SN uchylił obowiązek zapłaty 285 tys. zł dla R. S., bo tę szkodę zasądzono już w sprawie cywilnej

Sąd Okręgowy w Poznaniu wyrokiem z dnia 7 lutego 2022 r. (sygn. akt III K

297/20) uznał R. S. za winnego tego, że w dniu 17 września 2018 r. w P. pomógł

dwóm ustalonym osobom w celu osiągnięcia korzyści majątkowej oraz w

doprowadzeniu do niekorzystnego rozporządzenia mieniem spółki M. sp. z o.o. w ten

sposób, że zawarł w imieniu spółki B. sp. z o.o. umowę leasingu operacyjnego nr [...]

dotyczącą koparki gąsienicowej C. o wartości 485.850 zł, co zakwalifikowano jako

występek z art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k. Za czyn

ten Sąd wymierzył oskarżonemu karę 1 roku pozbawienia wolności z warunkowym

zawieszeniem jej wykonania na okres 3 lat próby, oddał go w tym czasie pod dozór

kuratora oraz wymierzył karę grzywny w wysokości 100 stawek dziennych po 20 zł

każda. Ponadto, na podstawie art. 46 § 1 k.k., Sąd orzekł wobec R. S. obowiązek

naprawienia szkody poprzez zapłatę na rzecz M. sp. z o.o. kwoty 285.681,72 zł.

Sąd Apelacyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 18 października 2022 r. (sygn.

akt II AKa 91/22) utrzymał zaskarżone orzeczenie w mocy.

Kasację od prawomocnego wyroku Sądu odwoławczego wniósł Rzecznik

Praw Obywatelskich, zaskarżając go na korzyść R. S. w zakresie, w jakim utrzymano

w mocy orzeczenie o obowiązku naprawienia szkody. Skarżący, powołując się na

przepisy art. 523 § 1 k.p.k. oraz art. 433 § 1 k.p.k. w zw. z art. 440 k.p.k., zarzucił

wyrokowi rażące i mające istotny wpływ na jego treść naruszenie przepisów prawa

procesowego, to jest art. 433 § 1 k.p.k. i art. 440 k.p.k., polegające na zaniechaniu

rozpoznania apelacji obrońcy oskarżonego poza granicami stawianych w niej

zarzutów i w konsekwencji utrzymaniu w mocy rażąco niesprawiedliwego

rozstrzygnięcia Sądu Okręgowego w Poznaniu w zakresie dotyczącym nałożenia na

oskarżonego obowiązku naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem, mimo iż

zapadło ono z rażącą, mającą wpływ na treść orzeczenia obrazą przepisu art. 415 §

1 zdanie 2 k.p.k.. Według Rzecznika naruszenie to polegało na orzeczeniu wobec

oskarżonego obowiązku naprawienia szkody w całości w sytuacji, gdy w dacie

wyrokowania roszczenie pokrzywdzonego podmiotu było już prawomocnie

rozstrzygnięte wyrokiem Sądu Okręgowego w Olsztynie z dnia 30 października 2020

I KK 69/26

3

r. (sygn. akt I C 537/20), co wyłączało możliwość nałożenia tego obowiązku w

postępowaniu karnym z uwagi na zakaz rozstrzygania w różnych postępowaniach o

tej samej szkodzie i kumulowania tytułów egzekucyjnych. W konkluzji skarżący

wniósł o uchylenie wyroków Sądów obu instancji w zaskarżonej części dotyczącej

środka kompensacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja Rzecznika Praw Obywatelskich jest oczywiście zasadna, co pozwala

na jej rozpoznanie w trybie przewidzianym w art. 535 § 5 k.p.k.

Sąd Najwyższy w pełni podziela argumentację przedstawioną w skardze

kasacyjnej, uznając ją za własną. Istota problemu sprowadza się do naruszenia tzw.

klauzuli antykumulacyjnej zawartej w art. 415 § 1 zdanie drugie k.p.k. Przepis ten

statuuje jednoznaczny zakaz orzekania obowiązku naprawienia szkody, jeżeli

roszczenie wynikające z popełnienia przestępstwa jest przedmiotem innego

postępowania albo o roszczeniu tym prawomocnie orzeczono. Ratio legis tego

rozwiązania jest ochrona oskarżonego przed funkcjonowaniem w obrocie prawnym

kilku tytułów egzekucyjnych dotyczących tego samego roszczenia, co prowadziłoby

do nieuzasadnionego uprzywilejowania wierzyciela i rażącej niesprawiedliwości

wobec dłużnika. W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że roszczenie spółki M.

sp. z o.o. wynikające z umowy leasingu nr [...] było przedmiotem prawomocnego

rozstrzygnięcia w procesie cywilnym. Sąd Okręgowy w Olsztynie wyrokiem z dnia 30

października 2020 r. (sygn. akt I C 537/20) utrzymał w mocy nakaz zapłaty z dnia 20

września 2019 r. (sygn. akt III Nc 381/19), nakazujący R. S. zapłatę kwoty 291.899,40

zł z odsetkami.

Analiza dokumentacji z akt spraw cywilnych, o których dopuszczenie w

charakterze dowodu wnosił Rzecznik, potwierdza pełną tożsamość przedmiotową i

podmiotową roszczenia zasądzonego w procesie cywilnym z tym, które stało się

podstawą orzeczenia środka kompensacyjnego w procesie karnym. Oba

rozstrzygnięcia dotyczą tej samej szkody powstałej w wyniku niewywiązania się z

umowy leasingu nr [...], a kwoty roszczeń wykazują ścisły związek rachunkowy,

wynikający z rozliczenia wartości przedmiotu leasingu i dokonanych wpłat. Choć Sąd

Okręgowy w Poznaniu podejmował próby ustalenia, czy pokrzywdzona spółka

zainicjowała postępowanie cywilne, został wprowadzony w błąd informacją z Banku

I KK 69/26

4

[...], jakoby takie postępowanie się nie toczyło. Błąd ten, powielony przez brak

należytej weryfikacji ze strony orzekających Sądów, doprowadził do wydania wyroku

obarczonych rażącym naruszeniem przepisów.

Zaniechanie przez Sąd Apelacyjny dostrzeżenia tego uchybienia przy

rozpoznawaniu apelacji stanowiło naruszenie art. 433 § 1 k.p.k. w zw. z art. 440

k.p.k. Obowiązkiem Sądu odwoławczego jest bowiem kontrola zaskarżonego

orzeczenia nie tylko w granicach zarzutów, ale także pod kątem wystąpienia rażącej

niesprawiedliwości wyroku. Utrzymanie w mocy orzeczenia, które kreuje drugi tytuł

egzekucyjny w odniesieniu do tej samej szkody, wprost uderza w fundamenty

rzetelnego procesu i pewności obrotu prawnego. Skoro orzeczenie o obowiązku

naprawienia szkody zapadło z ewidentnym naruszeniem zakazu z art. 415 § 1 zdanie

drugie k.p.k., nie mogło zostać utrzymane w mocy.

Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy uchylił wyroki Sądów obu

instancji w zaskarżonym zakresie, eliminując z obrotu wadliwe rozstrzygnięcie o

środku kompensacyjnym, co czyni zadość wymogom sprawiedliwości i usuwa stan

naruszenia prawa.

[J.J.]

[r.g.]

Barbara Skoczkowska Zbigniew Puszkarski Włodzimierz Wróbel