Skazany nie doczeka rozpoznania wniosku o wznowienie kasacji oddalonej przez SN

Pismem z 4 maja 2026 r. skazany T. P. wniósł o wznowienie postępowania

kasacyjnego, zakończonego postanowieniem Sądu Najwyższego z 20 września

2017 r. wydanym w sprawie o sygn. V KK 208/17, którym oddalono kasację obrońcy

jako oczywiście bezzasadną. W treści wniosku skazany wskazał, że wpadł

I KO 65/26

2

w pułapkę prawną w wyniku wprowadzenia do porządku prawnego przepisu art. 523

§ 1a k.p.k., pozwalającego Prokuratorowi Generalnemu w sprawach o zbrodnię

wnieść kasację w oparciu wyłącznie o zarzut niewspółmierności kary. Zdaniem

autora wniosku, powyższa zmiana normatywna doprowadziła do naruszenia jego

praw konstytucyjnych. Wskazany przepis umożliwił bowiem Prokuratorowi

Generalnemu zaskarżenie na niekorzyść wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu

z 21 kwietnia 2016 r., sygn. II AKa 85/16, na mocy którego złagodzono skazanemu

karę z 25 lat pozbawienia wolności do lat 15. W konsekwencji rozpoznania kasacji

wniesionej na podstawie art. 523 § 1a k.p.k. doszło do uchylenia tego orzeczenia i

przekazania sprawy do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. Po

powtórnym przeprowadzeniu postępowania apelacyjnego Sąd Apelacyjny we

Wrocławiu wyrokiem z 16 grudnia 2016 r., w sprawie o sygn. II AKa 325/16 utrzymał

zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego w Legnicy w mocy – w tym w zakresie

orzeczonej kary 25 lat pozbawienia wolności. Zdaniem wnioskodawcy, w

postępowaniu kasacyjnym Sąd Najwyższy nie pochylił się nad powyższym

problemem. W wyniku jego wieloletnich działań powstały opinie prawne, które winny

zostać uwzględnione w charakterze nowego dowodu uzasadniającego wznowienie

postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W niniejszym postępowaniu ocenie podlegał wniosek skazanego o

wznowienie postępowania kasacyjnego zakończonego prawomocnym

postanowieniem Sądu Najwyższego o oddaleniu kasacji obrońcy jako oczywiście

bezzasadnej. Skazany T. P. odrębnie bowiem domagał się wznowienia

postępowania głównego, zakończonego wyrokiem Sądu Apelacyjnego we

Wrocławiu z 16 grudnia 2016 r., sygn. II AKa 325/16, choć pisma inicjujące obie

sprawy oparte zostały na bliźniaczej argumentacji. W tym zaś zakresie dostrzec

trzeba, że postanowieniem z 28 maja 2026 r., sygn. I KO 36/26, Sąd Najwyższy

odmówił przyjęcia wniosku o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem

Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z 16 grudnia 2016 r., sygn. II AKa 325/16, wobec

jego oczywistej bezzasadności.

I KO 65/26

3

Obecnie oceniany wniosek skazanego o wznowienie postępowania

kasacyjnego jest z kolei niedopuszczalny z mocy ustawy, a przez to musiał zostać

pozostawiony bez rozpoznania.

Na gruncie analizowanego zagadnienia wskazać należy, że od lat w

orzecznictwie i doktrynie dominuje pogląd, że – w świetle stanowczego brzmienia art.

542 § 3 k.p.k. w zw. z art. 540 § 1 k.p.k. w zw. z art. 544 § 1 i 2 k.p.k. –

niedopuszczalne jest wznowienie z urzędu postępowania kasacyjnego

zakończonego postanowieniem o oddaleniu kasacji. Dostrzec na tym tle należy, że

w uchwale z 9 października 2000 r. (sygn. akt I KZP 37/00), Sąd Najwyższy

orzekający w składzie całej Izby Karnej, udzielając odpowiedzi na pytanie prawne na

gruncie stanu prawnego ukształtowanego nowelą z 20 lipca 2000 r. (Dz. U. nr 62,

poz. 717), a dotyczące tego, czy oddalenie kasacji, wniesionej od prawomocnego

wyroku, powinno następować w formie postanowienia, czy też w formie wyroku,

wskazał m. in., że zakres rozstrzygania w postępowaniu kasacyjnym został przez

ustawodawcę ograniczony wyłącznie do kwestii badania podstaw określonych w art.

523 k.p.k. Z istoty postępowania kasacyjnego wynika, że nie jest ono postępowaniem

zmierzającym do rozstrzygnięcia „o zasadności oskarżenia wniesionego w sprawie

karnej” w rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPCz, lecz postępowaniem zmierzającym do

zbadania zasadności skargi kasacyjnej, wniesionej już po prawomocnym ukończeniu

postępowania. Powyższy pogląd konsekwentnie podtrzymywany był w późniejszym

orzecznictwie. W postanowieniu SN z 12 kwietnia 2001 r. (sygn. III KO 53/99)

stwierdzono, iż oddalając kasację Sąd Najwyższy orzeka jedynie o niezasadności

skargi kasacyjnej i w żadnym wypadku nie wkracza w sferę, w której zaskarżony

kasacją wyrok korzysta z powagi rzeczy osądzonej. W takiej sytuacji to właśnie ten

wyrok jest „orzeczeniem kończącym postępowanie karne”. Takim orzeczeniem, a

więc kończącym postępowanie karne, o czym mowa w art. 544 § 1 i 2 k.p.k., nie jest

natomiast orzeczenie Sądu Najwyższego, wydane w wyniku rozpoznania kasacji,

którym kasację tę oddalono. Analogiczne stanowisko przyjął Sąd Najwyższy

w postanowieniu z 20 maja 2010 r. (sygn. V KO 47/10), gdzie zaznaczono, że w

świetle art. 540 k.p.k. wznowienie dotyczy „postępowania sądowego zakończonego

prawomocnym orzeczeniem", a zatem wszelkie podstawy wznowieniowe, w tym

nawet określone w art. 542 § 3 k.p.k. (wznowienie z urzędu), dotyczą tylko takiego

postępowania. Tym samym podkreślono, że nie jest możliwe wznowienie, zarówno

na wniosek strony, jak i z urzędu, samego postępowania o wznowienie,

I KO 65/26

4

zakończonego uprzednio prawomocnym orzeczeniem sądu o oddaleniu wniosku

strony lub o braku podstaw do wznowienia ex officio. Inne rozumienie tej konstrukcji

prowadzić by musiało w konsekwencji do przyjęcia, że możliwe jest również

wznowienie postępowania kasacyjnego, zakończonego oddaleniem kasacji, gdyż

kończy je przecież prawomocne orzeczenie sądu, i to w sytuacji, gdy

niedopuszczalna jest już sama kasacja od orzeczenia zapadłego

w wyniku uprzedniego rozpoznania kasacji (art. 539 k.p.k.).

W postanowieniu z 13 kwietnia 2016 r. (sygn. III KO 130/15), Sąd Najwyższy,

odwołując się do szeregu wcześniejszych judykatów, wskazał natomiast, iż jest

oczywiste, że postępowanie kasacyjne zakończone postanowieniem Sądu

Najwyższego oddalającym kasację w ogóle nie podlega procedurze wznowieniowej.

Ugruntowane od lat stanowisko Sądu Najwyższego w tym zakresie jest

jednoznaczne. Odsyłając wnioskodawcę do licznych, szczegółowo uzasadnianych

judykatów, w tym miejscu należy jedynie podkreślić, że wznowienie, określone

przepisem art. 540 § 1 k.p.k. oraz w art. 542 § 3 k.p.k., następuje w odniesieniu do

postępowania zakończonego prawomocnym orzeczeniem. Do tej kategorii orzeczeń

należą tylko orzeczenia Sądu Najwyższego rozstrzygające merytorycznie o

przedmiocie procesu, a więc np. orzekające (po uchyleniu zaskarżonego orzeczenia)

o umorzeniu postępowania czy uniewinnieniu (art. 537 § 2 k.p.k.). Nie należy do niej

natomiast postanowienie Sądu Najwyższego oddalające kasację, jako że

postanowienie to – rozstrzygające jedynie o niezasadności skargi kasacyjnej

(niestwierdzeniu uchybień podlegających badaniu z urzędu na podstawie art. 536

k.p.k.) – nie narusza prawomocności orzeczenia, które tą kasacją zostało zaskarżone

i które zakończyło postępowanie. W takim razie, w świetle art. 544 § 2 k.p.k. oraz

przepisów wymienionych powyżej nie ulega wątpliwości, że postępowanie o

wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem Sądu Najwyższego

oddalającym kasację jest niedopuszczalne z mocy ustawy. Warto zauważyć, że

tożsamy pogląd dominuje również w literaturze (zob. T. Grzegorczyk [w:] Kodeks

postępowania karnego. Komentarz, wyd. III, Kraków 2003; D. Świecki [w:] B.

Augustyniak, K. Z. Eichstaedt, M. Kurowski, D. Świecki, Kodeks postępowania

karnego. Komentarz, Warszawa 2013; J. Matras [w:] Kodeks postępowania karnego.

Komentarz, wyd. II, red. K. Dudka, Warszawa 2020; D. Świecki [w:] B. Augustyniak,

K. Eichstaedt, M. Kurowski, D. Świecki, Kodeks postępowania karnego. Tom II.

Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2020).

I KO 65/26

5

Nadto, za trafnością przywołanego wyżej stanowiska opowiedział się również

Sąd Najwyższy w postanowieniu z 23 marca 2023 r., sygn. I KZP 17/22. W

orzeczeniu tym, rozważając kwestię zasadności odstąpienia od zaprezentowanego

wyżej paradygmatu interpretacyjnego (i w konsekwencji dopuszczenia możliwości

wznowienia z urzędu postępowania kasacyjnego zakończonego postanowieniem o

oddaleniu kasacji), w związku z eksponowanymi przez sąd pytający względami

dotyczącymi kryzysu konstytucyjnego związanego z ukształtowaniem Krajowej Rady

Sądownictwa w oparciu o przepisy ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r., wskazano m. in.,

że: „nie budzi oczywiście wątpliwości okoliczność, że sygnalizowane kwestie

dotyczące kryzysu konstytucyjnego są niezwykle ważkie. Zdaniem Sądu

Najwyższego w składzie poszerzonym wymagają one jednak stosownej interwencji

ustawodawcy, a nie dostosowywania wykładni przepisów do tej szczególnej sytuacji

poprzez odejście od utrwalonych od wielu lat, tak w orzecznictwie, jak i w literaturze

poglądów prezentowanych na omawianym gruncie. Stabilna wykładnia prawa

stanowi przecież istotną wartość (…). Powyższe rozważania w ocenie Sądu

Najwyższego w składzie poszerzonym implikują stwierdzenie, że skoro

postanowienie Sądu Najwyższego o oddaleniu kasacji nie jest prawomocnym

orzeczeniem kończącym postępowanie sądowe w rozumieniu art. 540 § 1 k.p.k. to

nie wchodzi w grę możliwość wznowienia z urzędu w trybie art. 542 § 3 k.p.k. wobec

ujawnienia się jednego z uchybień wymienionych w art. 439 § 1 k.p.k. postępowania

kasacyjnego zakończonego wydaniem wskazanego postanowienia. Ujawnienie

uchybienia z kręgu art. 439 § 1 k.p.k. w postępowaniu kasacyjnym

w związku z oddaleniem kasacji nie rzutuje w żadnym razie na konieczność

wznowienia postępowania sądowego zakończonego prawomocnym orzeczeniem, a

więc prawomocnie rozstrzygającego o odpowiedzialności karnej oskarżonego”.

Reasumując zaprezentowane powyżej rozważania, brak jest podstaw do

odstępowania od przedstawionej wyżej, utrwalonej linii interpretacyjnej. W

konsekwencji wniosek skazanego o wznowienie postępowania kasacyjnego należało

pozostawić bez rozpoznania jako niedopuszczalny z mocy ustawy, i to niezależnie

od argumentacji zawartej w piśmie mającym inicjować postępowanie wznowieniowe.

Nie było zatem także podstaw do wzywania skazanego do uzupełnienia braku

formalnego poprzez sporządzenie i podpisanie wniosku przez adwokata lub radcę

prawnego i wniesienie stosownej opłaty, albowiem T. P. domagał się wznowienia

postępowania z istoty niepodlegającego wznowieniu.

I KO 65/26

6

Z uwagi na sytuację materialną i osobistą skazanego, kierując się treścią 624

§ 1 k.p.k. w zw. z art. 639 k.p.k., Sąd Najwyższy zwolnił go od kosztów sądowych za

postępowanie wznowieniowe, wydatkami tego postępowania obciążając Skarb

Państwa.

[J.J.]

[r.g.]