Sąd Najwyższy odrzucił wniosek powódki o zbadanie niezawisłości sędziego Sądu Okręgowego w O.

Powódka B. R. po otrzymaniu informacji o składzie rozpoznającym sprawę

VI C 25/24 wystąpiła z wnioskiem o stwierdzenie, że SSO X. Y. nie spełnia

wymogów niezawisłości i bezstronności, co uzasadnia jego wyłączenie.

Uzasadniając swoje stanowisko wskazała, iż powołanie sędziego X. Y. na

stanowisko sędziego Sądu Okręgowego nastąpiło w ramach procedury przed

I NB 6/24

2

Krajową Radą Sądownictwa ukształtowaną w trybie określonym przepisami ustawy

z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz

niektórych innych ustaw. Zdaniem wnioskodawczyni istnieje zatem poważna i

istotna wątpliwość czy powołanie to było skuteczne pod względem prawnym, czy

też nastąpiło z rażącym naruszeniem przepisu art. 179 Konstytucji. W ocenie

wnioskodawczyni powołanie to nie było skuteczne i X. Y. nie jest sędzią. Nadto

wnioskodawczyni, powołując się na art. 48 § 1 pkt 1 k.p.c., wskazała, że sędzia

powołany w ww. trybie jest wyłączony z mocy ustawy.

Postanowieniem z 8 lutego 2024 r., VI Co 11/24, Sąd Okręgowy w O.

postanowił wyłączyć SSO X. Y. od rozpoznania sprawy. Sąd powołał się na art. 42a

ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (dalej:

„p.u.s.p.”). Natomiast uzasadniając swoją decyzję Sąd Okręgowy, obok wskazania

okoliczności nieprzekazania sprawy Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw

Publicznych Sądu Najwyższego, na okoliczność wyłączenia sędziego w trybie art.

42a p.u.s.p. przytoczył orzecznictwo Sądu Najwyższego oraz przeanalizował

również przebieg postępowania konkursowego na stanowisko sędziego sądu

okręgowego, w którym brał udział sędzia X. Y., oraz przebieg jego kariery

zawodowej. Analiza ta sama w sobie dała Sądowi podstawy do stwierdzenia, że

sędzia nie spełnia, jak to określił Sąd, tzw. „testu niezależności”. Na koniec swojego

wywodu stwierdził, że postanowienie to nie podlega doręczeniu sędziemu, którego

treść dotyczy.

SSO X. Y. we wniosku o ponowne rozpoznanie wniosku powódki o zbadanie

spełnienia wymogów niezawisłości i bezstronności wniósł o uchylenie

zaskarżonego postanowienia i oddalenie wniosku.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

Zgodnie z art. 42a § 3 p.u.s.p., dopuszczalne jest badanie spełnienia przez

sędziego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności

towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu, na wniosek

uprawnionego, o którym mowa w 42a § 6 p.u.s.p., jeżeli w okolicznościach danej

sprawy może to doprowadzić do naruszenia standardu niezawisłości lub

I NB 6/24

3

bezstronności, mającego wpływ na wynik sprawy z uwzględnieniem okoliczności

dotyczących uprawnionego oraz charakteru sprawy. Z kolei, art. 42a § 7 p.u.s.p.

stanowi, że wniosek inicjujący test niezawisłości i bezstronności sędziego powinien

– pod rygorem jego odrzucenia bez wezwania do usunięcia braków formalnych (art.

42a § 8 p.u.s.p.) – czynić zadość wymaganiom przewidzianym dla pisma

procesowego, a ponadto zawierać żądanie stwierdzenia, że w danej sprawie

zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 42a § 3 p.u.s.p. (pkt 1) oraz

przytoczenie okoliczności uzasadniających żądanie wraz z dowodami na ich

poparcie (pkt 2).

W założeniu zatem ustawodawcy wniosek ma zmierzać do stwierdzenia

niespełnienia przez sędziego wymogów (naruszenia standardu) niezawisłości i

bezstronności w konkretnej sprawie i powinien wskazywać okoliczności, do których

odwołuje się art. 42a § 3 p.u.s.p., tj.: 1) towarzyszące powołaniu danego sędziego

sądu powszechnego (w szczególności ewentualnych wadliwości procedury

nominacyjnej), 2) dotyczące jego postępowania po powołaniu, które może

wywoływać uzasadnione wątpliwości co do spełnienia przezeń wymagań

niezawisłości i bezstronności, 3) świadczące o tym, że tak ujęty deficyt

niezawisłości i bezstronności może oddziaływać na wynik konkretnej sprawy,

z uwzględnieniem okoliczności dotyczących uprawnionego oraz charakteru sprawy.

Brak któregokolwiek z tych trzech elementów musi skutkować uznaniem,

że wniosek nie spełnia wymagań określonych w art. 42a § 7 p.u.s.p.

Mając tak zakreślone ramy prawne stwierdzić należy, że treść wniosku

powódki nie zawiera drugiego i trzeciego niezbędnego elementu, o którym mowa w

art. 42a § 3 p.u.s.p., tj.: wskazania okoliczności dotyczących postępowania

sędziego po powołaniu, które mogłyby wywoływać uzasadnione wątpliwości co do

spełnienia wymagań niezawisłości i bezstronności, oraz ich powiązania

z okolicznościami towarzyszącymi powołaniu danego sędziego sądu

powszechnego z możliwością oddziaływania na wynik konkretnej sprawy. Powódka

powyższych przesłanek nawet nie wyartykułowała, ograniczając się jedynie do

wskazania wątpliwości związanych z prawnym aspektem procedury powołania

sędziego oraz odwołując się do wydania orzeczeń w sprawach podobnych

dotyczących innych sędziów. Sąd Okręgowy również nie wyjaśnił, jak w

I NB 6/24

4

okolicznościach danej sprawy wątpliwości dotyczące powołania sędziego mogą

„doprowadzić do naruszenia standardu niezawisłości lub bezstronności, mającego

wpływ na wynik sprawy z uwzględnieniem okoliczności dotyczących uprawnionego

oraz charakteru sprawy” (art. 42a § 3 p.u.s.p.). Wniosek powódki był więc dotknięty

nieusuwalnym brakiem i podlegał odrzuceniu na podstawie art. 42a § 8 p.u.s.p.,

czego Sąd Okręgowy nie uczynił. Co więcej, tak sformułowany wniosek rozpoznał

merytorycznie.

Z uwagi więc na przedstawioną wyżej argumentację nie ulega wątpliwości,

że postanowienie Sądu Okręgowego należało uchylić. Natomiast wniosek powódki

podlegał odrzuceniu, gdyż nie spełniał on wymogów prawnych ujętych w art. 42a

§ 3 p.u.s.p. Stwierdzenie natomiast niedopuszczalności wniosku skutkować musiało

jego odrzuceniem (vide: postanowienie SN z 26 marca 2026 r., III CB 110/26,

i powołane tamże orzecznictwo).

Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w części dyspozytywnej

postanowienia.

SSN Marcin Łochowski

SSN Małgorzata Bednarek SSN Paweł Czubik

SSN Tomasz Przesławski SSN Ewa Stefańska

[r.g.]