Sąd Najwyższy przekazał odwołanie sędziego w sprawie wytyku do Izby Cywilnej

Sędzia X. Y. złożył odwołanie od postanowienia Sądu Apelacyjnego w

Lublinie z 4 listopada 2025 r. w sprawie I ACa 1655/23, w przedmiocie wytknięcia

uchybienia, o którym mowa w art. 40 § 1 u.s.p.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Sprawa z odwołania podlegała przekazaniu do Izby Cywilnej

Sądu Najwyższego jako właściwej w sprawie.

Zgodnie z art. 23 u. SN do właściwości Izby Cywilnej należą sprawy z

zakresu prawa cywilnego, gospodarczego, własności intelektualnej, rodzinnego i

opiekuńczego, a także sprawy dotyczące rejestracji przedsiębiorców i rejestracji

zastawów.

I NO 35/26

2

Sąd Najwyższy stwierdza, że sprawa, której dotyczy odwołanie od wytyku

judykacyjnego jest sprawą cywilną, co więcej, dotyczy stosowania unijnego prawa

prywatnego.

Przekazanie sprawy Izbie Cywilnej znajduje oparcie w argumentacji

potwierdzonej w utrwalonym orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego i Sądu

Najwyższego, a także w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 15 stycznia 2009 r., K 45/07 (OTK-A

2009, nr 1, poz. 3) odnosząc się do konstytucyjności unormowania znajdującego

się w art. 40 § 1 u.s.p. podkreśla jego ścisły związek z postępowaniem w konkretnej

sprawie. W ocenie Trybunału „instytucja uregulowana w art. 40 § 1 u.s.p. ma

charakter sądowy. Wytknięcie uchybienia następuje w toku instancji, w związku z

toczącym się postępowaniem, a organem właściwym jest sąd orzekający w drugiej

instancji.” Dalej w cytowanym wyroku Trybunał stwierdza, że „[n]ajistotniejsze

cechy nadzoru wykonywanego przez sąd jako organ procesowy w ramach art. 40

u.s.p. właściwe są nadzorowi judykacyjnemu. Decydujące znaczenie ma tu podmiot,

któremu powierzono obowiązek nadzoru, jego usytuowanie wśród innych organów i

gwarancje niezawisłości oraz związanie realizacji wytknięcia z trybem procesowym

przewidzianym dla działalności jurysdykcyjnej. Warunkiem podjęcia czynności

skierowanych na wytknięcie jest złożenie skutecznego środka odwoławczego”. W

innym miejscu Trybunał podkreśla, że „[w]ytyk nie jest czyniony w odrębnym

postępowaniu.

Nie

jest

to

postępowanie

dyscyplinarne.”

(wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 15.01.2009 r., K 45/07, pkt 2.3, 2.4).

Do kwestii właściwości Izb Sądu Najwyższego w sprawie wytyku

sędziowskiego odniósł się także Sąd Najwyższy w uchwale składu 7 sędziów z 16

grudnia 2021 r., III CZP 99/20, OSNC 2022, nr 10, poz. 93. Podzielając

zamieszczoną tam wielowątkową argumentację, Sąd Najwyższy uznaje za zasadne

przytoczenie w tym miejscu in extenso obszernych fragmentów z uzasadnienia

tejże uchwały, w której Sąd Najwyższy trafnie stwierdza między innymi, że „[u]

podstaw stanowiska uznającego właściwość rzeczową IKNiSP w sprawach

dotyczących odwołań od wytknięcia uchybienia leży eksponowanie

publicznoprawnego charakteru wytyku, pozostawanie spraw z zakresu prawa

publicznego w zakresie właściwości rzeczowej tej Izby, a także skoncentrowanie

I NO 35/26

3

w niej spraw ze skarg na przewlekłość postępowania przed sądami powszechnymi,

wojskowymi oraz Sądem Najwyższym.”

Dalej w cytowanej uchwale składu 7 sędziów z 16 grudnia 2021 r.,

III CZP 99/20, Sąd Najwyższy wskazuje, że „wytyk judykacyjny z jednej strony służy

realizacji celów publicznoprawnych nakierowany jest bowiem na ochronę wymiaru

sprawiedliwości przed rażącymi uchybieniami orzeczniczymi. W przypadku

wytknięcia uchybienia organ władzy publicznej - sąd odwoławczy wytyka innemu

sądowi będącemu organem władzy publicznej - oczywistą obrazę prawa. Z drugiej

strony podłożem uruchomienia prerogatywy sądu do wytknięcia uchybienia jest

zawsze konkretna sprawa, w której błąd został stwierdzony. Wytyk judykacyjny

nakierowany jest na uniknięcie przez sąd w przyszłości podobnych, rażących

uchybień w stosowaniu prawa i służy kształtowaniu prawidłowego orzecznictwa w

sprawach z zakresu prawa cywilnego, gospodarczego, rodzinnego i opiekuńczego,

rejestrowych, prawa pracy, ubezpieczeń społecznych, roszczeń twórców

wynalazków, wzorów użytkowych i przemysłowych oraz topografii układów

scalonych o wynagrodzenie, ochrony konkurencji, regulacji energetyki,

telekomunikacji i transportu kolejowego, a także rozpoznawanych na podstawie

przepisów kodeksu postępowania karnego, kodeksu karnego skarbowego, kodeksu

postępowania w sprawach o wykroczenia oraz podlegających orzecznictwu sądów

wojskowych.”

Dalej w uzasadnieniu cytowanej uchwały składu 7 sędziów z 16 grudnia

2021 r., III CZP 99/20, Sąd Najwyższy trafnie zauważa, że „po wprowadzeniu

prawa do złożenia odwołania od postanowienia zawierającego wytknięcie

uchybienia do Sądu Najwyższego ustawą z dnia 12 lipca 2017 r. ich

rozpoznawaniem zajmują się Izby - Cywilna, Karna, Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych stosownie do ich właściwości rzeczowej (art. 23-25 ustawy o Sądzie

Najwyższym z dnia 8 grudnia 2017 r.). Przyjąć należy - pozostawiając w tym

miejscu na uboczu wszelkie wątpliwości związane ze statusem tej Izby i sędziów w

niej zasiadających - że na tych samych zasadach uprawnienia do rozpoznania

odwołań posiada IKNiSP w sprawach regulacyjnych oraz z zakresu ochrony

konkurencji i konsumentów (art. 26 ustawy o Sądzie Najwyższym z dnia 8 grudnia

2017 r.).

I NO 35/26

4

Ustawodawca nie rozstrzygnął w odmienny sposób właściwości Izby, która

ma rozpatrywać odwołania od postanowień o wytknięciu uchybienia, a

pozostawienie ich w kognicji Izb stosownie do przedmiotu ich działalności

ma głębokie uzasadnienie funkcjonalne. Do oceny czy mamy w istocie do czynienia

z oczywistą obrazą przepisów w konkretnych sprawach najbardziej kompetentne są

Izby zajmujące się tymi zagadnieniami, a zatem właściwe do rozpoznawania skarg

kasacyjnych, skarg o stwierdzenie niezgodności z prawem, zagadnień prawnych

oraz zażaleń. Nie można realizować funkcji kształtowania prawidłowego

orzecznictwa w konkretnych sprawach i zapewniać jednolitości orzecznictwa sądów

powszechnych z pominięciem Izb, które w tych sprawach orzekają. Taki stan

rzeczy mógłby doprowadzić do zasadniczych rozbieżności między rozstrzyganiem

spraw na skutek środków zainicjowanych przez strony w sprawach, w których

wytknięto uchybienie, a sposobem rozpoznania odwołań sędziów (asesorów) na

podstawie art. 40 § 2a p.u.s.p. Będzie także pozostawał w sprzeczności z

zamierzeniami projektodawcy ustawy nowelizującej z dnia 12 lipca 2017 r., w

postaci dążenia do wypracowania jednolitych kryteriów stosowania przez sądy

odwoławcze instytucji wytyku. Na potencjalne niebezpieczeństwa w tym zakresie -

z uwagi na posłużenie się przez ustawodawcę w art. 40 § 1 p.u.s.p. zwrotem

niedookreślonym - wskazywano w literaturze przedmiotu. Wyłączenie Izb zgodnie

z ich właściwością rzeczową z orzekania o zasadności udzielenia wytyków problem

ten znacząco zintensyfikuje.

Ocenę tę wzmacnia okoliczność, że zgodnie z art. 97 ust. 1 ustawy z dnia 8

grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym uprawnienie do wytknięcia uchybienia ma

także Sąd Najwyższy, jeżeli stwierdzi przy rozpoznawaniu sprawy oczywistą obrazę

przepisów, a od orzeczenia wydanego w tym przedmiocie nie przysługuje już

możliwość wniesienia odwołania. Rozdzielenie uprawnień do udzielania wytyków

(których nie można oddzielić od uprawnienia Sądu Najwyższego do rozpoznawania

spraw zgodnie z właściwością rzeczową poszczególnych Izb), od uprawnień do

rozpoznania wniesionego przez sędziego odwołania od wytknięcia mu uchybienia,

spotęguje rozbieżności w orzecznictwie i to w kwestiach zasadniczych dotyczących

poszczególnych działów prawa, osłabiając sens istnienia w systemie prawa

instytucji wytyku judykacyjnego.

I NO 35/26

5

Sąd Najwyższy takiemu niebezpieczeństwu powinien przeciwdziałać

wypracowując rozwiązania, w miarę możliwości je eliminujące, a nie pogłębiające

dysfunkcje wynikające z braków legislacyjnych. Nie można zatem aprobować

stanowiska, wyrażonego w postanowieniu Sądu Najwyższego IKNiSP z dnia 24

marca 2021 r., I NO 88/20, że sprawy te mieszczą się we właściwości tej Izby, jako

"inne sprawy z zakresu prawa publicznego" (art. 26 § 1 ustawy z dnia 8 grudnia

2017 r. o Sądzie Najwyższym), a ich rozpoznawanie przez cztery Izby Sądu

Najwyższego jest niepożądane. Wytyk judykacyjny ma bowiem charakter mieszany,

a aspekt publicznoprawny przy ocenie właściwości rzeczowej, z przyczyn wyżej

podniesionych, nie powinien być decydujący.”

Dalej trafnie wywodzi Sąd Najwyższy w uzasadnieniu cytowanej tu uchwały

składu 7 sędziów z 16 grudnia 2021 r., III CZP 99/20, że „[d]ostrzeżenia także

wymaga, że w poprzednio obowiązującym stanie prawnym zgodnie z Regulaminem

Sądu Najwyższego z dnia 1 grudnia 2003 r. (M. P. Nr 57, poz. 898, z późn. zm. -

dalej "Regulamin") wydanym na podstawie art. 3 § 2 i 3 ustawy o Sądzie

Najwyższym z dnia 1 grudnia 2002 r., do właściwości Izby Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych, której kompetencje przejęła częściowo IKNiSP,

należały sprawy publiczne, których wyliczenie - tak, jak ma to miejsce obecnie -

nie było w § 30 ust. 1 Regulaminu wyczerpujące.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego nigdy jednak nie kwestionowano, że to

Izby właściwe do rozpatrywania określonych spraw rozpatrują wszystkie

zagadnienia, które ujawniły się w toku postępowań o wytknięcie uchybienia

(por.m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 5 lipca 2018 r., I CO 64/18,

OSNC 2019, Nr 2, poz. 23, z dnia 28 sierpnia 2019 r., II KO 56/19, OSNKW 2019,

Nr 10, poz. 58, i z dnia 12 grudnia 2018 r., III PO 10/18, OSNP 2019, Nr 8,

poz. 104)”.

Kolejny argument przemawiający za przekazaniem sprawy Izbie Cywilnej

wynika z tego, że odmienna wykładnia, zakładająca właściwość w tym zakresie

Izby Kontroli i Spraw Publicznych, niezależnie od tego, jakiej dziedziny prawa

dotyczy wytyk judykacyjny, czyni z tej ostatniej rodzaj sądu specjalnego, co jest

sprzeczne z utrwalonym orzecznictwem europejskim i prowadzi do naruszenia

I NO 35/26

6

prawa unijnego (zamiast wielu por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii

Europejskiej z 5 czerwca 2023 r. w sprawie C-204/21, pkt 4).

Sąd Najwyższy, w uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów z 8

stycznia 2020 r., sygn. akt I NOZP 3/19, mającej moc zasady prawnej, przypomniał,

że podstawą funkcjonowania Unii Europejskiej jest wzajemne zaufanie państw

członkowskich, w szczególności przez przestrzeganie prawa UE. Z tego względu,

zgodnie z zasadą lojalnej współpracy wyrażoną w art. 4 ust. 3 akapit pierwszy

Traktatu o Unii Europejskiej (wersja skonsolidowana: Dz. U. UE. C. z 2016 r. Nr

202, str. 3., dalej: „TUE”) – Państwa Członkowskie zapewniają na swym terytorium

stosowanie i poszanowanie prawa Unii oraz podejmują w tym celu środki służące

zapewnieniu wykonania zobowiązań wynikających z traktatów lub aktów instytucji

Unii. Realizacji celów Unii służyć ma system sądowniczy, na który składa się

Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz sądy państw członkowskich.

Zapewnienie jednolitego stosowania prawa Unii na całym jej obszarze wymaga

ścisłej współpracy TSUE oraz sądów państw członkowskich. Jej ramy wyznacza

procedura odesłania prejudycjalnego przewidziana w art. 267 Traktatu o

funkcjonowaniu Unii Europejskiej (wersja skonsolidowana: Dz. U. UE. C. z 2016 r.

Nr 202, s. 47, dalej: „TFUE”), która, ustanawiając dialog między sądami, zwłaszcza

między Trybunałem a sądami Państw Członkowskich, ma na celu zapewnienie

jednolitej wykładni prawa Unii, umożliwiając tym samym zapewnienie jego

spójności, skuteczności i autonomii.

Nie ulega zatem wątpliwości, iż każdy sąd krajowy, w tym Sąd Najwyższy,

działający w ramach swojej właściwości, ma jako organ państwa członkowskiego

obowiązek, zgodnie z zasadą współpracy wyrażoną w art. 4 ust. 3 TUE, stosować

w całości podlegające bezpośredniemu stosowaniu prawo Unii i zapewnić ochronę

uprawnień wynikających z tego prawa dla jednostek.

Sąd Najwyższy stwierdza w końcu, że rolą sądu krajowego jest w pierwszej

kolejności dokonanie prounijnej wykładni przepisu prawa krajowego.

Powyższe prowadzi do konstatacji, że rozpoznawanie odwołań dotyczących

wytyku judykacyjnego, ma się odbywać na zasadach ogólnych według właściwości

wynikającej z właściwych przepisów proceduralnych, w tym wypadku – art. 23 u.SN.

I NO 35/26

7

Z tych wszystkich względów należało uznać, że Izba Kontroli Nadzwyczajnej

i Spraw Publicznych nie jest właściwa do rozpoznania odwołania w sprawie wytyku

judykacyjnego w rozpatrywanej sprawie.

W powyższych okolicznościach, Sąd Najwyższy na podstawie art. 39821 k.p.c.

w zw. z art. 391 k.p.c. zw. z art 200 § 11 k.p.c. w zw. z art 200 § 14 k.p.c.

w zw. z art. 23 u. SN stwierdził swoją niewłaściwość i przekazał odwołanie Sądowi

Najwyższemu – Izbie Cywilnej zgodnie z właściwością.

[kf]

[r.g.]