Sąd Najwyższy stwierdził przewlekłość apelacji w sprawie II AKa 574/24

Pismem z dnia 27 marca 2026 r. R.W., (dalej: „skarżący”) złożył skargę na

przewlekłość postępowania toczącego się przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie

o sygn. II AKa 574/24.

Skarżący wniósł o:

1. stwierdzenie przewlekłości postępowania, w zasadzie bezczynności w sprawie

o powyższej sygnaturze;

2. wydania sądowi rozpoznającemu sprawę zalecenia podjęcia w rozsądnym

terminie wymaganych czynności;

3. zasądzenie od Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego w Warszawie kosztów tego

postępowania.

W uzasadnieniu skarżący m. in. wskazał, iż w dniu 27 lutego 2023 r. apelację

od wyroku z dnia 27 października 2021 roku złożył prokurator Prokuratury

Okręgowej w Warszawie. Dnia 8 marca 2023 roku apelację od wyroku

pierwszoinstancyjnego złożył pełnomocnik pozwanego będącego oskarżycielem

posiłkowym w sprawie XII K 40/14. Od dnia wpływu powyższych apelacji upłynęło

ponad 36 miesięcy. Do dnia złożenia skargi nie został wyznaczony termin rozprawy.

Brak rozpoznania sprawy przez tak długi okres naraża skarżącego na bardzo

poważne negatywne konsekwencje, w tym niepotrzebny stres powodujący nasilenie

się istniejących w jego organizmie chorób, zwłaszcza z uwagi na jego wiek –

skończone 78 lat.

Prezes Sądu Apelacyjnego w Warszawie nie zgłosił udziału w sprawie

oraz nie zajął stanowiska.

I NSP 145/26

3

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze

na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu

przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora

i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (tekst jedn. Dz.U. 2023,

poz. 1725, dalej: „ustawa lub ustawa o skardze na przewlekłość”), strona może

wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy,

nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki,

jeżeli postępowanie zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego

postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych

okoliczności faktycznych i prawnych albo dłużej niż to konieczne do załatwienia

sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego.

Artykuł 2 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania doprecyzowuje,

że przy badaniu tego, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania,

należy w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych

przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie.

Ustawa o skardze na przewlekłość nie określa wyraźnie, jaki okres

oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę.

Judykatura Sądu Najwyższego stoi na stanowisku, że o przewlekłości

postępowania apelacyjnego można mówić z reguły w przypadku bezczynności

sądu drugiej instancji polegającej na niewyznaczeniu rozprawy apelacyjnej,

która trwa co najmniej 12 miesięcy (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego:

z 12 maja 2005 r., III SPP 96/05; z 16 marca 2006 r., III SPP 10/06; z 21 marca

2006 r., III SPP 13/06; z 14 lipca 2016 r., III SPP 55/16; z 7 marca 2017 r.,

III SPP 6/17; z 19 października 2017 r., III SPP 42/17; z 21 lutego 2018 r.,

III SPP 3/18, z 22 stycznia 2019 r., I NSP 71/18, z 3 grudnia 2019 r., I NSP 160/19;

z 28 września 2021 r., I NSP 145/21).

Ten utrwalony standard orzeczniczy wyznacza swoiste domniemanie

co do zaistnienia przewlekłości postępowania lub braku tejże. Sąd Najwyższy

zwracał jednak uwagę, że nieuprawniona jest teza, iż przekroczenie okresu

I NSP 145/26

4

12 miesięcy trwania postępowania oznacza automatycznie wystąpienie stanu

przewlekłości, bez względu na okoliczności danej sprawy, a oceniając czy w danej

sprawie mamy do czynienia z przewlekłością postępowania należy brać pod uwagę

kryteria określone w art. 2 tej ustawy, zgodnie z którymi dla stwierdzenia,

czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy w szczególności

ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania

rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie (zob. postanowienia

Sądu Najwyższego: z 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19; z 6 maja 2020 r., I NSP 34/20;

z 10 listopada 2020 r., I NSP 142/20; z 28 września 2021 r., I NSP 145/21).

Powyższe oznacza, że przewlekłość postępowania nie ocenia się

w sposób mechaniczny, lecz w każdej sprawie indywidualnie

Podobnie przesłanki stwierdzenia przewlekłości postępowania określa ETPC,

który ocenia, czy przewlekłość postępowania jest nieuzasadniona, w świetle

szczególnych warunków sprawy i przy uwzględnieniu takich kryteriów,

jak skomplikowanie (stopień złożoności) sprawy, zachowanie stron i organów

prowadzących sprawę oraz znaczenia materii objętej skargą (wyroki Europejskiego

Trybunału Praw Człowieka: z 21 września 2000 r., skarga nr 33082/96, w sprawie

Wojnowicz przeciwko Polsce; z 4 kwietnia 2000 r., skarga nr 38670/97, w sprawie

Dewicka przeciwko Polsce; z 26 października 2000 r., skarga nr 25693/94,

w sprawie Sobczyk przeciwko Polsce; z 26 lipca 2001 r., skarga nr 29691/96,

w sprawie Jedamski przeciwko Polsce; z 14 stycznia 2003 r., skarga nr 39505/98,

w sprawie W.M. przeciwko Polsce; zob. też M.A. Nowicki, Europejski Trybunał

Praw Człowieka – orzecznictwo, Tom I – Prawo do rzetelnego procesu sądowego,

Kraków 2001, s. 46 i n. oraz powołane tam orzecznictwo tego Trybunału, a także

postanowienia Sądu Najwyższego: z 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19; z 28 września

2021 r., I NSP 145/21). Utrwalone orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw

Człowieka uznaje przy tym, że sprawa jest prowadzona przewlekle, jeżeli trwa

dłużej niż trzy lata w pierwszej instancji (zob. np. wyrok Europejskiego Trybunału

Praw Człowieka z 10 lipca 1984 r. w sprawie Guincho przeciwko Portugalii,

nr 8990/80), a w dwóch instancjach powyżej pięciu lat (zob. wyrok Europejskiego

Trybunału Praw Człowieka z 7 lutego 2006 r. sprawie Donnadieu przeciwko Francji,

nr 19249/02). Opóźnienie zaistniałe w trakcie jednej z faz postępowania

I NSP 145/26

5

jest dopuszczalne, pod warunkiem, że łączny czas trwania postępowania nie jest

nadmiernie długi (wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 8 grudnia

1983 r. w sprawie Pretto i inni v. Włochy; skarga nr 7984/77, zob. też postanowienia

Sądu Najwyższego: z 4 stycznia 2023 r., I NSP 294/22; z 10 maja 2023 r.,

I NSP 35/23).

Przyjmując powyższy pogląd za własny, Sąd Najwyższy w składzie

orzekającym w niniejszej sprawie stwierdza, że całościowa ocena analizowanego

postępowania pozwala na przyjęcie, że jest ono prowadzone przewlekle.

Odnosząc powyższe do zarzutów skarżącego dot. przewlekłości

postępowania w niniejszej sprawie, podkreślenia wymaga, że dla stwierdzenia czy

w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić

terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu

przeprowadzenia i zakończenia sprawy, uwzględniając jej charakter,

stopień faktycznej i prawnej zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła skargę,

rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron, a w szczególności

strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania. Ustalenie zaistnienia

przewlekłości postępowania nie jest zależne jedynie od upływu czasu

i subiektywnych odczuć skarżącego, a jest wypadkową czynników obiektywnych

oraz czasu niezbędnego do podejmowania działań zgodnych z obowiązującymi

przepisami przewidującymi prowadzenie określonych procedur.

W realiach niniejszej sprawy wskazać należy, że w dniu 27 lutego 2023 r.

apelację od wyroku z dnia 27 października 2021 r. złożył prokurator Prokuratury

Okręgowej w Warszawie. Dnia 8 marca 2023 roku apelację od wyroku

pierwszoinstancyjnego złożył Pełnomocnik Pozwanego będącego oskarżycielem

posiłkowym w sprawie XII K 40/14. Nie został wyznaczony termin rozprawy.

Powyższe ustalenia przesądzają o zasadności skargi i skutkują przyjęciem,

że w zaskarżonym postępowaniu zaszła przewlekłość procedowania.

Postępowanie apelacyjne trwa ponad 39 miesięcy (od 27 lutego 2023 r.

do chwili obecnej).

Uwypuklenia wymaga również, iż w orzecznictwie Sądu Najwyższego

wskazuje się, że znaczny wpływ spraw i obciążenie sędziów pracą pozostają

bez wpływu na stwierdzenie przewlekłości postępowania w sprawie,

I NSP 145/26

6

w której wniesiono skargę (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 21 marca

2006 r., III SPP 13/06). Obciążenie pracą, liczba spraw oraz stan kadry

orzeczniczej co najwyżej prowadzić mogą do stwierdzenia, że przewlekłość

postępowania w konkretnej sprawie nie jest wynikiem zaniedbań, czy też uchybień

ze strony sądu. Jednakże to na Państwie spoczywa obowiązek zorganizowania

warunków należytego sprawowania władzy jurysdykcyjnej (por. postanowienie

Sądu Najwyższego z 16 marca 2006 r., III SPP 10/06; postanowienie

Sądu Najwyższego z 7 lipca 2022 r., I NSP 204/22).

Zgodnie z art. 12 ust. 3 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania

na żądanie skarżącego lub z urzędu sąd zaleca podjęcie przez sąd rozpoznający

sprawę co do istoty albo przez prokuratora prowadzącego lub nadzorującego

postępowanie przygotowawcze odpowiednich czynności w wyznaczonym terminie,

chyba że wydanie zaleceń jest oczywiście zbędne. Zalecenia nie mogą wkraczać

w zakres oceny faktycznej i prawnej sprawy. W okolicznościach badanej sprawy,

Sąd Najwyższy za zasadne uznał zalecenie Sądowi Apelacyjnemu w Warszawie

wyznaczenie terminu posiedzenia apelacyjnego w sprawie nie później niż

w terminie trzech miesięcy od dnia doręczenia Prezesowi Sądu Apelacyjnego

odpisu niniejszego postanowienia, mając na uwadze, że sprawa nie należy

do szczególnie skomplikowanych

Ponadto nakazano zwrócić skarżącemu kwotę 200 zł uiszczoną na rachunek

Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Warszawie tytułem opłaty od skargi

oraz przyznano od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Warszawie na rzecz

skarżącego 240 złotych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w spełnieniu

świadczenia pieniężnego za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia

orzeczenia z uzasadnieniem Skarbowi Państwa – Sądowi Apelacyjnemu

w Warszawie do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego

w postępowaniu skargowym.

Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji

postanowienia.

[a.ł]

I NSP 145/26

7

Paweł Księżak Krzysztof Wiak Mirosław Sadowski