Sąd najwyższy. Odrzucone

Wnioskodawca - pełnomocnik sędziego A. R. w postępowaniu odwoławczym

od uchwały Krajowej Rady Sądownictwa, na podstawie art. 29 § 6 ustawy z dnia 8

grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (tj. Dz.U. 2024 poz. 622- dalej jako uSN), po

zapoznaniu się z informacją ma stronie Sądu Najwyższego o składzie

rozpoznającym sprawę o wyłączenie sędziego (I NB 29/26) w sprawie o wyłączenie

sędziego w sprawie I NB 11/26 wniósł o:

1. zbadanie spełnienia przesłanek, o których mowa w art. 29 § 5

uSN przez sędziego SN R. W. i stwierdzenie, że biorąc pod uwagę

okoliczności towarzyszące powołaniu i postępowanie po powołaniu, sędzia

ten nie spełnia wymogów niezawisłości i bezstronności, co - przy

uwzględnieniu okoliczności dotyczących uprawnionego oraz charakteru

sprawy - może doprowadzić do naruszenia standardu niezawisłości i

bezstronności, mającego wpływ na wynik sprawy, a w konsekwencji o

I NB 38/26

2

wyłączenie od rozpoznania niniejszej sprawy członka składu;

2. poinformowanie o składzie Sądu Najwyższego rozpoznającego

niniejszy wniosek w celu umożliwienia złożenia ewentualnego wniosku o

wyłączenie sędziów.

Zdaniem wnioskodawcy art. 29 § 4 uSN jest sprzeczny z art. 6 ust. 1 EKPCz,

albowiem zaniża on standard kontroli czy sędzia przydzielony do rozpoznania

sprawy daje gwarancje rozpoznania sprawy w sposób niezawisły i bezstronny i to

przez sąd ustanowiony ustawą, skoro stawia on dodatkowe wymagania formalne

w art. 29 § 5 tej ustawy, które nie mieszczą się w kryteriach wypracowanych na tle

orzecznictwa ETPCz. Celem ustawy w tym zakresie było zablokowanie wykonania

orzeczeń ETPCz w taki sposób, aby nie można było prowadzić testu w zakresie, w

jakim ma on swoje podstawy w art. 6 ust. 1 EKPCz. W takim układzie ocena

legalności tego rozwiązania ustawowego powinna być oceniana na płaszczyźnie art.

91 ust. 2 Konstytucji RP i art. 6 ust. 1 EKPCz, który to standard winien spowodować

niestosowanie art. 29 § 5 ustawy o Sądzie Najwyższym.

W dalszej części wniosku wnioskodawca wskazał, że podstawową, choć nie

wyłączną, przyczyną negującą niezawisłość i bezstronność SSN R. W. są

okoliczności jego nominacji, w tym to, że został on powołany do pełnienia urzędu na

stanowisku sędziego Sądu Najwyższego przez Prezydenta Rzeczypospolitej

Polskiej 19 września 2018 r. na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej

w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o

Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw. W świetle orzecznictwa

Sądu Najwyższego i sądów międzynarodowych, Krajowa Rada Sądownictwa w takim

kształcie nie jest uznana za organ odpowiadający modelowi i standardowi

funkcjonowania wynikającemu z właściwych przepisów Konstytucji RP, przepisów

prawa Unii Europejskiej i przepisów Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw

Człowieka i Podstawowych Wolności („EKPCz”). Wnioskodawca wskazał, że Sąd

Najwyższy, jak i Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej („TSUE”) oraz

Europejski Trybunał Praw Człowieka („ETPCz") kilkukrotnie już w swoim

orzecznictwie wskazały, że Krajowa Rada Sądownictwa działająca w reżimie ustawy

z dnia 8 grudnia 2017 r. nie daje gwarancji niezależności od władzy wykonawczej

oraz ustawodawczej, a co za tym idzie - również sędziowie nominowani do pełnienia

urzędów sędziowskich w procedurze nominacyjnej z udziałem tak ukształtowanej

Krajowej Rady Sądownictwa, nie spełniają wymogów niezależnego i niezawisłego

I NB 38/26

3

sądu, wyartykułowanych w odpowiednich przepisach krajowych i międzynarodowych

(art. 6 EKPCz, art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej, art. 178

Konstytucji). W odniesieniu do sędziów Sądu Najwyższego powołanych w tym trybie,

obalenie tej zasady i gwarancji nastąpiło w sposób nieodwracalny, co oznacza, że

nie dają oni gwarancji niezależności i bezstronności w orzekaniu, a zatem swymi

orzeczeniami nie tworzą oni sądu w znaczeniu konstytucyjnym i konwencyjnym. Na

poparcie swojego stanowiska wnioskodawca powołał bliżej określone orzeczenia

Sądu Najwyższego, TSUE i ETPCz.

Wnioskodawca zauważył, że Sąd Najwyższy postanowieniem z 1 grudnia

2022r. w sprawie I KK 352/22 wyłączył sędziego Sądu Najwyższego R. W. od

rozpoznania sprawy I KK 352/22 wskazując, że okoliczności związane z uzyskaniem

statusu sędziego Sądu Najwyzszego przez sędziego R. W., w następstwie brania

udziału w konkursie przed Krajową Radą Sądownictwa po 17 stycznia 2018 r.

prowadziłyby, gdyby sędzia ten rozstrzygał niniejszą sprawę, do naruszenia

standardu z art. 6 ust. 1 EKPC, standardu konstytucyjnego. Ponadto rozpoznanie

sprawy I NB 27/ 26 o wyłączenie sędziego doprowadziłoby do sytuacji objętej

zakazem nemo iudex in causa sua. Sędzia R. W. pozostaje w tej samej sytuacji

prawno-ustrojowej, co sędzia którego dotyczy wniosek o wyłączenie w sprawie I NB

11/26.

Uzasadniając wniosek zawarty w punkcie 2 wnioskodawca wskazał, że

odwołująca się ma prawo wnosić o zastosowanie testu z artykułu 29 § 5 ustawy

o Sądzie Najwyższym w każdym przypadku, także w sytuacji, gdy do rozpoznania

wniosku zostanie wylosowana osoba, która w ocenie skarżącej również powinna

podlegać wyłączeniu od rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

Wniosek podlegał odrzuceniu jako niedopuszczalny z mocy prawa, a nadto

nie spełniający wymogów formalnych.

Zgodnie z art. 29 § 5 uSN dopuszczalne jest badanie spełnienia przez

sędziego Sądu Najwyższego lub sędziego delegowanego do pełnienia czynności

sędziowskich w Sądzie Najwyższym wymogów niezawisłości i bezstronności

z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania

po powołaniu, na wniosek strony lub uczestnika postępowania przed Sądem

Najwyższym, jeżeli w okolicznościach danej sprawy może to doprowadzić do

naruszenia standardu niezawisłości lub bezstronności, mającego wpływ na wynik

I NB 38/26

4

sprawy z uwzględnieniem okoliczności dotyczących uprawnionego oraz charakteru

sprawy.

Wniosek, o którym mowa powinien spełniać wymogi, o których mowa w art.

29 § 9 uSN, tj. wymogi przewidziane dla pisma procesowego, a także zawierać

żądanie stwierdzenia, że w danej sprawie zachodzą przesłanki, o których mowa

w art. 29 § 5 uSN oraz powoływać okoliczności uzasadniające żądanie wraz

z dowodami na ich poparcie. Niespełnienie wskazanych wymogów formalnych

skutkuje odrzuceniem wniosku z art. 29 § 5 uSN bez wezwania do usunięcia braków

formalnych. Odrzuceniu podlega również wniosek złożony po upływie terminu albo

z innych przyczyn niedopuszczalny (np. wniesiony przez podmiot inny niż wynika to

z art. 29 § 7 uSN).

Przede wszystkim należy wskazać, że pojęcie sprawy w rozumieniu art. 29 §

5 uSN nie obejmuje postępowania o wyłączenie sędziego, a tym bardziej

postępowania o wyłączenie sędziego, który ma rozpatrzyć wniosek o wyłączenie

innego sędziego wyznaczonego do rozpatrzenia sprawy. Przyjęcie innej wykładni

otworzyłoby drogę do sytuacji, w której strona postępowania, składając kolejne

wnioski, kształtowałaby dogodny dla siebie (przynajmniej w jej ocenie) skład

orzekający. Nadto interpretacja taka uniemożliwiałaby rozpatrywanie spraw w

rozsądnym terminie.

Już powyższa okoliczność nakazuje odrzucenie wniosku. Niezależnie jednak

od niej, szczegółowa analiza przedmiotowego wniosku uzasadnia twierdzenie, że w

odniesieniu do wskazanego w art. 29 § 5 w zw. z § 9 uSN wymogu okoliczności

towarzyszących powołaniu sędziego opiera się on w istocie nie na indywidualnych

okolicznościach powołania sędziego Sądu Najwyższego R. W. na urząd sędziego

Sądu Najwyższego (żadna tego rodzaju zindywidualizowana okoliczność nie została

przez wnioskodawcę powołana), lecz koncentruje się na występującej – zdaniem

wnioskodawcy – systemowej nieprawidłowości powoływania sędziów, której upatruje

on w ukształtowaniu Krajowej Rady Sądownictwa na podstawie ustawy z 2017 r.

Tego rodzaju abstrakcyjnie sformułowane zarzuty nie mogą odnieść skutku

w postępowaniu toczącym się na podstawie art. 29 § 5 i n. uSN, gdyż celem tej

instytucji nie jest umożliwienie kwestionowania przewidzianego przez ustawodawcę

systemu powoływania sędziów, ale ocena indywidualnych okoliczności dotyczących

powołania konkretnego sędziego oraz jego zachowania po powołaniu, przy czym

ocena ta powinna nastąpić w kontekście konkretnej sprawy.

I NB 38/26

5

Przez okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego na tle art. 29 § 5 uSN

należy zatem rozumieć nie okoliczności o charakterze generalnym, odwołujące się

do systemowych rozwiązań procesu powoływania sędziów (a zatem w istocie

okoliczności dotyczące sposobu ich powołania), lecz indywidualne okoliczności

powołania, odnoszące się do konkretnego sędziego objętego wnioskiem

o przeprowadzenie tzw. testu niezawisłości i bezstronności (tak SN m.in

w postanowieniach z: 16 czerwca 2021 r., I NWW 27/21; 23 lutego 2023 r., I ZB

44/22, 14 czerwca 2023 r., III CB 16/23; z 13 czerwca 2025 r., III CB 46/24; z 30

czerwca 2025 r., III CB 36/25; tak też NSA w postanowieniu z 14 lutego 2023 r., I FSK

2040/22)

Na konieczność zbadania całokształtu okoliczności, nie zaś samego trybu

powołania sędziego, zwrócił także uwagę Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej

w wyroku z 9 lipca 2020 r. (C-272/19, VQ). Wskazano w nim, że „co się tyczy

warunków mianowania sędziego orzekającego w sądzie odsyłającym, należy na

wstępie przypomnieć, że sam fakt, iż władze ustawodawcze lub wykonawcze

uczestniczą w procesie mianowania sędziego, nie może prowadzić do powstania

zależności sędziego od tych władz ani do wzbudzenia wątpliwości co do jego

bezstronności, jeśli po mianowaniu zainteresowany nie podlega żadnej presji i nie

otrzymuje instrukcji w ramach wykonywania swoich obowiązków".

Wniosek nie spełnia także warunku wskazania postępowania sędziego po

powołaniu, które mogłoby mieć wpływ na jego niezawisłość i bezstronność.

Wnioskodawca nie powołuje żadnych okoliczności dotyczacych postępowania

sędziego Sądu Najwyższego R. W., które wypełniałoby cechy przesłanki, o której

mowa.

Z uwagi na fakt, że wniosek z art. 29 § 5 uSN ma zmierzać do stwierdzenia

niespełnienia przez sędziego Sądu Najwyższego wymogów (naruszenia standardu)

niezawisłości i bezstronności w konkretnej sprawie, konieczne jest także wskazanie

okoliczności świadczących o tym, że deficyt niezawisłości i bezstronności może

oddziaływać na wynik konkretnej sprawy, z uwzględnieniem okoliczności

dotyczących uprawnionego oraz charakteru sprawy (zob. np. postanowienia SN: z

15 listopada 2022 r., III CB 5/22; z 31 lipca 2023 r., I NB 5/23). Argumentacja

wnioskodawcy w tym zakresie, stanowi dalszą polemikę z rozwiązaniami

systemowymi, które nie mogą być podstawą wniosku z art. 29 § 5 w zw. z § 9 uSN.

I NB 38/26

6

Wskazane wyżej braki dotyczą elementów konstrukcyjnych i zarazem

konstytutywnych wniosku z art. 29 § 5 uSN i stosownie do treści art. 29 § 9 pkt 1 i 2

uSN w zw. z art. 29 § 10 zd. 1 uSN zachodzi konieczność odrzuceniu wniosku przez

sąd, bez wezwania strony do usunięcia braków formalnych.

Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji

postanowienia.

[a.ł]