Sąd Najwyższy nie przekazał innemu sądowi zażalenia pokrzywdzonego na odmowę śledztwa

Wojskowy Sąd Okręgowy w Poznaniu wystąpił do Sądu Najwyższego z

wnioskiem w trybie art. 37 k.p.k., o przekazanie sprawy dotyczącej rozpoznania

zażalenia pokrzywdzonego ppłk W.C. na postanowienie prokuratora Prokuratury

Okręgowej w Warszawie z dnia 18 kwietnia 2025 r. o odmowie wszczęcia śledztwa

(sygn. […]) innemu równorzędnemu sądowi z uwagi na dobro wymiaru

sprawiedliwości.

We wniosku podniesiono, że z ustnych wypowiedzi skarżącego składanych

do protokołu i z kierowanych przez niego pism wynika, iż żaden z sędziów

I KO 54/26

2

wyznaczanych kolejno do rozpoznania niniejszej sprawy w Wojskowym Sądzie

Okręgowym w Poznaniu, z uwagi na łączące ich z nim i sędzią X.Y., którego

dotyczy zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa, relacje osobiste, nie mógłby

zachować obiektywizmu przy rozpoznawaniu niniejszej sprawy. Nie bez znaczenia

pozostaje fakt, iż kolejno wyznaczani sędziowie występowali z żądaniami o

wyłączenie ich od rozpoznawania sprawy, z uwagi na podnoszone relacje osobiste i

zawodowe łączące ich bądź z X.Y., jak i ze skarżącym. Żądania wyłączenia były

akceptowane do momentu rozpoznania takiego żądania sformułowanego przez

sędziego płk. X.Y..1 Wskazano również, że w toku rozpoznania sprawy w ostatnim

z wyznaczonych składów skarżący ponownie podniósł okoliczności, które jego

zdaniem miałyby uniemożliwiać rozpoznanie sprawy przez sąd w składzie z

wymienionym sędzią. Jego własne, kolejne żądania o wyłączenie sędziego X.Y..1,

jak i kolejne własne żądanie tego sędziego sformułowane na podstawie nowych

wypowiedzi skarżącego, nie zostały jednak uwzględnione. W konsekwencji

okoliczności te nie doprowadziły do wyłączenia wskazanego sędziego. Pomimo

tego, w ocenie sądu wnioskującego, skarżący nadal w sposób wyraźny wyraża

stanowisko, iż nie akceptuje tego, by jego środek zaskarżenia był rozpatrywany, nie

tylko przez wymienionego sędziego — płk. X.Y..1, jak również przez innych

sędziów orzekających w Wojskowym Sądzie Okręgowym w Poznaniu, z uwagi na

łączące ich relacje z nim samym oraz z X.Y. Powyższe uzasadnia, w ocenie sądu

wnioskującego, skorzystanie z instytucji art. 37 k.p.k.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wniosek jest niezasadny.

Wskazać należy, że skorzystanie z art. 37 k.p.k., może mieć miejsce

wyjątkowo, w sytuacji powstania nadzwyczajnych względów związanych z potrzebą

ochrony dobra wymiaru sprawiedliwości, do których należą okoliczności, które w

realiach konkretnej sprawy, po pierwsze mogą wywoływać w odbiorze opinii

publicznej wątpliwości co do możliwości bezstronnego i obiektywnego rozpoznania

sprawy, po drugie rzutować na swobodę orzekania.

W licznym orzecznictwie podnosi się jednocześnie, że zbyt szerokie

stosowanie tej instytucji nie powinno mieć miejsca nie tylko z uwagi na ratio legis

tego przepisu, ale także efekt potencjalnego osłabienia zaufania do wymiaru

I KO 54/26

3

sprawiedliwości, skoro regułą jest, iż każda co do zasady sprawa powinna być

rozpoznana przez sąd właściwy nie tylko rzeczowo, ale i miejscowo. Przełamanie

tej reguły w trybie art. 37 k.p.k. może nastąpić włącznie w szczególnych sytuacjach,

których wykazanie spoczywa na wnioskującym sądzie; obowiązkiem sądu jest więc

przedstawienie przekonujących argumentów świadczących o tym, że w konkretnym

przypadku rozstrzygnięcie sprawy przez sąd właściwy zagraża tak istotnej wartości,

jaką jest dobro wymiaru sprawiedliwości.

Wniosek Wojskowego Sądu Okręgowego w Poznaniu, a także podniesione

w nim argumenty o tym, że przedmiotowe postępowanie, z uwagi na relacje

osobiste i zawodowe łączące skarżącego i sędziego X.Y. z orzekającymi w tym

sądzie sędziami, mogłyby wpłynąć na zachowanie obiektywizmu przy rozpoznaniu

niniejszej sprawy, w kontekście przesłanek z art. 37 k.p.k., należy uznać za

bezpodstawny. Argumenty te nie przekonują w wystarczający sposób, by uznać, że

rzeczywiście w niniejszej sprawie wystąpiły nadzwyczajne okoliczności

uzasadniające przełamanie wspomnianej zasady rozpoznania sprawy przez sąd

właściwy miejscowo. Nie można zgodzić się ze stanowiskiem, iż służbowa,

zawodowa znajomość – jak podniesiono we wniosku – jest okolicznością, która w

tej sprawie może realnie podważać autorytet i zaufanie do wymiaru

sprawiedliwości. W orzecznictwie jednoznaczne i trwałe jest stanowisko, że

pozostawanie w relacjach zawodowych, w tym przede wszystkim procesowych, w

żadnym razie nie może samo przez się być powodem zastosowania art. 37 k.p.k.

(postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 lutego 2025 r., sygn. akt I KO 8/25).

Podobnie rzecz się ma z osobistymi relacjami łączącymi sędziów. Jak wskazano w

postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 11 kwietnia 2025 r., sygn. akt I KO 28/25,

przyjęcie, że wystarczającym powodem do wyłączenia sędziego jest fakt

utrzymywania kontaktów towarzyskich z innymi sędziami chociażby podczas

szkoleń i związanych z nimi spotkań towarzyskich, doprowadziłoby w istocie do

paraliżu wymiaru sprawiedliwości. Odnotować przy tym należy, że podstawy

wyłączenia sędziego rozważane są w trybie art. 40 lub 41 k.p.k., a nie według

regulacji z art. 37 k.p.k. Przesłanki stosowania obu tych instytucji są rozłączne, zaś

treść wniosku Sądu Okręgowego w Poznaniu nawiązuje w zdecydowanie większym

stopniu do regulacji z art. 41 § 1 k.p.k., aniżeli do art. 37 k.p.k. Oczywiste jest

I KO 54/26

4

natomiast, że sam brak akceptacji strony co do rozpoznania sprawy przez

określonych sędziów lub sąd nie może wskazywać na konieczność zastosowania

instytucji z art. 37 k.p.k.

Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.

[WB]

[a.ł]