławiu.

Prokurator zarzucił rażące naruszenie prawa (art. 433 § 1, 434 § 1 pkt 2, 439

§ 1 pkt 8 k.p.k.) poprzez orzeczenie na niekorzyść oskarżonej J.W. przepadku w

częściach równych z P.W. kwoty 800.000 złotych, jako równowartości korzyści

majątkowej w sytuacji, gdy nie sformułowano w tym zakresie zarzutu apelacji w

stosunku do J. ., a tym samym okoliczność ta była już rozstrzygnięta wyrokiem Sądu

Okręgowego w Jeleniej Górze w sprawie III K 146/18. W konsekwencji skarżący

wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku we wskazanej części i umorzenie

postępowania w tym zakresie.

Obrońca skazanej zarzucił z kolei w kasacji rażące naruszenie prawa, tj.

bezwzględną przyczynę odwoławczą, wskazaną w treści art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k. w

zw. z art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k., a także naruszenie art. 434 § 1 pkt 1, 2 i 3 k.p.k. w zw.

z art. 433 § 1 k.p.k. Polegało ono na orzeczeniu na niekorzyść oskarżonej J.W.

przepadku w częściach równych z P.W. kwoty w wysokości 800.000 zł jako

równowartości korzyści majątkowej w sytuacji, gdy oskarżyciel publiczny w apelacji

od wyroku Sądu Okręgowego w Jeleniej Górze nie sformułował zarzutu apelacyjnego

w tymże przedmiocie na niekorzyść oskarżonej J.W. Tym samym wyrok Sądu

Okręgowego w tym zakresie był już prawomocny, zaś Sąd Apelacyjny przy braku

skargi oskarżyciela publicznego sformułowanej na niekorzyść oskarżonej, wydał

wyrok na jej niekorzyść - wbrew zakazowi reformationis in peius. Obrońca wniósł o

I KK 454/24

5

uchylenie zaskarżonego wyroku we wskazanej części i umorzenie postępowania w

tymże zakresie.

Prokurator w pisemnej odpowiedzi na kasację obrońcy podzielił zasadność

tego stanowiska.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Wniesione kasacje były zasadne. Niewątpliwie w zakresie części

rozstrzygnięcia zawartego w pkt II zaskarżonego wyroku Sądu Apelacyjnego we

Wrocławiu doszło do rażącej obrazy art. 433 § 1 k.p.k. Z przepisu tego wynika, że w

wypadku zaskarżenia wyroku przez oskarżyciela publicznego granice kontroli

instancyjnej są wyznaczane przez zarzuty odwoławcze, gdyż na tym podmiocie

spoczywa ustawowy obowiązek ich wskazania. Zatem sąd ad quem orzekając na

niekorzyść skazanej był związany owymi zarzutami. Skoro zaś prokurator nie

zaskarżył orzeczenia o karze za czyn z pkt V części wstępnej wyroku w zakresie

braku orzeczenia wobec skazanej przepadku równowartości korzyści pochodzącej

z przestępstwa zakwalifikowanego z art. 56 ust. 3 ustawy o przeciwdziałaniu

narkomanii, sąd odwoławczy nie mógł dokonać w tym zakresie korekty na

niekorzyść. Nie wyłącza tego zakazu uwaga, że skazani J.W. i P.W. popełnili wspólnie

niemalże identyczne przestępstwo i winna zostać przy orzekaniu przedmiotowego

środka karnego zastosowana zasada zdefiniowana w uchwale Sądu Najwyższego I

KZP 16/11, ani też to, że wobec skazanego środek ten orzeczono adekwatnie do

podniesionego w apelacji zarzutu. Skoro zagadnienie to nie stanowiło przedmiotu

zarzutu w środku odwoławczym dotyczącym skazanej, co znajdowało – jak wynika z

kasacji oskarżyciela swoje uzasadnienie - sąd był obowiązany orzekać jedynie w

zakreślonych apelacyjnie granicach. W konsekwencji niezachowania tych

ograniczeń przez Sąd Apelacyjny we Wrocławiu w postępowaniu odwoławczym

doszło do naruszenia zakazu reformationis in peius, co z kolei implikowało

wystąpienie bezwzględnej przyczyny odwoławczej (art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k.). Do

orzeczenia wobec skazanej J.W. przepadku równowartości korzyści majątkowej

uzyskanej w związku z popełnieniem czynu z pkt V części wstępnej wyroku doszło

I KK 454/24

6

bowiem w sytuacji, w której ten fragment rozstrzygnięcia - wobec braku jego

zaskarżenia – posiadał już przymiot prawomocności.

Z tego powodu konieczne stało się uchylenie zaskarżonego rozstrzygnięcia w

części dotyczącej J.W. i umorzenie postępowania w tym zakresie. W konsekwencji

kosztami sądowymi postępowania kasacyjnego obciążony został Skarb Państwa i

jednocześnie zarządzono zwrot J.W. uiszczonej opłaty od kasacji.

Stanisław Stankiewicz Igor Zgoliński Ryszard Witkowski

[WB]

[r.g.]